پس از بیش از یک ماه آتش بس شکننده میان ایران، آمریکا و اسراییل، تحولات هفته گذشته نشان می دهد بحران وارد حساس ترین مرحله خود شده است؛ مرحله ای که در آن هم زمان نشانه های دیپلماسی فشرده، آماده باش نظامی، تحرکات منطقه ای و تهدید بازگشت جنگ دیده می شود.

به گزارش فرارو، رفت وآمدهای مکرر مقام های پاکستانی به تهران، ورود چین به پرونده تنگه هرمز، حملات پهپادی به زیرساخت های امارات و هشدارهای پی درپی دونالد ترامپ، همگی نشان می دهد خاورمیانه اکنون در آستانه تصمیمی قرار گرفته که می تواند یا به توافقی موقت ختم شود یا منطقه را دوباره وارد جنگی گسترده کند.

یکی از مهم ترین رخدادهای هفته، سفر دونالد ترامپ به پکن و دیدار مستقیم او با شی جین پینگ بود؛ سفری که بخش مهمی از آن به جنگ ایران، بحران تنگه هرمز و امنیت انرژی جهان اختصاص داشت. واشنگتن تلاش کرد چین را برای اعمال فشار بیشتر بر تهران جهت بازگشایی کامل تنگه هرمز و کاهش تنش ها متقاعد کند. در پایان این سفر، دو طرف بدون دستیابی به توافق عملی، تنها بر ضرورت باز ماندن مسیر انرژی و جلوگیری از اختلال در عبور نفتکش ها تأکید کردند. رویترز گزارش داد ترامپ امیدوار بود چین به دلیل وابستگی شدید به نفت خلیج فارس، نقش فعال تری در مهار بحران ایفا کند، اما پکن از ورود مستقیم به فشار علیه تهران خودداری کرد.

پس از پایان سفر ترامپ به چین، رسانه های اقتصادی جهان گزارش دادند که عدم دستیابی به پیشرفت واقعی درباره تنگه هرمز باعث افزایش نگرانی در بازار انرژی شده است. قیمت نفت دوباره جهش کرد و تحلیلگران هشدار دادند اگر مسیر صادرات انرژی خلیج فارس به طور کامل باز نشود، اقتصاد جهانی وارد شوک جدیدی خواهد شد.

در ادامه فعال شدن میانجی گری منطقه ای، محسن نقوی وزیر کشور پاکستان وارد تهران شد. منابع منطقه ای گزارش دادند اسلام آباد اکنون به یکی از مهم ترین کانال های ارتباطی غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن تبدیل شده و تلاش می کند مانع بازگشت درگیری شود. این سفر در شرایطی انجام شد که آمریکا و اسراییل همچنان بخشی از نیروهای خود را در وضعیت آماده باش نگه داشته بودند.

رویترز گزارش داد پاکستان نسخه اصلاح شده پیشنهاد ایران را به آمریکا منتقل کرده است. اندکی بعد رسانه های غربی به نقل از مقامات آمریکایی این پیشنهاد اصلاح شده را ناکافی خواندند. هم زمان رسانه های منطقه ای از استقرار هزاران نیروی پاکستانی، اسکادران جنگنده و سامانه های دفاعی در عربستان سعودی خبر دادند. هرچند اسلام آباد این اقدام را بخشی از همکاری دفاعی معمول با ریاض توصیف کرد، اما بسیاری از تحلیلگران آن را نشانه نگرانی کشورهای عربی از احتمال فروپاشی آتش بس و بازگشت جنگ دانستند.

در یکی از خطرناک ترین رخدادهای هفته، حمله پهپادی به محوطه بیرونی نیروگاه هسته ای براکه در امارات باعث آتش سوزی در یک ژنراتور برق شد. مقام های اماراتی اعلام کردند سامانه های ایمنی هسته ای آسیب ندیده و نشتی رادیواکتیو رخ نداده است، اما آژانس بین المللی انرژی اتمی نسبت به خطر هدف قرار گرفتن تأسیسات هسته ای در جریان جنگ هشدار داد. برخی رسانه های غربی و عربی گزارش دادند پهپادها احتمالاً از خاک عراق و توسط گروه های نزدیک به ایران شلیک شده اند. اندکی بعد نیز عربستان از مواجهه با چند پهپاد خبر داد. این حمله باعث شد نگرانی ها درباره گسترش جنگ به کل زیرساخت های انرژی خلیج فارس به شدت افزایش یابد.

رویترز گزارش داد پاکستان نسخه اصلاح شده پیشنهاد ایران را به آمریکا منتقل کرده است. هم زمان رسانه های منطقه ای از استقرار هزاران نیروی پاکستانی، اسکادران جنگنده و سامانه های دفاعی در عربستان سعودی خبر دادند. هرچند اسلام آباد این اقدام را بخشی از همکاری دفاعی معمول با ریاض توصیف کرد، اما بسیاری از تحلیلگران آن را نشانه نگرانی کشورهای عربی از احتمال فروپاشی آتش بس و بازگشت جنگ دانستند.

دونالد ترامپ اعلام کرد حمله ای که قرار بود روز سه شنبه علیه ایران انجام شود، به درخواست رهبران عربستان، قطر و امارات متوقف شده است. او گفت رهبران عربی معتقدند هنوز امکان دستیابی به توافق وجود دارد و از آمریکا خواسته اند زمان بیشتری به دیپلماسی داده شود. ترامپ هم زمان هشدار داد اگر مذاکرات شکست بخورد، آمریکا آماده حمله گسترده خواهد بود.

تنها یک روز پس از اعلام تعویق حمله، ترامپ لحن شدیدتری اتخاذ کرد و گفت ایران دو یا سه روز فرصت دارد تا به توافق نزدیک شود. رسانه های اسراییلی و آمریکایی گزارش دادند که تل آویو همچنان احتمال ازسرگیری عملیات نظامی را بالا می داند و نیروهای آمریکایی در منطقه نیز در آماده باش کامل باقی مانده اند.

امروز چهارشنبه، محسن نقوی برای دومین بار طی کمتر از یک هفته وارد تهران شد؛ سفری که بسیاری از رسانه ها آن را آخرین تلاش فشرده برای جلوگیری از شکست مذاکرات توصیف کرده اند. این سفر در شرایطی انجام می شود که هم آمریکا و هم اسراییل تأکید کرده اند گزینه نظامی همچنان روی میز است، اما کشورهای عربی و پاکستان تلاش می کنند پنجره دیپلماسی را باز نگه دارند.

بسیاری از تحلیلگران رویترز، الجزیره و شورای روابط خارجی آمریکا معتقدند محتمل ترین مسیر، دستیابی به توافقی محدود و موقت است. در این سناریو، ایران برخی محدودیت های موقتی درباره فعالیت های هسته ای و دریایی را می پذیرد و در مقابل بخشی از فشارهای اقتصادی و محدودیت های نفتی کاهش پیدا می کند. هدف اصلی چنین توافقی، جلوگیری از بازگشت فوری جنگ و خرید زمان برای مذاکرات گسترده تر خواهد بود.

برخی تحلیلگران آمریکایی و اسراییلی معتقدند منطقه وارد مرحله نه جنگ، نه صلح شده است؛ وضعیتی که در آن مذاکرات ادامه پیدا می کند اما توافق نهایی حاصل نمی شود. در این شرایط، آمریکا فشار تحریمی و نظامی را حفظ می کند و ایران نیز اهرم های منطقه ای و کنترل محدود بر تنگه هرمز را کنار نمی گذارد. نتیجه چنین وضعیتی، ادامه بحران در سطحی کنترل شده اما ناپایدار خواهد بود.

پس از هشدارهای اخیر ترامپ، این سناریو دوباره جدی شده است. رسانه های آمریکایی گزارش داده اند که پنتاگون همچنان گزینه حمله مجدد را فعال نگه داشته و اسراییل نیز خود را برای بازگشت درگیری آماده می کند. حمله پهپادی به نیروگاه براکه و افزایش تحرکات نظامی در خلیج فارس نیز نشان می دهد منطقه همچنان در وضعیت انفجاری قرار دارد و هر حادثه ای می تواند آتش جنگ را دوباره شعله ور کند.

منبع: فرارو