فرارو سایمون تیسدال، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس روزنامه گاردین

به نقل از روزنامه گاردین، دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا اکنون روی نفوذ چین بر ایران حساب باز کرده تا او را از تازه ترین بحرانی که خود ساخته، بیرون بکشد؛ اما بهای چنین کمکی ممکن است برای تایوان بسیار سنگین باشد. دونالد ترامپ، مانند گوی تخریبی از کنترل خارج شده که بی هدف به هر سو می کوبد، نظم بین المللی را فرسوده و ویران می کند، بی آنکه چندان به پیامدهای اقدامات خود بیندیشد. او فاقد راهبردی منسجم، برنامه ای عملی و اهدافی ثابت است و با رفتاری آشفته، از یک منطقه شکننده به میدان جنگی پرتنش و از یک بحران پیچیده ژئوپلیتیکی به بحرانی دیگر می پرد؛ در حالی که پشت سر خود چیزی جز آشفتگی، ویرانی و سردرگمی باقی نمی گذارد. طبق معمول نیز مدعی پیروزی می شود، از دیگران می خواهد خرابی ها را جمع کنند و هزینه ها را بپردازند و سپس به دنبال هدف تازه ای برای تخریب می رود.

دونالد ترامپ این هفته پا به یکی از حساس ترین میدان های مین ژئوپلیتیکی جهان می گذارد: تقابل پرتنش و دیرپای چین و تایوان؛ آن هم در جریان سفر دو روزه اش به پکن، جایی که قرار است با شی جین پینگ، رهبر چین، دیدار کند. این سفر در شرایطی انجام می شود که کارنامه سیاست خارجی ترامپ در پرونده هایی چون اوکراین، غزه، ناتو، گرینلند و اکنون ایران و لبنان، با مجموعه ای از عقب نشینی ها، شکست ها و فروپاشی های تحقیرآمیز همراه شده است. از همین رو، رییس جمهور آمریکا بیش از هر زمان دیگری به یک موفقیت نیاز دارد؛ موفقیتی که بتواند آن را به عنوان دستاوردی دیپلماتیک در داخل ایالات متحده عرضه کند و از فشار ناکامی های پی درپی سیاست خارجی خود بکاهد.

اما امید او به توافق های تجاری رأی آور، زیر سایه جنگ تازه ای قرار گرفته که خود آغاز کرده است. ترامپ اکنون به وعده شی نیاز دارد؛ وعده ای مبنی بر اینکه اگر جنگ تمام عیار با ایران از سر گرفته شود، چین تهران را مسلح نخواهد کرد. او همچنین به کمک شی برای باز نگه داشتن تنگه هرمز در چارچوب هر توافق احتمالی صلح نیازمند است.

تضعیف جایگاه دونالد ترامپ، موجی از گمانه زنی ها را درباره احتمال عقب نشینی واشنگتن از حمایت سنتی خود از تایوان برانگیخته است؛ امتیازی که برخی آن را بهای احتمالی جلب همکاری پکن می دانند. شی جین پینگ نیز به خوبی آگاه است که جنگ ایران در افکار عمومی آمریکا، به ویژه در میان رأی دهندگان، به شدت نامحبوب است و می تواند به نقطه ضعف سیاسی بزرگی برای ترامپ تبدیل شود در چنین فضایی، رییس جمهور آمریکا تقریباً به طور کامل مسئول جهش جهانی قیمت انرژی، غذا و دارو شناخته می شود. هم زمان، متحدان اروپایی تمایلی نشان نداده اند که بار سیاسی و اقتصادی این بحران را از دوش ترامپ بردارند. روسیه نیز برخلاف انتظار، از افزایش قیمت نفت سود برده و کشورهای فقیرتر جهان، بیشترین هزینه را در این آشفتگی پرداخت کرده اند.

از منظر نظامی نیز ترامپ هنوز در موقعیت پیروزی قرار ندارد؛ واقعیتی که پروژه نیمه تمام و شکننده ی آزادی آن را بیش از پیش عیان کرده است. اکنون او با شتاب تلاش می کند راهی برای خروج از باتلاقی بیابد که خود در شکل گیری آن نقش داشته است. در همین حال، ترامپ تلاش دارد پیش از دیدار پکن، از شدت برتری فزاینده ی شی جین پینگ بکاهد و موازنه را دست کم در ظاهر به سود خود تغییر دهد. اما پرسش اصلی این است که رهبر چین از مواجهه با مهمانی خشمگین، آشفته و نیازمند چه برداشتی خواهد داشت. برای پکن، ترامپ بیش از آنکه تهدیدی راهبردی باشد، فرصتی کم هزینه و پربازده است؛ هدیه ای سیاسی که همچنان برای چین سود تولید می کند. در سایه ی رفتارهای او، تصویر جهانی آمریکا بیش از پیش آسیب دیده است: کشوری که در نگاه بسیاری از بازیگران بین المللی یا دشمنی تهاجمی به شمار می آید یا دوستی غیرقابل اتکا؛ قدرتی که با بی ثباتی، تهدید، پشت پا زدن به تعهدات و تصمیم های ناگهانی شناخته می شود.

کاهش نفوذ و قدرت چانه زنی آمریکا، در واقع سود مستقیم پکن است. بی ثباتی و رفتارهای غیرقابل پیش بینی ترامپ به شی کمک می کند تا چین را به عنوان نگهبان تازه ثبات جهانی معرفی کند؛ تصویری که پکن سال ها برای ساختن آن تلاش کرده بود، اما اکنون دولت ترامپ خود آن را برایش آسان تر کرده است. بن بست ایران همچنین نیروهای آمریکایی را از آسیا دور کرده است. اکنون دو گروه رزمی ناو هواپیمابر آمریکا در خاورمیانه مستقرند؛ موضوعی که توان نظامی واشنگتن برای دفاع از تایوان و متحدان منطقه ای در برابر هرگونه اقدام احتمالی آینده چین را کاهش می دهد.

نقطه ضعف شی جین پینگ در این بحران، تأثیر منفی جنگ بر قیمت انرژی، تجارت جهانی و تقاضای صادراتی است؛ آن هم در زمانی که اقتصاد چین از پیش با مشکلات جدی دست وپنجه نرم می کند. سال گذشته، حدود 80 درصد صادرات نفت ایران را چین خریداری کرد؛ صادراتی که اکنون نیروی دریایی آمریکا در حال مسدود کردن آن است. پکن تاکنون توانسته با تکیه بر ذخایر راهبردی، توسعه انرژی سبز و افزایش واردات نفت از کشورهایی مانند برزیل و روسیه، بخشی از کمبود عرضه از خلیج فارس را جبران کند. اما برای بزرگ ترین واردکننده نفت خام جهان، عبور امن، پایدار و قابل پیش بینی از تنگه هرمز همچنان حیاتی است.

چین هر دو طرف را به پذیرش راه حلی مذاکره شده فراخوانده است. پکن هفته گذشته میزبان گفت وگوهای مستقیم با عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران بود و از میانجی گری پاکستان نیز حمایت می کند. کشورهای نگران خلیج فارس با یادآوری نقش موفق چین در آشتی میان عربستان سعودی و ایران در سال 2023، اکنون به توانایی پکن برای اثرگذاری بر متحد ایرانی اش چشم دوخته اند؛ کشوری که چین در سال 2021 با آن شراکت راهبردی جامع امضا کرد.

شی همچنین از مقابله مستقیم لفظی با دونالد ترامپ هراسی ندارد. او اخیراً نسبت به بازگشت قانون جنگل هشدار داد و گفت: برای حفظ اعتبار حقوق بین الملل، نمی توان تنها زمانی که به نفع مان است به آن استناد کرد و هر زمان که نخواستیم، آن را کنار گذاشت. در واشنگتن، برخی با خوش بینی می گویند حمله آشکار آمریکا و اسراییل به ایران، شی را به همکاری واداشته و جاه طلبی های چین در تایوان و دریای چین جنوبی را مهار خواهد کرد. اما چنین تصوری فقط در صورتی قانع کننده بود که جنگ واقعاً موفق شده باشد. در عمل، ترامپ نه تنها موفقیت قاطعی به دست نیاورد، بلکه محدودیت های قدرت آمریکا را آشکار کرد و کمبودی حیرت آور در درک راهبردی از خود نشان داد. شی بی تردید ترجیح می دهد بحران ایران با راه حلی مسالمت آمیز پایان یابد؛ زیرا ادامه جنگ به انرژی، تجارت و اقتصاد چین آسیب می زند. اما اولویت اصلی او نجات ترامپ از بحران خاورمیانه نیست.

به نظر می رسد ترامپ نیز این خطر را درک می کند. او ماه گذشته در نامه ای به شی خواست از ارسال تسلیحات به تهران خودداری کند و مدعی شد چین چنین تضمینی داده است. با این حال بنیاد دفاع از دموکراسی ها ادعا می کند چین هم اکنون نیز مواد شیمیایی دومنظوره مورد استفاده در موشک های بالستیک ایران، اطلاعات ماهواره ای درباره تحرکات و پایگاه های نظامی آمریکا و کمک هایی برای دور زدن تحریم ها در اختیار تهران قرار می دهد. اگر ترامپ دوباره بمباران را آغاز کند یا در مذاکرات با شی نتواند رضایت او را جلب کند، ممکن است کمک های نظامی آشکارتری نیز به ایران سرازیر شود.

برای مردی که همیشه دوست دارد بگوید همه برگ های برنده را در دست دارد، نشست با شی می تواند لحظه ای تلخ باشد؛ زیرا ممکن است هنگام نشستن مقابل رییس جمهور چین دریابد که کارت های چندانی برای بازی ندارد. این وضعیت، تصویری گویا از آشفتگی ژئوپلیتیکی ای است که خود ترامپ ایجاد کرده است. راهبرد دفاع ملی آمریکا در سال 2026 تصریح می کند که مهار چین در منطقه هند اقیانوس آرام، اولویت اصلی واشنگتن است. اما ترامپ با وسواس ها، جانبداری ها و خطاهای محاسباتی خود در خاورمیانه، موقعیت آمریکا را به شدت تضعیف کرده است. در چنین شرایطی، احتمال دارد دیگران بهای بی کفایتی او را بپردازند؛ و به همین دلیل است که تایوان و متحدان آمریکا مانند ژاپن، کره جنوبی و فیلیپین باید نگران باشند.

اولویت اصلی خارجی شی نه خاورمیانه، بلکه وحدت چین کمونیستی با تایوان دموکراتیک و عملاً مستقل است؛ پروژه ای شخصی و میراث محور که او بارها تهدید کرده در صورت لزوم با زور دنبال خواهد کرد. برنامه ریزان پنتاگون معتقدند ارتش در حال گسترش چین ممکن است از سال آینده برای حمله آماده باشد. نیروهای تایوان از نظر تعداد به شدت ضعیف ترند و احزاب سیاسی این جزیره نیز همچنان درباره افزایش بودجه دفاعی و میزان نزدیکی به پکن دچار شکاف هستند.

آمریکا همچنان می گوید سیاستش درباره حفظ وضع موجود در تایوان تغییر نکرده است. اما ترامپ در قبال تایوان به بی ثباتی و تناقض گویی مشهور است. او بارها اظهاراتی متناقض و حتی نگران کننده مطرح کرده است. اخیراً نیز درباره احتمال حمله چین گفت چنین اقدامی به خود شی بستگی دارد ؛ عبارتی که این برداشت را ایجاد می کند که شاید چندان اهمیتی برای سرنوشت تایوان قائل نباشد، هرچند اضافه کرد در صورت حمله چین بسیار ناراحت خواهد شد.

از همین رو، جمع بندی نشست پکن ناگزیر این پرسش را پیش می کشد: آیا ترامپِ ضعیف، تحت فشار و نیازمند به خروج از بحران ایران، در برابر کمک شی در پرونده تهران و توافق هایی درباره مواد معدنی کمیاب و واردات کشاورزی، حمایت آمریکا از تایپه را کاهش خواهد داد؟ پرسش های جدی مشابهی نیز درباره میزان تعهد ترامپ به کره جنوبی و ژاپن وجود دارد؛ به ویژه در شرایطی که تنش میان پکن و توکیو تا حدی به دلیل تایوان در حال افزایش است.

به بیان دیگر، آیا ترامپ بار دیگر در صحنه جهانی، این بار در پکن، مدعی پیروزی ای جعلی خواهد شد، در حالی که متحدان آمریکا را قربانی می کند، در برابر رهبری ضدغربی سر خم می کند و دهه ها دیپلماسی دشوار، حساس و حساب شده ای را که تاکنون مانع جنگ در اقیانوس آرام بر سر تایوان شده بود، تخریب می کند؟ این هفته، تا حد زیادی به دلیل عملکرد ویرانگر ترامپ، نشانه های افول جایگاه آمریکا به عنوان ابرقدرت شماره یک جهان بیش از هر زمان دیگری آشکار شده است. او با همه سردرگمی ها، اشتباهات و نمایش های پرهزینه اش، عملاً چین را در جایگاه راننده اصلی نظم جهانی قرار داده است.