داود صبوری، تهیه کننده فیلم اتاقک گلی و دبیر حقوقی انجمن تهیه کنندگان مستقل، درباره وضعیت مالکیت فکری و کپی رایت آثار هنری، به ویژه فیلم ها و چالش های ناشی از پخش غیرمجاز در شبکه های ماهواره ای، سخن گفت.

به گزارش ایسنا، صبوری در آغاز گفت: قانون مالکیت فکری در کشور ما حدود 80 سال است که به تصویب رسیده و ما جزو 20 کشور اول در دنیا هستیم که چنین قانونی داشته ایم و یکی از باقدمت ترین کشورهایی هستیم که در عرصه حمایت از فرهنگ و هنر پیشرو بوده ایم. اما بعد از این سال ها، اکنون در جایگاهی هستیم که نمی توانیم از آثار هنری خودمان در جهان به طور کامل مراقبت کنیم.

وی ادامه داد: قانون سازمان مالکیت فکری(WIPO) حدود 60 سال است که فعالیت می کند و هدف آن حمایت و توسعه کشورهای در حال رشد و پیشرفت در زمینه فناوری است. با این فلسفه، 90 درصد کشورهای دنیا یعنی 165 کشور عضو این قانون و سازمان هستند. اما چرا ایران تاکنون عضو این سازمان نشده است؟، چون نقاط ضعفی را می بیند که می تواند در آینده برای کشور تهدید ایجاد کند.

به گفته این تهیه کننده سینما، درست است که در این سازمان مجازات هایی برای متخلفین در نظر گرفته شده است اما رعایت حقوق مالکیت فکری حتی تا 50 سال بعد از فوت خالق اثر الزامی است و مزایایی نیز برای کشور و خالق اثر ایجاد می شود.

صبوری با اشاره به مشکلات ناشی از تحریم ها افزود: در کشور ما به دلیل تحریم ها و عدم توانایی در ایجاد زیرساخت های لازم نتوانسته ایم عضویت در این سازمان را داشته باشیم. ضمن اینکه محصولات دانش بنیان در کشور ما با قیمت ارزان خریداری می شود و اگر عضو این سازمان باشیم، هزینه این محصولات چند برابر می شود.

وی افزود: اگر وارد این سازمان شویم، بخشی از فناوری ها و تولیدات ما مشمول محدودیت های شدید خواهند شد و در بخش های دانش بنیان دچار مشکلات جدی می شویم. کشورهایی مثل چین ابتدا زیرساخت های خود را در حوزه محصولات دانش بنیان ایجاد و تقویت کردند و سپس به این سازمان پیوستند، اما ایران در شرایط تحریم امکان این کار را نداشته است.

صبوری مطرح کرد: مجموعه ای از این موارد باعث شده تا کشور ما با احتیاط در مورد عضویت در چنین سازمان هایی تصمیم بگیرد، زیرا ما دیگر قادر نخواهیم بود از فناورهای سایر کشورها استفاده کنیم، بنابراین کشور ما سعی کرده در مسیر پیوستن به این سازمان ها خیلی کُند حرکت کند و مراقب باشد با احتیاط در کنار این سازمان ها قرار بگیرد.

در سازمان جهانی مالکیت فکری بخش های جزیی نداریم که فقط از سینما و سایر آثار هنری حمایت کند و ما هم عضو همان بخش بشویم. در این سازمان یک دائرالمعارفی وجود دارد که اگر قرار باشد عضو این سازمان بشویم باید از تمامی قوانین مربوط به مالکیت فکری آن پیروی کنیم. ​​وی ادامه داد: خیلی از آثار هنری که در کشورهای دیگر توزیع می شود، خیلی سریع و بدون پرداخت هزینه در کشور ما نمایش داده می شود. برای مثال آثار سینمایی هالیوود پس از دوماه از اکران رسمی اش به ارزان ترین قیمت و حتی رایگان در کشور ما در کانال های تلگرام قابل مشاهده است، این در حالی است که اگر ما مشمول قوانین سازمان جهانی مالکیت معنوی بشویم همین آثار با قیمت هایی بسیار بالایی باید در کشور ما عرضه شود. در این میان بسیار از مردمی که شرایط مالی خیلی مساعدی ندارند امکان استفاده از این محصولات را ندارند و در این صورت از توسعه فعالیت های فرهنگی هنری سایر کشورها فاصله می گیریم.

دبیر حقوقی انجمن تهیه کنندگان مستقل درباره مشکلات اقتصادی و حقوقی آثار هنری ایران بیان کرد: در ایران خالقان آثار سینمایی، موسیقی و صنایع دستی و حتی برخی هنرها که به صورت اختصاصی در اختیار ما است از درآمد بالقوه خود محروم شده اند، در حالی که سایر کشورها از این فرصت ها استفاده می کنند و برای خود کسب درآمد می کنند.

صبوری اظهار کرد: در شرایط فعلی در بخش سینما تهیه کنندگان متضرر می شوند و سرمایه هایشان از بین می رود، زیرا در سازمان جهانی مالکیت فکری بخش های جزیی نداریم که فقط از سینما و سایر آثار هنری حمایت کند و ما هم عضو همان بخش بشویم. در این سازمان یک دائرالمعارفی وجود دارد که اگر قرار باشد عضو این سازمان بشویم باید از تمامی قوانین مربوط به مالکیت فکری آن پیروی کنیم.

وی تصریح کرد: در شرایطی که وجود دارد برای حفاظت از آثار هنری باید با کسانی که در داخل کشور ما به قاچاق آثار هنری کمک می کنند، برخورد کرد. برای این کار هم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید دفتری را در دادگستری ایجاد کند. شما اگر به دادگستری مراجعه کنید دفتر ایثارگران، بازنشستگان و … می بینید اما در دادگاه اصحاب فرهنگ، هنر و رسانه چنین چیزی وجود ندارد در حالی که می بایستی یک شعبه ای دقیقا برای همین موضوع مالکیت فکری ایجاد شود که به صورت تخصصی به پرونده ها رسیدگی کند.

این تهیه کننده توصیه کرد: دفاتر پخش آثار هنری هم باید مراقب باشند که محصولات شان به راحتی در اختیار دیگران قرار نگیرد، در حال حاضر نقطه ضعفی که وجود دارد این است که وقتی یک محصول به اکران آنلاین می رود به راحتی در دسترس قاچاقچیان قرار می گیرد، البته فارغ از بحث حقوقی و عضویت در سازمان جهانی مالکیت معنوی به صورت حقیقی هم می توان در این سازمان عضو شد، پس این امکان به صورت فردی برای تهیه کنندگان سینما وجود دارد اما در این شرایط افراد حقیقی باید تابعیت یکی از 165 کشور عضو را داشته باشند یا اثر هنری شان را در این کشورها بسازند یا اینکه تحت پوشش یکی از شرکت های حقوقی مرتبط با کمپانی های فیلم سازی در آن کشورها باشند.

صبوری بیان کرد: این اتفاق هزینه های پخش را بسیار بالا می برد و خیلی از تهیه کنندگان تمایلی به این کار ندارند، چون ما باید اثرمان را ببریم در یکی از شرکت های پخشی که در این 165 کشور است تا آنها اثرمان را پخش کنند و قطعا آن شرکت قوانین خود را دارد که بعضا خیلی پیچیده است.

وی سپس به مشکلات کپی برداری از فیلم های سینمایی و پخش آنها در شبکه های ماهواره ای پرداخت و گفت: صداوسیما عضو سازمان بین المللی رادیو و تلویزیون (OIRT) است که شبکه های ماهواره ای را پخش می کند و شامل یکسری قوانین است، ما می توانیم از طریق صداوسیما اقدام کنیم و با هر شبکه ماهواره ای که متخلف از قوانین است برخورد کنیم. در واقع ما باید مالکیت معنوی یک فیلم را به صداوسیما واگذار کنیم تا اگر شبکه ای در ماهواره آن را کپی کرد بتواند براساس قوانین سازمانی که در آن عضو است، اقدامات قانونی را پیگیری کند.

دبیر حقوقی انجمن تهیه کنندگان مستقل تاکید کرد: همانطور که به دلیل عضویت صداوسیما در سازمان بین المللی رادیو و تلویزیون ما نمی توانیم یک فوتبال خارجی را از شبکه های خودمان پخش کنیم چون ممکن است مجازات شویم و از خدمات ماهواره هم محروم شویم، در مورد پخش غیرقانونی یک فیلم در شبکه های ماهواره ای هم می توان همین اقدام متقابل را انجام داد.

ما می توانیم از طریق صداوسیما اقدام کنیم و با هر شبکه ماهواره ای که متخلف از قوانین است برخورد کنیم. در واقع ما باید مالکیت معنوی یک فیلم را به صداوسیما واگذار کنیم تا اگر شبکه ای در ماهواره آن را کپی کرد بتواند براساس قوانین سازمانی که در آن عضو است، اقدامات قانونی را پیگیری کند.

صبوری در ادامه با ذکر مثال شخصی گفت: فیلم اتاقک گلی از تلویزیون پخش نمی شد، وقتی جنگ تحمیلی سوم آغاز شد یک روز به من زنگ زدند گفتند که فیلم شما وحدت بخش است و باید در تلویزیون پخش شود. ما تصمیم گرفتیم فیلم را تحت مالکیت صداوسیما قرار دهیم، تا هم در شرایط جنگ فعلی نمایش داده شود و هم اینکه شبکه های ماهواره ای نتوانند آن را پخش کنند.

وی ادامه داد: بنابراین صداوسیما می تواند مالکیت آثار سینمایی و نمایش خانگی را برعهده بگیرد حتی اگر تمایلی به پخش آنها در صداوسیما نداشته باشد، البته در این شرایط می تواند با تهیه کننده اثر در سود ناشی از فروش بین المللی آن مشارکت داشته باشد. پس می توانیم با این سازوکار قانونی کاری کنیم که شبکه های ماهواره ای غیررسمی دیگر نتوانند یک فیلم را کپی و پخش کنند.

این تهیه کننده سینما یادآور شد: جدای از فضای شبکه های ماهواره ای یکی از معضلات کانال های تلگرام است، در این خصوص هیچ کاری نمی توان انجام داد، مگر اینکه وزارت ارتباطات یک شعبه از تلگرام را در ایران راه اندازی کند، در همین چندروز گذشته عراق تلگرام را در کشورش آزاد اعلام کرد، زیرا یک شعبه از این برنامه را در کشورش احداث کرده که در صورت بروز هرگونه تخلف با مجرمین برخورد کند.

صبوری خاطرنشان کرد: در مسیر مبارزه با کپی آثار سینمایی سازمان های مرتبطی همچون صداوسیما، وزارت ارتباطات و وزارت ارشاد باید پای کار باشند و از آثار هنری حمایت کنند، حالا اینکه نمی توانند برخی آثار پخش کنند آن موضوع دیگری است که به اعتقاد من وقتی مجوزی برای تولید یک اثر در کشور صادر می شود، محرم خواهد بود، هر کسی پروانه نمایشی یا پخش داشته باشد محرم است، ما نمی توانیم یک جزیره درست کنیم و بگوییم فلان وزارتخانه یا سازمان مجوز داده محرم است اما فلانی مجوز بدهد، محرم نیست.

دبیر حقوقی انجمن تهیه کنندگان مستقل گفت: دقیقا وضعیت محرم و نامحرم در پخش آثار مثل حضور در همین تجمعات شبانه است، بسیاری از افراد را من در میادین می بینیم که شاید پوشش یا ظاهر مناسبی نداشته باشند اما پای کشورشان ایستاده اند و ما نمی توانیم بگوییم فلانی محرم است اما آن فرد محرم نیست.

وی در ادامه راه کار عملی برای مقابله با سرقت آثار هنری را چنین توضیح داد: در داخل کشور از طریق دفاتر پخش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پلیس فتا و همکاری وزارت ارتباطات و صداوسیما می توان از دسترسی غیرمجاز جلوگیری کرد. حتی می توان تفاهم نامه هایی بین این ارگان ها برای حفاظت از آثار داخلی ایجاد کرد و دفتری در دادگستری ایجادکرد تا حقوق تولیدکنندگان حفظ شود و شبکه های غیرمجاز نتوانند آثار را منتشر کنند.

تهیه کننده این زن حقش را می خواهد برای ساز و کار قانونی مقابله با قاچاق فیلم ها توضیح داد: در شورای عالی انقلاب فرهنگی باید موضوع سرقت آثار هنری تصویب شود و یک کارگروهی در شورا تشکیل دهند که دیگر نیازی به حضور در مجلس نباشد، در مجلس همین محدودیت های خارجی را می بینند که به عضویت سازمان جهانی مالکیت معنوی نمی پیوندند. در شورای عالی انقلاب فرهنگی اگر مصوبه ای در این خصوص تصویب شود، آن وقت وزارت ارشاد موظف می شود آن را پیگیری کند، آن وقت تمامی آثاری هنری که داریم در این مصوبه می توان قرار داد.

می توان با تشکیل کارگروه شورای عالی تهیه کنندگان سینما و وزارت ارشاد، پیش نویس قانونی برای مالکیت معنوی آثار تهیه کرد، سپس مصوبه ای را در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب و دفتر ویژه ای برای پیگیری حقوقی آن در دادگستری ایجاد کرد. این کار هم برای مالکین آثار داخلی مفید است و هم می تواند بخش خارجی و سود ناشی از پخش بین المللی را تضمین کند.

صبوری یادآور شد: در داخل کشور قوانین مربوط به مالکیت معنوی را داریم، بسیاری از متخلفین هم در داخل هستند و به راحتی می توان با آنها برخورد کرد، وقتی یک ایرانی در آمریکا برخلاف حاکمیت کشورش سخنرانی می کند ما در داخل اموالش را مصادره می کنیم آن وقت نمی توانیم افراد متخلف را در داخل کشور پیدا کنیم؟ از زمانی که گفتند اموال چنین افرادی مصادره می شود کسی در تظاهرات خارجی شرکت نمی کند یا در قالب پوشش حضور پیدا می کنند، در واقع کسی که قرار است به کشور خسارت وارد کند باید با یک ابزار قانونی متوجه رفتارش بشود چون خیلی از همین حمایت ها باعث شد ترامپ به ما حمله کند.

وی تاکید کرد: بنابراین با قوانینی که در شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب می کنیم می توانیم جلو متخلفین را بگیریم، فقط این کار نیازمند عزم بخش حقوقی وزارت ارشاد است، همچنین واحد حقوقی شورای عالی تهیه کنندگان سینما هم باید به این موضوع ورود پیدا کند و حتی پیش نویس این موضوع را تهیه و از طریق وزارت ارشاد به شورای عالی انقلاب فرهنگی ببرد. یک تفاهم نامه میان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، صداوسیما، وزارت ارتباطات و پلتفرم ها می تواند مشکل کپی فیلم ها در ماهواره را حل کند، البته به شرطی که یک پیش نویس توسط شورای عالی تهیه کنندگان آماده شود و سپس وزارت ارشاد در شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوبه اش را بگیرد و سپس صداوسیما، وزارت ارتباطات، پلیس فتا و دادگستری از آن مصوبه حمایت کنند.

این تهیه کننده سینما در پایان گفت: اگر واقعاً عزم ملی وجود داشته باشد، می توان با تشکیل کارگروه شورای عالی تهیه کنندگان و وزارت ارشاد، پیش نویس قانونی تهیه کرد، مصوبه ای را در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب و دفتر ویژه ای برای پیگیری حقوقی در وزارت دادگستری ایجاد کرد. این کار هم برای مالکین آثار داخلی مفید است و هم می تواند بخش خارجی و سود ناشی از پخش بین المللی را تضمین کند. واقعاً اگر همه عزم داشته باشند، این معضل بزرگ قابل حل است.