نمایش مکاشفات راسکلنیکف نوشته پیمان مجیدی با کارگردانی و تهیه کنندگی حسام منظور به زودی در مجموعه تئاتر لبخند روی صحنه می رود.

به گزارش ایسنا، حسام منظور که خود ایفاگر یکی از نقش های نمایش هم هست، در گفتگویی از ویژگی های این اثر نمایشی گفت و عنوان کرد که فهم من از اجرای تئاتر همیشه تاکیدی بیشتر از روزمرگی اجتماعی و سیاسی است.

این گفتگو را با هم می خوانیم:

بعد از پنج سال مجدداً قصد دارید نمایشی را روی صحنه بیاورید، دلیل این فاصله زمانی برای کارگردانی نمایش جدید چیست؟

پرسش بنیادینی که قبل از تصمیم برای انتخاب موضوع یا نمایشنامه از خودم می پرسم، این است: ترسی که در آینده با آن روبرو خواهم شد چیست؟ در واقع همیشه تلاشم پیدا کردن خرده داستان هایی است که از تنیدگی با وضعیت کنونی رهایم کرده و به آینده پرتابم کند. پیدا کردن پاسخ برای این پرسش، شروع فرآیند شکل گیری نمایش من است؛ گاهی این جستجو قبل از رسیدن به نقطه شکل گیری داستان تمام می شود یا به نتیجه نمی رسد و دوباره از نو شروع می شود.

فهم من از اجرای تئاتر، همیشه تاکیدی بیشتر از روزمرگی اجتماعی و سیاسی است. مجموعه اتفاقات پنج سال گذشته گاهی آنقدر هولناک بوده که به صورت مداوم شکل سئوال را پیش از رسیدن به پاسخ تغییر داده. شاید دلیل طولانی شدن فاصله میان اجرای قبلی و این اجرا همین باشد.

منظورتان اتفاقات سیاسی پنج سال گذشته است؟

بخشی عمده ای از آن سیاسی است، بخشی دیگر هم کلکسیونی از بحران های دیگر است که از سر گذراندیم مثلا پاندمی، جنگ، دگردیسی ها فرهنگی، کم آبی، بحران انرژی و همه این رویدادهایی که مثل فصل های متوالی یک رمان دلهره آور در مقابل ما در حال ورق خوردن است.

نمایش قبلی شما، در بستر داستان ملکه خون آشام مجارستان، الیزابت باتوری با رویکردی کاملاً سیاسی در روایت داستان روی صحنه رفت، آیا در نمایش جدیدتان هم دوباره همین رویکرد را در پرداخت داستان دارید؟

من تصور می کنم جامعه ما یک جامعه سیاسی است، دست کم از دهه ی 1320 تاکنون نوعی کشمکش سیاسی هم در عرصه حاکمیت و هم در عرصه اجتماع وجود داشته، مسائل آن تغییر کرده، شکل آن عوض شده ولی همواره وجود داشته. پیش از آن و حتی قبل تر، مثلاً در زمان قاجار، امر سیاسی در بین مردم عمومیت نداشته یا دست کم شواهدی از آن موجود نیست و بیشتر در سطحی از طبقه حاکم در جریان بوده است.

امروزه تقریبا محال است گروهی از افراد به بهانه های مختلف در یک کافه، دورهمی، مهمانی و حتی در سطح شهر دور هم جمع شوند و گفتگوها رنگ و بوی سیاسی نگیرد. در چنین جامعه ای با این سطح بالا از تمایل سیاسی، تئاتر هم نمی تواند به عنوان یک فرم مستقل مسیر دیگری برود، نکته مهم این است که تقلیل دادن قصه دراماتیک روی صحنه تئاتر به سطح گفتگوهای اجتماعی چندان کارکردی ندارد.

یعنی شما معتقدید تئاتر می تواند در عین سیاسی بودن، فراتر از گفتگوهای روزمره مردم در مورد سیاست برود؟

ببینید، چیزی که عنوان می کنم این است که مؤلف، هنرمند یا اندیشه ورز در لایه ای دیگر باید به دنبال پاسخ ها باشد. در حقیقت او باید چشم انداز را جستجو کند نه روزمرگی را. این همان فرآیندی است که اثر نمایشی را یک گام جلوتر از ادراک مخاطب پیش می برد و برای او سوالات جدید مطرح می کند. در غیر این صورت اثر خود را هم سطح با مخاطب کرده و پرسش های جدیدی را پیش روی او نمی گذارد. در نتیجه اثر، تکراری، کسالت بار و عقیم می شود.

در نمایش جدیدتان مکاشفات راسکلنیکف هم همین مسیر را دنبال می کنید؟

شاید به همین دلیل نام نمایش مکاشفات راسکلنیکف است! البته این نمایشنامه را پیمان مجیدی نزدیک به یک دهه قبل نوشته و کارگردانی کرده و ما این نمایش را آن زمان در روسیه با ترکیب دیگری از بازیگران روی صحنه بردیم. پیمان، مسیری پر از کشف و ادراک جدید را از رمان جنایات و مکافات ، برای اقتباس این نمایشنامه پیش گرفته. او توانسته پیچیدگی های روانی را در جهانی کابوس وار و به موازات هم بسازد. این مساله به من کمک می کند تا صحنه ها را دوباره کشف کنم و از طرفی کار را برای من پیچیده تر می کند. چون اجرای این صحنه های فشرده و پر از پرسش که مملو از مفاهیم ذهنی هستند، به هیچ عنوان کار راحتی نیست.

جملاتی که پیمان مجیدی در این نمایشنامه استفاده کرده، نوعی از آهنگ و میزانسن را در ذهن خواننده ایجاد می کند که می تواند متفاوت با اثر اصلی باشد. این حتی نوعی طغیان علیه متن اصلی رمان است. به نظرم زیبایی این متن در طغیانی است که در آن جریان دارد.

یعنی مکاشفات راسکلنیکف وفادار به رمان جنایات و مکافات نیست؟

از بسیاری جهات نه؛ اصولاً قرار هم نیست رمان را همان گونه که هست به نمایش تبدیل کنیم. این اتفاق حتی در مورد متون کلاسیک نمایشی هم قابل دسترسی است. یک اجرا باید در زمانه ی خودش جاری شود.

منظورتان اجرای مدرن از ادبیات کلاسیک است؟

نگاه مدرن صرفا استفاده از ابزارها و نشانه ها نیست. اینکه شخصیت راسکلنیکف، هملت، مکبث یا هر شخصیت کلاسیک دیگر، موبایل به دست بگیرد یا کفش لویی ویتون بپوشد شما را مدرن نمی کند. آنچه ضرورتا باید بازخوانی شود، مناسبات و مفاهیم هستند. مفاهیمی نظیر مرگ، زندگی، عشق، نفرت، حسادت، انتقام، در دوران معاصر از مناسبات جدیدی پیروی می کنند.

در زمان جنگ در حال تمرین بودید، بسیاری از گروه ها در حال حاضر تمرین یا اجرای تئاتر ندارند. این شرایط برای شما و گروه تان آزاردهنده نیست؟

جنگ در ذات خود پدیده ای شوم است. شنیدن خبرهای ناگوار، صدای انفجار، لرزش ساختمان ها و انتظار دلهره آور، مواجهه با مرگ، عدم قطعیت از آینده.

بله! بسیاری از گروه ها چشم اندازی برای اجرای اثر خود ندارند و به صورت طبیعی تمایل دارند که اجرای خود را به زمان مناسب تری موکول کنند تا نمایش آن ها بهتر دیده و ادراک شود. با گفتگویی که با اعضای گروهم داشتیم، به این جمع بندی رسیدیم، آنچه که ما را از رکود و شرایط ملال آور کنونی رها می کند، تئاتر است. برخلاف تصویرسازی که سال هاست القا شده، تئاتر صرفا یک پدیده سرگرم کننده نیست و دقیقا به همین دلیل قابل توقف نیست.

تئاتر ضرورتی حذف نشدنی است و پایه های ادراک اجتماعی و به طبع آن سیاسی یک جامعه را می سازد. تفاوت عمده ما با تمام کشورهای اطراف مان را باید در همین پدیده جستجو کرد. عمق کیفیت آثار هنری سینما، تئاتر، ادبیات و هنرهای تجسمی ما در غرب آسیا بی بدیل و کم نظیر است. سنت تئاتر در ایران دیگر صرفا یک هنر وارداتی نیست بلکه تبدیل به عنصری پردازشگر در میان نسل جدید شده است.

گفتنی است نمایش مکاشفات راسکلنیکف نوشته پیمان مجیدی با کارگردانی و تهیه کنندگی حسام منظور و بازی حسام منظور، مهدی حسینی، جواد اینانلو، نازنین ذوالفقاری روی صحنه می رود.

در خلاصه داستان این نمایش آمده: چه غروب مخوف و وحشت زایی! انگار زمین و زمان تو جهنم درونش می سوزه. چه خشونت مسخره ای! اجسام بی جان، اجساد کشته های روز رو با خون می شوره…

این نمایش از شامگاه چهارشنبه 23 اردیبهشت ماه اجرای خود را در سالن شماره چهار مجموعه تئاتر لبخند آغاز می کند و هر شب ساعت 20 و به مدت 70 دقیقه روی صحنه می رود.