به نقل از اقتصادنیوز، در شرایطی که سایه اختلال در مسیرهای حمل ونقل بین المللی، محدودیت های تجاری، فشارهای ارزی و نگرانی از تداوم بحران های منطقه ای بر زنجیره تأمین کالاهای حیاتی سنگینی می کند، تأمین پایدار دارو به یکی از مهم ترین دغدغه های نظام سلامت تبدیل شده است.

پرسش اصلی این است که آیا زنجیره دارویی کشور برای یک دوره طولانی اختلال آماده است؟ در صورت مسدود شدن مسیرهای معمول واردات، چه راهکارهایی برای جلوگیری از کمبود دارو در نظر گرفته شده است؟

حسین کرمانپور، سخنگوی وزارت بهداشت، در گفت وگو با اقتصادنیوز با اشاره به اقدامات انجام شده برای حفظ پایداری زنجیره تأمین دارو گفت: تجربه اخیر نشان داد که تأمین دارو در شرایط بحران تنها متکی به مسیرهای معمول واردات نیست و باید مجموعه ای از ذخایر راهبردی، مسیرهای جایگزین تأمین، ظرفیت تولید داخل و هماهنگی میان دستگاه های مختلف فعال باشد.

آقای کرمانپور! در شرایطی که بحث اختلال در مسیرهای حمل ونقل، محدودیت های بین المللی و فشارهای ارزی مطرح است، آیا زنجیره تأمین داروی کشور برای یک بحران طولانی مدت طراحی شده است؟ اگر مسیر واردات مواد اولیه برای چند ماه دچار مشکل شود، برنامه جایگزین وزارت بهداشت چیست؟

تجربه اخیر نشان داد که زنجیره تأمین دارو برای مواجهه با بحران، صرفاً به مسیرهای معمول واردات وابسته نیست. پیش از وقوع جنگ، برنامه ریزی برای ایجاد ذخایر راهبردی انجام شده بود و با اختصاص منابع ویژه، دارو و تجهیزات مورد نیاز شرایط اضطراری خریداری شد. در جریان بحران نیز بخشی از این ذخایر برای پاسخ به کمبودهای فوری آزاد شد.

در کنار ذخایر، مسیرهای جایگزین تأمین و حمل فعال شده است. در مواردی که امکان تأمین از مسیرهای معمول وجود نداشته، از ظرفیت کشورهای دیگر و مسیرهای جایگزین استفاده شده و حتی محموله های هوایی اضطراری وارد کشور شده است. برای مواد اولیه ای که در مسیرهای مواصلاتی با مشکل مواجه شده اند نیز ظرفیت های اجرایی و دیپلماتیک کشور برای رفع موانع به کار گرفته شده است.

بنابراین برنامه جایگزین، ترکیبی از ذخایر راهبردی، اولویت بندی اقلام حیاتی، مسیرهای جایگزین تأمین و حمل، استفاده از ظرفیت تولید داخل و هماهنگی میان دستگاه های اقتصادی و اجرایی است.

*در سال های اخیر همیشه از ذخایر دارویی صحبت شده، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند امنیت دارویی فقط داشتن انبار نیست و به تأمین ارز، مواد اولیه، نقدینگی شرکت ها و حمل ونقل وابسته است. وزارت بهداشت امروز مهم ترین نقطه آسیب پذیر زنجیره دارو را کجا می داند؟

تجربه اخیر نشان داد که امنیت دارویی حاصل عملکرد یک حلقه منفرد نیست. پیش از جنگ، اختلال چندماهه در انتقال ارز، تأخیر در تخصیص منابع، مشکلات نقدینگی شرکت ها و به موقع انجام نشدن اصلاح قیمت دارو، فشار قابل توجهی بر زنجیره تأمین وارد کرده بود و با آغاز جنگ، محدودیت حمل ونقل، آسیب به کارخانه ها و اختلال در تأمین مواد اولیه نیز به آن اضافه شد.

به همین دلیل نمی توان یک نقطه را به تنهایی آسیب پذیرترین حلقه دانست. اتصال میان تأمین ارز، مواد اولیه، تولید، حمل ونقل و توزیع اهمیت اساسی دارد. حتی اگر دارو در کشور تولید شود، اختلال در تأمین ماده اولیه یا منابع مالی می تواند تولید را تحت تأثیر قرار دهد.

از همین رو سازمان غذا و دارو در مدیریت بحران، علاوه بر ذخایر، پایش مستمر موجودی انبارها، کف بازار، میزان مصرف و وضعیت شرکت های پخش را در دستور کار قرار داده تا پیش از تبدیل کاهش موجودی به کمبود واقعی، برای آن اقدام شود.

با وجود اینکه اعلام می شود ارز دارو همچنان اختصاص پیدا می کند، تولیدکنندگان و واردکنندگان از مشکلات نقدینگی و تأخیر در تأمین منابع گلایه دارند. آیا مسئله اصلی امروز کمبود منابع ارزی است یا مشکل در سازوکار تخصیص و گردش مالی زنجیره دارو؟

بر اساس مطالب مطرح شده، مسئله فقط کمبود منابع ارزی نیست؛ تأخیر در تخصیص ارز و انتقال منابع مالی نیز از عوامل مهم ایجاد فشار در زنجیره تأمین بوده است. رییس سازمان غذا و دارو تصریح کرده است که بخش قابل توجهی از کمبودهای دارویی ناشی از تأخیر در تخصیص ارز بوده و نسبت به تبعات این موضوع از ماه ها قبل هشدار داده شده بود.

از سوی دیگر، مشکلات نقدینگی شرکت ها نیز ادامه تولید را دشوار کرده است. در کنار این مسائل، تأخیر در اصلاح قیمت دارو نیز فشار مالی بر تولیدکنندگان را افزایش داده است؛ به گونه ای که در برخی موارد قیمت محاسباتی دارو با هزینه واقعی تولید فاصله داشته است.

بنابراین مسئله را باید در زنجیره تخصیص ارز، انتقال منابع، نقدینگی شرکت ها و اصلاح قیمت متناسب با هزینه های واقعی تولید دید، نه صرفاً در میزان ارز موجود.

*اگر فشارهای اقتصادی و محدودیت های تأمین ادامه پیدا کند، آیا مردم باید منتظر کمبود برخی داروها، کاهش تنوع دارویی یا جایگزینی اجباری برخی اقلام باشند؟ وزارت بهداشت برای جلوگیری از انتقال این فشار به بیمار چه اقدام مشخصی انجام داده است؟

در شرایط فشار بر زنجیره تأمین، کمبود مقطعی برخی اقلام ممکن است رخ دهد، اما رویکرد وزارت بهداشت این است که اجازه داده نشود این کمبودها به یک بحران گسترده برای مردم تبدیل شود. در مواردی که یک دارو با مشکل تأمین مواجه است، مسیرهای جایگزین تأمین از سایر کشورها فعال می شود و در صورت وجود داروی مشابه یا جایگزین داخلی، از ظرفیت تولید داخل استفاده می شود

در جریان جنگ نیز با وجود آسیب به ده ها شرکت، محدودیت حمل ونقل و اختلال در تأمین مواد اولیه، تولید اقلام حیاتی متوقف نشد و تأمین شیرخشک، محلول های دیالیز و تجهیزات دیالیز ادامه پیدا کرد.

در بخش قیمت نیز وزارت بهداشت تأکید کرده است که اصلاح قیمت دارو با بررسی دقیق هزینه های تولید انجام شود و تلاش شده آثار افزایش قیمت از طریق پوشش بیمه ای جبران شود تا فشار کمتری به مردم وارد شود.

همچنین ذخایر راهبردی، اولویت بندی داروهای حیاتی و ضروری، رصد مستمر بازار، فعال سازی مسیرهای جایگزین و هماهنگی با بانک مرکزی، گمرک، وزارت راه و سایر دستگاه ها از اقداماتی است که برای جلوگیری از انتقال اختلالات زنجیره تأمین به بیمار دنبال شده است.