به نقل از تابناک، شورای همکاری خلیج فارس در 10 نوامبر 2026 اعلام کرد که وزرای دفاع شش کشور عضو این شورا، شامل عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین و عمان، با ایجاد یک مقر پیشرفته برای فرماندهی نظامی مشترک در کویت و اختصاص نیروهای نظامی مناسب به آن موافقت کرده اند.

این تصمیم در بیست وسومین نشست شورای دفاع مشترک شورای همکاری خلیج فارس در منامه بحرین اتخاذ شد. به گفته جاسم البدیوی، دبیرکل شورا، این اقدام در راستای تقویت همکاری های نظامی و افزایش هماهنگی دفاعی میان کشورهای عضو صورت گرفته است. با این حال، هنوز جزییاتی درباره تعداد و نوع نیروهای مستقر در این مقر و زمان آغاز فعالیت عملیاتی آن منتشر نشده است.

اگرچه ایده تشکیل فرماندهی نظامی مشترک به سال 2013 بازمی گردد و مقر اصلی این فرماندهی نیز در ریاض مستقر شده است، تحولات امنیتی اخیر منطقه بار دیگر ضرورت تقویت ساختارهای دفاعی مشترک کشورهای عربی را مطرح کرده است.

جنگ با ایران، حملات موشکی و پهپادی و نگرانی از تکرار درگیری های نظامی، آسیب پذیری امنیتی کشورهای منطقه و محدودیت اتکای آن ها به چتر امنیتی آمریکا را آشکارتر کرده است.

در خصوص این موضوع خبرنگار تابناک گفتگویی با پروفسور شیرین هانتر عضو شورای روابط خارجی آمریکا انجام داده که در ادامه آمده است.

شیرین طهماسب هانتر بیش از پنجاه سال تجربه در امور بین المللی دارد که شامل فعالیت های او به عنوان دیپلمات (خدمات خارجی ایران، 1344-1357) ، تحلیلگر اندیشکده، و مدیر برنامه در مرکز مطالعات استراتژیک و بین المللی و مرکز مطالعات سیاست اروپا (1362-1384) می شود. او در سال 1384 به مرکز الولید در دانشگاه جورج تاون پیوست و به عنوان پژوهشگر ارشد مهمان، استاد مهمان و استاد پژوهشی فعالیت کرد. او اکنون به عنوان عضو افتخاری مرکز الولید شناخته می شود. هانتر به زبان های فارسی، انگلیسی، فرانسه و ترکی مسلط است. وی همچنین عضو شورای روابط خارجی امریکاست.

اخیراً کتاب قدرت های بزرگ و تحولات اجتماعی و سیاسی ایران (The Great Powers, and Iran's Social and Political Evolution) نوشته وی از سوی انتشارات پالگریو مک میلان به زبان انگلیسی منتشر شده است. کتاب قدرت های بزرگ و تحولات اجتماعی و سیاسی ایران روایتی شخصی از زندگی و تجربیات شیرین هانتر، به عنوان یک زن ایرانی است که در دوران تحول آفرین تاریخ ایران بزرگ شد. این کتاب با بررسی پیامد های پس از جنگ جهانی دوم تا انقلاب سرنوشت ساز سال 1357 (1979) آغاز می شود و روایتی تأثیرگذار از تأثیر عمیق این رویداد های تاریخی بر زندگی نویسنده ارائه می دهد. کتاب به بررسی پیامد های چندوجهی دوره اصلاحات که از دهه 1340 (1960) آغاز شد، می پردازد. این اصلاحات به هانتر امکان ورود به خدمات دیپلماتیک را داد، اما در عین حال سایه ای از مصائب را بر خانواده او افکند.

*کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC) توافق کرده اند که یک مقر پیشرفته برای فرماندهی نظامی مشترک در کویت ایجاد کنند و نیروهای نظامی مناسبی را در اختیار آن قرار دهند. اگرچه این ابتکار از سال 2013 در دستور کار شورا قرار داشته است، چرا در مقطع کنونی بار دیگر مطرح شده است؟

هنگامی که شورای همکاری خلیج فارس (GCC) در سال 1981، تا حدی در واکنش به انقلاب ایران در سال 1979، تشکیل شد، اعضای آن امیدوار بودند سازمانی با نهادهای پولی و سایر مؤسسات مشترک و یکپارچه ایجاد کنند.

اعراب خلیج فارس نیروی انسانی لازم برای تشکیل یک ارتش کارآمد را ندارند

با این حال، این اهداف تا حدی به دلیل رقابت ها و اختلافات سرزمینی و دیگر منازعات میان اعضا محقق نشد. ایجاد یک نیروی نظامی یکپارچه دشوارتر خواهد بود، هرچند درس های جنگ ایران ممکن است اعضای شورای همکاری خلیج فارس را به کنار گذاشتن اختلافات و رقابت های خود تشویق کند.

با این حال، کشورهای عضو شورا نیروی انسانی لازم برای تشکیل یک ارتش کارآمد را ندارند و ممکن است ناچار شوند به جذب نیرو از کشورهای دیگر متکی شوند. البته آن ها می توانند توانمندی های دفاع هوایی و ضد موشکی خود را تقویت کنند. از نظر زمان بندی نیز، جنگ ایران و همچنین حملات حوثی ها (انصارالله یمن) ، ضرورت و فوریت اجرای چنین برنامه هایی را افزایش داده اند.

*یکی از دلایل آشکار این اقدام، ناکارآمدی چتر امنیتی آمریکا در جریان جنگ با ایران است. سازوکارهای مستقل شورای همکاری خلیج فارس تا چه اندازه می توانند به پر کردن خلأ امنیتی ایجادشده در پی جنگ با ایران کمک کنند؟

کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس انتظارات غیرواقع بینانه ای از چتر امنیتی آمریکا داشته اند. این چتر امنیتی طی چندین دهه در جلوگیری از حملات علیه اعضای شورای همکاری خلیج فارس مؤثر بوده است.

اما تصور آن ها مبنی بر اینکه آمریکا یا هر قدرت بزرگ دیگری جنگ هایشان را به جای آن ها انجام خواهد داد، غیرواقع بینانه بوده است. جنگ ایران نشان داد که چتر امنیتی آمریکا به معنای مصونیت کامل از پیامدهای منازعات منطقه ای نیست.

*دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، در جریان دیدار با نخست وزیر قطر اظهار داشت که متحدان آمریکا در خاورمیانه، شامل قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، کویت و دیگر کشورها، ترجیح می دهند وضعیت موجود حفظ شود . ارزیابی شما از این اظهارنظر چیست؟

همان طور که نزدیک به چهار دهه است می گویم، کشورهای عربی، به ویژه اعضای شورای همکاری خلیج فارس، ایران را تهدیدی بالفعل یا بالقوه می دانند. بنابراین، آن ها همواره در جهت مقابله با ایران عمل کرده اند.

ایران در این باور که کشورهای عربی آن را به عنوان بازیگری مشروع در خاورمیانه خواهند پذیرفت، ساده انگارانه عمل کرده است

از همین رو، با وجود نگرانی درباره آسیب های بیشتر ناشی از ازسرگیری رویارویی نظامی میان ایران و آمریکا، خواهان تداوم فشارهای اقتصادی و سایر فشارها علیه ایران هستند، به این امید که این فشارها در نهایت به فروپاشی ایران منجر شود. مخالفت کشورهای عربی با توافق هسته ای سال 2015 (برجام) نمونه ای از این رویکرد است.

ایران در این باور که کشورهای عربی آن را به عنوان بازیگری مشروع در خاورمیانه (غرب آسیا) خواهند پذیرفت، ساده انگارانه عمل کرده است. در همین حال، ایران با حمایت از آرمان های کشورهای عربی، منافع خود را تضعیف کرده است.

حتی امروز نیز اصرار ایران بر اینکه هر توافقی باید شامل پایان درگیری ها در مناطقی مانند غزه و لبنان باشد، دستیابی به پایان خصومت های جاری میان ایران و آمریکا را دشوارتر می کند.

*کشورهایی مانند قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و بحرین خواستار آن بودند که پیش از برقراری آتش بس میان ایران و آمریکا، توانمندی های نظامی ایران به اندازه کافی تضعیف شود. در عین حال، قطر در مذاکرات میان ایران و آمریکا نیز نقش میانجی را ایفا کرده است. چگونه می توان این رویکرد ظاهراً دوگانه را توضیح داد؟

رویکرد قطر نیز نمونه دیگری از خصومت کشورهای عربی نسبت به ایران است. قطر نسبت به سایر کشورهای شورای همکاری خلیج فارس هوشمندانه تر عمل کرده و خود را به عنوان میانجی بی طرف و صادق معرفی کرده است.

میانجی ها منافع خاص خود را دنبال می کنند

با این حال، قطر نیز در پی منافع خاص خود بوده است. اولویت قطر، امنیت و بقای خود این کشور است. در این چارچوب، آمریکا برای قطر مهم تر از ایران است. به نظر می رسد تنها ایران است که نسبت به منافع واقعی خود بی توجه بوده و پیگیری اهداف ایدئولوژیک را در اولویت قرار داده است.

نمونه بارز این رویکرد، امتناع ایران از مذاکره مستقیم با آمریکایی ها و اتکای آن به میانجی هاست؛ میانجی هایی که خود نیز منافع خاص خود را دنبال می کنند.