وقتی وزن بدن کاهش می یابد، مغز این تغییر را به عنوان یک تهدید تفسیر می کند. پیام های بازگشت به وزن قبلی افزایش می یابد، میل شدید به غذا شدت می یابد و بدن مقدار انرژی مصرفی را کاهش می دهد. این واکنش ها برای حفظ سوخت در زمان کمبود غذا تکامل یافته اند، اما در دنیای امروز، دسترسی آسان به غذاهای ارزان و پرکالری و سبک زندگی کم تحرک، این سازوکارهای مفید باستانی را به موانعی سرسخت تبدیل کرده است.

این سازوکارهای در همه انسان ها وجود دارد، اما شدت آن ها در افراد مختلف متفاوت است و به ژنتیک، سن و وضعیت هورمونی بستگی دارد.

پژوهشگران دانشگاه کپنهاگ که نتایج مطالعه خود را در مجله سِل/ Cell منتشر کرده اند، می گویند: مغز ما سازوکارهای قدرتمندی برای حفظ وزن بدن دارد و به خاطر می سپارد که وزن بدن قبلاً چقدر بوده است. برای اجداد ما، این ویژگی به این معنا بود که اگر در زمان سختی وزن کم می کردند، بدنشان در زمان فراوانی می توانست به وزن معمول خود بازگردد. اما برای انسان امروزی، این به معنای آن است که مغز و بدن هر افزایش وزنی را به یاد می سپارند و آن را به عنوان سطح جدیدی که باید از آن دفاع کنند، در نظر می گیرند.

همین پدیده توضیح می دهد که چرا بسیاری از افراد پس از پایان رژیم، وزن ازدست رفته را دوباره به دست می آورند. این نشانه ضعف اراده نیست؛ بلکه بدن ما کاری را انجام می دهد که برای زنده ماندن در طول تاریخ یاد گرفته است، یعنی در برابر کاهش وزن مقاومت می کند.

به گفته پژوهشگران داروهای جدید کاهش وزن اگرچه امیدوارکننده هستند، درمان قطعی محسوب نمی شوند. داروهای کاهش وزن مانند ویگووی (Wegovy) و مانجارو (Mounjaro) با تقلید از هورمون های روده ای که به مغز، پیام کاهش اشتها می فرستند، امید جدیدی ایجاد کرده اند. اما همه افراد به این داروها پاسخ نمی دهند. برای برخی، عوارض جانبی ادامه درمان را دشوار می کند و برای برخی دیگر، داروها اصلاً تأثیری ندارند. همچنین اغلب پس از قطع درمان، سامانه بدن دوباره خود را تحمیل می کند و وزن ازدست رفته بازمی گردد.

این داروها معمولاً برای افرادی با شاخص توده بدنی (BMI) بالای 30 یا افرادی با شاخص توده بدنی بالای 27 که به بیماری های مرتبط با چاقی مبتلا هستند، تجویز می شوند و باید با نظارت پزشک مصرف شوند.

با این حال، پژوهش های جدید در زمینه چاقی و سوخت وساز بدن نوید می دهد که درمان های آینده بتوانند پیام های بازگشت به وزن قبلی را حتی پس از پایان دوره درمان کاهش دهند.

پژوهش ها نشان می دهد که سلامتی به معنای وزن خوب نیست. ورزش، خواب کافی، تغذیه متعادل و سلامت روان، همگی می توانند سلامت قلب و سوخت وساز بدن را بهبود بخشند، حتی اگر عدد روی ترازو تغییر چندانی نکند.

چاقی فقط یک مشکل فردی نیست؛ برای مقابله با ریشه های آن به رویکردی در سطح جامعه نیاز است. سرمایه گذاری در وعده های غذایی سالم تر در مدارس، کاهش تبلیغات فست فود برای کودکان، طراحی شهرها به گونه ای که پیاده روی و دوچرخه سواری بر استفاده از خودرو اولویت داشته باشد، و استانداردسازی حجم غذا در رستوران ها، از جمله اقداماتی هستند که می توانند تفاوت ایجاد کنند.

دانشمندان همچنین به مراحل کلیدی اوایل زندگی، از بارداری تا حدود هفت سالگی، که سامانه تنظیم وزن کودک بسیار انعطاف پذیر است، توجهی ویژه دارند. پژوهش ها نشان داده است که آنچه والدین می خورند، نحوه تغذیه نوزادان و عادات اولیه زندگی، همگی می توانند نحوه کنترل اشتها و ذخیره چربی توسط مغز را برای سال های آینده شکل دهند.

اگر برای کاهش وزن تلاش کرده اید، اما در حفظ وزن کاهش یافته موفق نبوده اید، بدانید که تنها نیستید و این تقصیر شما نیست. چاقی یک شکست شخصی نیست، بلکه یک وضعیت زیستی است که تحت تأثیر مغز، ژن ها و محیط زندگی ما شکل می گیرد.

کارشناسان توصیه می کنند به جای رژیم های سخت و کوتاه مدت، تغییرات تدریجی و پایدار مانند افزایش پیاده روی روزانه، کاهش مصرف قند و اولویت دادن به خواب کافی را در سبک زندگی خود ایجاد کنید؛.

خبر خوب این است که پیشرفت های علوم اعصاب و داروسازی، فرصت های تازه ای برای درمان ایجاد کرده اند و راهبردهای پیشگیری می توانند چشم انداز نسل های آینده را دگرگون کنند. مغز حریفی سرسخت است، اما با تکیه بر علم، پزشکی و سیاست های هوشمندانه، ما در حال تغییر قوانین این بازی هستیم.