هیأت بلندپایه کشور به ریاست محمدباقر قالیباف، رییس هیأت مذاکره کننده روز گذشته برای پیگیری مطالبات کشور در چارچوب تفاهمنامه پایان جنگ راهی سوییس شد. این سفر در حالی انجام شد که نقض بند نخست تفاهم تهران ـ واشنگتن که بر پایان جنگ در تمامی جبهه‌ها از جمله لبنان تأکید دارد، نخستین مشکل را در مسیر اجرای توافق رقم زد و به سرعت سایه خود را بر روند آغاز مذاکرات هسته‌ای در سوییس انداخت.

محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان در واکنش به این وضعیت به عنوان میانجی توافق اسلام‌آباد راهی تهران شد تا از تبدیل اختلافات موجود به یک بحران دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن جلوگیری کند. این سفر پس از آن انجام شد که ایران، آمریکا را مسئول مستقیم اجرای تعهدات مندرج در تفاهم‌نامه دانست. سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه نیز در تماس تلفنی با همتای پاکستانی خود تأکید کرد که ایالات متحده در قبال پایان جنگ در تمامی جبهه‌ها به ‌ویژه لبنان، مسئولیت و تعهد مشخصی برعهده دارد و هرگونه نقض تعهدات مندرج در یادداشت تفاهم اسلام‌آباد متوجه واشنگتن خواهد بود. او نسبت به پیامدهای چنین اقدامی هشدار داد و تأکید کرد که ادامه این روند می‌تواند کل مسیر توافق را با مخاطره مواجه کند. پس از مجموعه‌ای از رایزنی‌ها که با محوریت فرستاده پاکستان در تهران انجام شد و در ادامه، پس از آنکه بنیامین نتانیاهو بنا بر توصیه واشنگتن اعلام کرد تبادل آتش در لبنان متوقف می‌شود، زمینه برای تحرکات تازه دیپلماتیک در سطحی گسترده‌‌تر فراهم شد که به سرعت به انجام یک نشست در اروپا انجامید.

پیگیری مطالبات تفاهم پایان جنگ

در همین چارچوب، تصمیم گرفته شد هیأت بلندپایه کشور به ریاست محمدباقر قالیباف راهی سوییس شود و در سوی مقابل، هیأتی به ریاست «جی‌دی ونس»، معاون رییس‌جمهور آمریکا هم طی امروز و فردا در سوییس حضور یابند. ترکیب هیأت ایرانی نیز نشان‌دهنده گستردگی دستور کار این سفر است. علاوه بر قالیباف، سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه و اعضای کمیته‌‌های تخصصی نیز همچون مذاکرات قبلی تیم ایرانی را همراهی می‌کنند. عبدالناصر همتی، رییس‌ بانک مرکزی، مسئولیت کمیته اقتصادی را برعهده دارد. علی باقری کنی، معاون دبیر شورای‌عالی امنیت ملی نیز در هیأت ایرانی حضور دارد.

اسماعیل بقایی، سخنگوی هیأت مذاکره‌ کننده در توضیح هدف این سفر تأکید کرده است که این گفت‌وگوها در چارچوب پیگیری اجرای تعهدات طرف مقابل انجام می‌شود. او با اشاره به عنوان این دور از مذاکرات با نام «میناب 168» گفته است که هرگونه توافق یا تفاهم زمانی معنا پیدا می‌کند که وارد مرحله اجرا شود و در میدان عمل مورد آزمون قرار گیرد. بقایی در ادامه با تأکید بر تجربه‌های گذشته ایران در مواجهه با بدعهدی طرف مقابل تصریح کرده است که تهران این‌بار با رویکردی جدی‌تر و دقیق‌تر اجرای تعهدات را به‌صورت مستمر مطالبه خواهد کرد. به گفته او، بدون راستی‌آزمایی عملی تعهدات، هیچ توافقی نمی‌تواند مسیر پایداری را طی کند و به نتیجه برسد. 

در همین حال  وزارت امور خارجه پاکستان هم اعلام کرد که مذاکرات در سطح فنی میان ایران و ایالات متحده، روز یکشنبه در «بورگن‌اشتوتک» سوییس برگزار خواهد شد.همچنین افزوده شد که میانجی‌گران پاکستانی و قطری نیز در این گفت‌وگوها با نمایندگان آمریکا و ایران حضور خواهند داشت.

انسداد دوباره تنگه هرمز 

به موازات رایزنی های دیپلماتیک و پیش از سفر هیات مذاکره کننده،   قرارگاه مرکزی حضرت خاتم‌الانبیا در اطلاعیه ای اعلام کرد: نظر به بدعهدی‌ و پیمان‌شکنی آشکار آمریکا نسبت به عدم اجرای بند اول تفاهمنامه پایان جنگ تنگه هرمز مجدد به روی تردد شناورها بسته خواهد شد. 

در این اطلاعیه تأکید شده است: این گام اول پاسخ به عهدشکنی دشمن است و در صورت ادامه تجاوز گام‌های بعدی برای پایبند کردن دشمن به اجرای تعهدات برنامه ریزی و اقدام خواهد شد.

سوییس در انتظار

در همین حال اظهارات «جی‌دی ونس»، معاون رییس‌جمهوری آمریکا صبح دیروز بار دیگر نگاه‌ها را به سوییس و مذاکراتی جلب کرد که اکنون در سایه بحران لبنان و اختلافات فزاینده میان واشنگتن و تل‌آویو قرار گرفته است. «ونس» در گفت‌وگویی اعلام کرد که «جرارد کوشنر» و «استیو ویتکاف»، فرستادگان آمریکا، هم‌اکنون در سوییس حضور دارند. او همچنین گفت که روند گفت‌وگوها به خوبی پیش می‌رود. اظهارات معاون رییس‌جمهوری آمریکا در شرایطی مطرح شد که طی روزهای گذشته سرنوشت مذاکرات بیش از هر زمان دیگری با تحولات میدانی لبنان گره خورده است. این بحران که یکی از بندهای اصلی تفاهم میان ایران و آمریکا را تشکیل می‌دهد، اکنون به مهم‌ترین عامل تنش میان دولت ترامپ و کابینه بنیامین نتانیاهو تبدیل شده است. 

نتانیاهو در پی برهم زدن بازی است

در حالی که واشنگتن تلاش می‌کند مسیر دیپلماسی با تهران را حفظ کند، گزارشی از روزنامه «واشنگتن پست» از افزایش نگرانی‌ها در داخل دولت آمریکا حکایت دارد. 

بر اساس این گزارش، سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا به دولت ترامپ هشدار داده‌اند که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسراییل ممکن است اقداماتی انجام دهد که تلاش‌های رییس‌جمهوری آمریکا برای دستیابی به یک توافق صلح پایدار با ایران را تضعیف کند. به گفته مقام‌های کنونی و سابق آمریکا که با واشنگتن‌پست گفت‌وگو کرده‌اند، نتانیاهو تحت فشار شدید سیاسی قرار دارد تا جنگ در لبنان را ادامه دهد؛ فشاری که می‌تواند او را به سمت اقداماتی سوق دهد که روند مذاکرات و تفاهم میان تهران و واشنگتن را با خطر روبه‌رو کند. همزمان با افزایش این نگرانی‌ها، مقام‌های آمریکایی به‌ طور علنی به اسراییل هشدار داده‌اند که از انجام حملاتی علیه حزب‌الله که می‌تواند توافق مورد نظر ترامپ را با شکست مواجه کند، خودداری کند. این هشدارها نشان می‌دهد که موضوع لبنان از یک پرونده منطقه‌ای فراتر رفته و به یکی از مهم‌ترین متغیرهای مذاکرات ایران و آمریکا تبدیل شده است. 

با این حال، تحولات میدانی مسیر دیگری را طی کرد. روز جمعه اسراییل حملات هوایی گسترده‌ای را در جنوب لبنان انجام داد که همزمان با تداوم درگیری‌ها، فضای سیاسی پیرامون مذاکرات را نیز تحت تأثیر قرار داد. به این ترتیب، در حالی که کوشنر و ویتکاف همچنان در سوییس حضور دارند و ونس از پیوستن خود به هیأت مذاکره‌کننده در روزهای آینده سخن می‌گوید، سرنوشت گفت‌وگوها بیش از هر زمان دیگری به تحولات لبنان وابسته شده است.

هشدار مسکو

روسیه نیز به تدریج به جمع بازیگران نگران از سرنوشت روندی پیوسته که میان تهران و واشنگتن در حال شکل‌گیری است. از نگاه مسکو این روند بخشی از فضای امنیتی شکننده خاورمیانه تلقی می‌شود و هرگونه اختلال در آن می‌تواند پیامدهایی فراتر از روابط ایران و آمریکا داشته باشد.

در این چارچوب، «دیمیتری مدودف»، معاون رییس شورای امنیت ملی روسیه با هشدار نسبت به پیامدهای ادامه تنش‌آفرینی در منطقه اعلام کرده است که اسراییل در حال تلاش برای تخریب توافق احتمالی میان ایران و آمریکا است. او در ارزیابی خود تأکید کرده که چنین رفتارهایی می‌تواند روندی را که با دشواری آغاز شده، پیش از رسیدن به مرحله تثبیت با فروپاشی مواجه کند. مدودف در ادامه تحلیل خود به روند شکل‌گرفته میان تهران و واشنگتن اشاره کرده و گفته است این روند نشان داده که ایالات متحده در دستیابی به اهداف خود در جنگ علیه ایران ناکام مانده است؛ ناکامی‌ای که به باور او اکنون برخی بازیگران منطقه‌ای را به سمت تلاش برای برهم زدن مسیر دیپلماسی سوق داده است. او تصریح کرده که این بازیگران به‌ جای پذیرش واقعیت‌های جدید در پی بازتولید تنش در منطقه هستند تا از شکل‌گیری یک توافق پایدار جلوگیری کنند. 

در چنین فضایی، همزمان با حضور نمایندگان ایالات متحده در سوییس و اعلام آمادگی معاون رییس‌جمهوری آمریکا برای پیوستن قریب ‌الوقوع به مذاکرات، بحران لبنان به نقطه کانونی این معادله پیچیده تبدیل شده است که فرصتی سیاسی برای سنجش میزان انسجام و توانایی واشنگتن در مدیریت متحدان خود به شمار می‌رود.

روزنامه ایران