نقش ویتامین دی در سلامت استخوان ها سال هاست شناخته شده است، اما تحقیقات جدید نشان می دهد تأثیر این ویتامین ممکن است فراتر از آن چیزی باشد که پیش تر تصور می شد و سطح پایین ویتامین دی می تواند بر تجربه درد نیز اثر بگذارد و حتی میزان مصرف داروهای ضد درد را افزایش دهد.

به نقل از سایتک دیلی، بر اساس نتایج یک مطالعه جدید که در نشریه تخصصی Regional Anesthesia & Pain Medicine منتشر شده است، زنان مبتلا به سرطان سینه که دچار کمبود ویتامین دی هستند، ممکن است پس از جراحی درد بیشتری را تجربه کنند و به مقادیر بالاتری از داروهای مسکن اپیوییدی نیاز داشته باشند.

پژوهشگران معتقدند بیمارانی که سطح ویتامین دی آن ها کمتر از 30 نانومول در لیتر است، ممکن است از دریافت مکمل های این ویتامین پیش از انجام جراحی برداشت کامل سینه سود ببرند.

در سال های اخیر، توجه دانشمندان به نقش ویتامین دی در تنظیم و درک درد افزایش یافته است. شواهد علمی نشان می دهد این ویتامین می تواند از طریق تأثیر بر سیستم ایمنی و فرآیندهای التهابی، نحوه پردازش و احساس درد در بدن را تحت تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر، کمبود ویتامین دی در میان بیماران مبتلا به سرطان سینه نیز نسبتاً شایع است؛ موضوعی که اهمیت بررسی ارتباط میان این دو عامل را دوچندان می کند.

این مطالعه در بیمارستان دانشگاه فیوم مصر و در فاصله سپتامبر 2024 تا آوریل 2025 انجام شد. پژوهشگران 184 زن مبتلا به سرطان سینه را که قرار بود تحت عمل جراحی برداشت یک سینه قرار گیرند، مورد بررسی قرار دادند. شرکت کنندگان به دو گروه تقسیم شدند. نیمی از آن ها دارای کمبود ویتامین دی بودند و سطح این ویتامین در خونشان کمتر از 30 نانومول در لیتر اندازه گیری شده بود. نیم دیگر دارای سطح ویتامین دی بالاتر از این مقدار بودند.

به جز تفاوت در میزان ویتامین دی، ویژگی های دو گروه تقریباً مشابه بود. میانگین سنی بیماران در گروه دارای کمبود ویتامین دی حدود 44 سال و در گروه دیگر حدود 42 سال گزارش شد. تمام بیماران مراقبت های استاندارد بیمارستانی را قبل، حین و پس از جراحی دریافت کردند. نکته مهم این بود که پزشکان و کادر درمانی که مسئول مراقبت از بیماران بودند، از وضعیت ویتامین دی آن ها اطلاعی نداشتند تا نتایج مطالعه تحت تأثیر قضاوت یا رفتار متفاوت درمانگران قرار نگیرد.

در طول جراحی، از داروی فنتانیل برای کنترل درد استفاده شد. فنتانیل یکی از داروهای اپیوییدی قوی است که معمولاً در اتاق عمل و شرایط پزشکی خاص به کار می رود. پس از پایان جراحی نیز همه بیماران هر هشت ساعت یک بار به صورت وریدی استامینوفن دریافت کردند. علاوه بر این، به آن ها اجازه داده شد در صورت نیاز، با فشردن یک دکمه مخصوص، خودشان میزان مشخصی از داروی ترامادول را دریافت کنند. ترامادول نیز از دسته داروهای مخدر ضد درد محسوب می شود و در این مطالعه به صورت کنترل شده در اختیار بیماران قرار داشت.

پژوهشگران شدت درد بیماران را بلافاصله پس از جراحی و سپس در فواصل 6، 12، 18 و 24 ساعت بعد ارزیابی کردند. همچنین عواملی مانند تهوع، استفراغ، میزان خواب آلودگی و مدت بستری شدن در بیمارستان نیز ثبت شد. نتایج نشان داد بیمارانی که دچار کمبود ویتامین دی بودند، تقریباً سه برابر بیشتر از سایر بیماران درد متوسط تا شدید را در 24 ساعت نخست پس از جراحی گزارش کردند.

البته محققان تأکید کردند که هیچ یک از بیماران در دو گروه، درد بسیار شدید با امتیاز 7 یا بالاتر را در مقیاس صفر تا 10 تجربه نکردند. تفاوت اصلی میان گروه ها مربوط به افزایش موارد درد با شدت متوسط، یعنی امتیاز 4 تا 6 بود. این یافته نشان می دهد کمبود ویتامین دی لزوماً باعث دردهای بسیار شدید نمی شود، اما می تواند احتمال تجربه دردهای آزاردهنده و نیازمند درمان را افزایش دهد.

علاوه بر شدت درد، میزان مصرف داروهای ضد درد نیز در دو گروه تفاوت قابل توجهی داشت. بررسی ها نشان داد بیماران با کمبود ویتامین دی در طول عمل جراحی به طور متوسط حدود 8 میکروگرم فنتانیل بیشتر دریافت کردند. پژوهشگران این اختلاف را نسبتاً محدود توصیف کردند.

اما تفاوت واقعی پس از جراحی نمایان شد. بیماران مبتلا به کمبود ویتامین دی به طور میانگین 112 میلی گرم ترامادول بیشتری از بیمارانی مصرف کردند که سطح ویتامین دی آن ها در محدوده مناسب قرار داشت. با توجه به اینکه ترامادول به صورت خودکنترل در اختیار بیماران قرار داشت، این افزایش مصرف می تواند نشان دهنده نیاز واقعی آن ها به تسکین درد بیشتر باشد.

مصرف داروهای اپیوییدی همواره با نگرانی هایی همراه است. این داروها اگرچه در کنترل درد مؤثر هستند، اما می توانند عوارضی مانند تهوع، استفراغ، خواب آلودگی، گیجی و اختلال در تمرکز ایجاد کنند. همچنین در برخی موارد، مصرف طولانی مدت آن ها خطر وابستگی و اعتیاد را نیز به همراه دارد.

در این مطالعه نیز میزان تهوع پس از جراحی در گروه دارای کمبود ویتامین دی بیشتر بود. موارد استفراغ نیز تنها در همین گروه مشاهده شد؛ هرچند تعداد این موارد آن قدر زیاد نبود که از نظر آماری تفاوت معناداری میان دو گروه ایجاد کند.

با این حال، پژوهشگران معتقدند کاهش نیاز به داروهای مخدر از طریق راهکارهای ساده تر، مانند اصلاح کمبود ویتامین دی، می تواند مزایای قابل توجهی برای بیماران داشته باشد.

با وجود محدودیت ها، پژوهشگران نتیجه گرفتند کمبود ویتامین دی با افزایش احتمال بروز درد متوسط تا شدید پس از جراحی و همچنین مصرف بیشتر داروهای اپیوییدی در بیماران تحت عمل ماستکتومی ارتباط دارد.

آن ها در پایان گزارش خود تأکید کردند مصرف مکمل ویتامین دی پیش از جراحی در بیماران مبتلا به سرطان سینه که سطح این ویتامین در خونشان کمتر از 30 نانومول در لیتر است، ممکن است به کاهش درد پس از عمل کمک کند.

اگرچه برای تأیید قطعی این یافته ها به مطالعات گسترده تر و کارآزمایی های بالینی بیشتری نیاز است، اما نتایج فعلی بار دیگر اهمیت بررسی و اصلاح کمبود ویتامین دی را در بیماران مبتلا به سرطان سینه برجسته می کند؛ اقدامی ساده که شاید بتواند بخشی از روند بهبودی پس از جراحی را آسان تر و کم دردتر کند.

منبع: فرارو