علی اکبر صالحی، رییس پیشین سازمان انرژی اتمی و رییس فعلی بنیاد ایران شناسی، عصر روز دوشنبه در نشست رونمایی کتاب بر لبه تنهایی ؛ روایت کلان راهبرد امنیت ملی ایران گفت: تا ماهیت جمهوری اسلامی ایران را خوب نشناسیم، نمی توانیم تحلیل دقیقی از راهبرد کلان سیاست خارجی و امنیت ملی ایران داشت.

به گزارش ایسنا، وی افزود: در مباحثاتی که آقای کسینجر در مکالمه با یک دیپلمات ایرانی در نمایندگی ما در نیویورک داشتند، می گوید؛ کی ایران از ایدئولوژی انقلابی اش دست برمی دارد؟ او اشاره به مذهب نمی کند؛ یعنی رفتار ایران صلب و لجاجت گونه می بیند، و نهایتا می پرسد کی ایران می خواهد از آن دست بردارد؟ شاید برخی از رفتارهای ما در امتداد تصویری باشد که غرب دارد، اما به معنی اشتباه بودن کل این نگاه نیست.

صالحی گفت: آقای نصر در بخشی از کتاب خود در وصف انقلاب اسلامی می گوید؛ ایدیولوژی اسلامی و هویت شیعی . احساس می کنم اگر بگذارند دین باوری اسلامی بهتر است. دین باوری التزام به یک امر قدسی است. اسلام فقط یک نظام فکری سیاسی نیست بلکه عرفان، اخلاق و عبادت را هم در برمی گیرد. دین منشا وحیانی دارد و منعطف است اما ایدئولوژی ساخته ذهن بشر و تمامیت خواه است، مثل فاشیسم و کمونیسم و بر ساختارمند کردن فکر اجتماعی و سیاسی تمرکز دارد.

رییس بنیاد ایرانشناسی با بیان اینکه دین می تواند به ایدئولوژی تبدیل شود؟ گفت، این اتفاق وقتی روی می دهد که دین وارد عرصه قدرت و سیاست شود، برای جامعه برنامه حکمرانی ارائه کند و هویت جمعی در زمینه مبارزه سیاسی بسازد.

صالحی گفت: دکتر نصر نظرات شخصی خودش را در این کتاب صرفا بیان نکرده، بلکه وقایع و سیر تحولات را بحث کرده که این خیلی خوب است. وقتی اشاره به دوران حکمرانی پهلوی و قاچار می کند موضوعی بحث می کند. اما معتقدم در اشارات ظریفی که درباره تحولات بعد از انقلاب اسلامی دارند، برخی موارد مغفول مانده است.

وزیر خارجه پیشین ایران با اشاره به رویکرد و سیاست ایران در منطقه بعد از انقلاب گفت: رفتن ما به لبنان برای تامین امنیت یا ترس از امنیت ژئوپلتیکی خودمان نبود، ما رفتیم لبنان که کمک کنیم و این واقعیت بود که خواستیم به شیعیان و به مقاومت لبنان کمک کنیم. به هر حال بر اساس آرمان های اسلامی و امام خمینی ره، اسراییل را مخل جهان اسلام می دانستیم. بنابراین فکر می کنم آقای دکتر نصر بر نقش جهان بینی اسلامی انقلاب کمتر تاکید داشته اما بر عنصر امنیت و ژئوپلتیک ایران خیلی بیشتر و در اینجا او با نویسندگان خارجی که فهم و درک دقیق و نزدیکی از اسلام و انقلاب ندارند، اشتراک نظر پیدا می کند.

صالحی با تاکید بر این که کلید طلایی خاورمیانه، ایران است گفت: ایران لنگرگاه ثبات خاورمیانه است چه این را بپذیرند، چه نپذیرند. ایران یک کشور منزوی نیست بلکه یک بازیگر اثرگذار در منطقه است و بعد از این قضایای اخیر نقش آفرینی ایران در جهان قطعاً بیشتر خواهد شد

وزیر خارجه پیشین ایران با اشاره به تحولات و جنگ اخیر اظهار کرد: اگر ایران از این گردنه عبور کند، علیرغم اینکه ایران قدرت نظامی یا اقتصادی در سطح بین المللی نیست اما در جایگاه یک قدرت در جهان خودنمایی می کند.

وی در ادامه گفت: دوست داشتم کتاب آقای نصر تاکید بیشتری بر ظرفیت های درونی تمدن ایرانی و عنصر فرهنگی آن داشته باشد، به عبارت دیگر ظرفیت قدرت ایران علاوه بر توازن نامتقارن نظامی که در دو جنگ 12 روزه و 40 روزه می توان به آن اذعان کرد، هم چنین سرمایه ریشه ای فرهنگی و هویتی قابل توجهی که دارد.

رییس بنیاد ایرانشناسی تاکید کرد: ایران فقط با ترس از تهدید خارجی حرکت نمی کند، بلکه نوعی خودآگاهی تاریخی و تمدنی در رفتار آن وجود دارد. مردم در این جنگ های اخیر رفتاری فوق العاده داشتند؛ می گفتند جوان ها با بروز جنگ پناهنده می شوند به خارج، خیلی جالب است حالا که جنگ شده هیچ کس پناهنده نشد.

صالحی گفت که کتاب مذکور ما را با این پرسش مواجه می کند که آیا ایران کشوری است که برای بقا می جنگد یا تمدنی که می خواهد جایگاه تاریخی خود را بازسازی کند؟ وی با تاکید بر اینکه بین سلطه و ارتباط تفاوت است، گفت، ما بر اساس نفی سبیل سلطه را نمی پذیریم اما مانعی برای ارتباط هم نداریم.

وی در ادامه نقد کتاب ولی نصر با تاکید بر اینکه در جمهوری اسلامی نظام دینی و حکومتی از یک جنس و در هم ممزوج شدند اظهار کرد: این ویژگی هیچ گاه در تاریخ کشور سابقه نداشته است. در اینجا اصل بقا و تثبیت فرهنگی و اعتقادی مهم است ولی برای مثال در دوره های ساسانی و صفوی که قبلاً هم اشاره کردم این دو نظام از یکدیگر جدا بودند و نظام دینی در خدمت نظام سیاسی بود. به نظر می رسد البته به نظرم نظام جمهوری اسلامی بیشتر میل به درون گرایی و دوری از تکثرگرایی در داخل داشته که امیدوارم با این اتفاقاتی که افتاده و به خصوص تحولات این دو سه ساله اخیر و حوادثی که رخ داده، این تمایل اصلاح بشود و به سمت اصلاح روابط بین الملل و خروج از انزوا برویم.

وزیر خارجه پیشین ایران گفت: این یک واقعیت است که ما درون گرا و منزوی شدیم و تکلیف روابط بین الملل ما روشن نیست. خیلی از مشکلات ما ناشی از همین مسئله است، بنابراین باید از این هاله ای که برای خودمان ایجاد کردیم خارج بشویم و تکثرگرایی در داخل کشور را بسط دهیم.

صالحی با بیان اینکه متاسفانه این کتاب در بخش هایی انقلاب اسلامی را طوری به تصویر می کشد که گویی این انقلاب یک برنامه از قبل تدوین شده برای حکومت داری داشته و حالا در معرض نقد قرار می گیرد گفت: این در حالی است که انقلاب ما برنامه تدوین شده نداشت. انقلاب با فراست امام ره و با عنصر دولت مردی و سیاست ورزی ایشان توانست آن را هدایت کند. ما اوایل انقلاب سیر تحول انقلاب را دیدیم؛ هیچ گروه مسلطی در روند انقلاب نبود و همه گروه های مختلف فعال بودند و این موجب شد که انقلاب یک پدیده ناشناخته برای غرب باشد.

وی هم چنین آنچه درباره کنار گذاشتن راکتور آب سنگین اراک در روند مذاکرات برجام در این کتاب مطرح شده را رد کرد و از نویسنده خواست تا واقعیت صحنه را به طور مستند بنویسند.