احمد غلامی در یادداشتی در شرق نوشت: در شانزدهمین سال تاریخ جنگ های پلوپونزی بین آتن و اسپارت، آتنیان برای گسترش امپراتوری و توان نظامی خود، شهر ملوس ، یکی از متحدان اسپارت را به محاصره خود درمی آورند و نمایندگانی می فرستند تا آنان بدون قید و شرط تسلیم شوند، تا هم جان خود و هم شهرشان را نجات دهند.

نمایندگان ملوس در مذاکره با آتنیان این گونه تسلیم شدن را دون شأن خود می دانند و می کوشند آتنیانِ سرمست از غرور قدرت را به پرهیز از جنگ مجاب کنند، اما آتنیان نیک می دانند که در جنگ، زور حق است و کسانی به عدالت تعین می بخشند که قوی تر باشند. مواجهه نمایندگان آتن با ملوس بیانگر شکاف واقعی بین اخلاق، عدالت و قدرت است؛ جایی که اخلاق و عدالت کارایی ندارند؛ درست همان وضعیتی که اینک در جهان شاهد آن هستیم.

مذاکره نمایندگان آتن و ملوس، تصویر دقیقی از شرایط نابرابر کنونی جهان به دست می دهد. شرایطی که باید با خِرد و مقاومت با آن روبه رو شد. توسیدید در تاریخ جنگ های پلوپونزی این شرایط را این گونه روایت می کند: نمایندگان ملوس: آیا همه شهرهایی که هنوز عضو هیچ اتحادیه ای نیستند، اگر رفتار شما را با ما ببینند، به خود نخواهند گفت که ممکن است روزی هم به آنها حمله کنید و از هم اکنون دشمن شما نخواهند شد؟

آتنیان: ما از شهرهای قاره نگرانی ای نداریم. آنها آزاد و مستقل اند و زمانی دراز طول خواهد کشید تا به فکر دفاع از خود بیفتند. نگرانی ما از ساکنان جزیره هاست، مانند شما که هنوز تابع ما نشده اند... . نمایندگان ملوس: پس اگر ما که هنوز آزادیم استقبال از هر خطری را بر بندگی ترجیح ندهیم، به بزدلی و فرومایگی متهم نخواهیم شد؟ آتنیان: مسئله ای که برای شما مطرح است، این است که آیا باید در رهایی خود بکوشید یا با دشمنی درآویزید که بسیار نیرومندتر از شماست . مباحثه تاریخی بین آتنیان و نمایندگان ملوس، بیانگر نقش زور در روابط بین الملل است.

جایی که حقوق، عدالت و اخلاق ملغی می شوند. به هر ترتیب، پس از فرصتی برای بازاندیشی، نمایندگان ملوس بر تصمیم خود استوار مانده و چنین پاسخ می دهند: آتنیان، تصمیم ما همان است که پیش تر بود و ما آماده نیستیم در چنین مدت کوتاهی آزادی ای را که شهر ما از هنگام تأسیس در 700 سال پیش داشته است از دست بدهیم .

اسطوره های تاریخی و روایت ها در هنگامه جنگ از اهمیت فراوانی برخوردارند. روایت هایی که انسان درباره گذشته و اقتدار خود می سازد، واقعیت های سیاسی موجود را شکل می دهد. سرزمین هایی که حافظه تاریخی آنها با اسطوره های ملی-دینی شکل گرفته است، به سختی فرومی شکنند و به ندرت تن به ذلت می دهند، هرچند حق به مثابه زور باشد.

کیگن کیلسن (Keegan Kjeldsen) در مقاله آنتی اشمیت باور دارد: عدالت از جایی منشأ می گیرد که طرفین قدرتی تقریبا برابر دارند، همان طور که توسیدید در گفت وگوهای هولناک میان نمایندگان آتن و ملوس به درستی درک کرده است. بنابراین، جایی که برتری آشکاری وجود ندارد و نزاع فقط به آسیب بی فایده و دوطرفه منجر می شود، این درک شکل می گیرد که بهتر است توافقی حاصل شود و نوعی مصالحه صورت گیرد .

وضعیت کنونی جهان بی شباهت به وضعیت تاریخی نیست که توسیدید آن را به تصویر می کشد. با اینکه شکل های جنگ و مبارزه تغییر کرده است، اما به تعبیر توسیدید، چون طبیعت انسانی و امیال آنان در تاریخ ثابت مانده، فجایع تاریخی اجتناب ناپذیر شده است. اگر تا دیروز مردم جهان به این باور رسیده بودند که از بربریت نسل های پیشین فاصله گرفته اند، اینک با سیاست های زورگویانه رییس جمهور آمریکا که مبتنی بر نقش زور در روابط بین الملل است، به درک صریح و آشکارتری از وضعیت جهان رسیده اند.

البته تبعات ناخواسته سیاست ورزی دونالد ترامپ موجب شده شکل های دروغین دموکراسی غربی در روابط بین الملل آشکار شده و از اعتبار ساقط شوند. از سوی دیگر، تصمیمات رییس جمهور آمریکا در منطقه و جهان موجب شده کشورهای اروپایی و نیز چین که همواره بر سیاستی محافظه کارانه استوار بوده است، احساس خطر کنند و پا به میدان بگذارند. نمونه بارز آن بیانیه مشترک چین و روسیه در حمایت از نظم جهانی است که در آن یکجانبه نگری را محکوم کرده و خواستار احترام به رهبران و کشورهای مستقل شده اند.

این موضع گیری تاریخی است، چراکه از سوی کشورهایی اتخاذ شده که همواره از سوی غرب در مظان اتهام اقتدارگرایی و مخالفت با دموکراسی بوده اند. این بیانیه از این رو حائز اهمیت است که در مدت کوتاهی پس از دیدار دونالد ترامپ و شی جین پینگ صادر شد؛ پس از آنکه رییس جمهور چین مجبور شد برخی از ادعاهای رییس جمهور آمریکا را پس از این دیدار تکذیب کند که این هم در نوع خود در طول تاریخ بی نظیر است. حتی اگر برخی این بیانیه را تشریفاتی قلمداد کنند، نمی توان انکار کرد این بیانیه از سوی کشورهایی صادر شده است که در سازمان ملل حق وتو دارند و نشان داده اند در برابر خواسته های ناموجه آمریکا از آن استفاده خواهند کرد.

این بیانیه توازن جدیدی از قدرت های جهانی را نشان می دهد؛ توازنی که آمریکا ناگزیر است علی رغم میل خود به آن گردن نهد. اگر تعبیر تله توسیدید در دیدار دونالد ترامپ و شی جین پینگ را لغزش زبانی از ضمیر ناخودآگاه رییس جمهور چین بدانیم، معنای آن این است که دونالد ترامپ در تله چینی گرفتار شده و از سوی دیگر اشاره به تله توسیدید بیانگر آن است که شی جین پینگ می داند سالیانی است که آمریکا در وضعیت صلح به اضطرار جنگ با چین می اندیشد و تله توسیدید اصطلاحی از گراهام تی آلیسون، دانشمند علوم سیاسی آمریکایی است که مدت ها در دانشکده دفاع ملی آن کشور مورد مطالعه و پژوهش قرار گرفته است.

تله توسیدید، وضعیت اجتناب ناپذیر جنگ با قدرت نوظهوری است که قدرت بزرگ هژمون را تهدید می کند. البته درباره تعبیر تله توسیدید، در خود آمریکا نیز مخالفان و موافقان بسیاری وجود دارند. مخالفان این نظریه باور دارند بین چین و آمریکا جنگی صورت نخواهد گرفت، چراکه شکل روابط آتن و اسپارت هیچ شباهتی به روابط امروز آمریکا و چین ندارد و این کشورها اینک بزرگ ترین روابط تجاری را با یکدیگر دارند.

کیلسن در مقاله آنتی اشمیت می گوید: هرجا نیرویی بر نیروی دیگر برتری شدید داشته باشد و اختلاف قدرت بین قوی و ضعیف بسیار باشد، فورا جنگی در خواهد گرفت . کیلسن باور دارد جنگ در این وضعیت به سرعت شعله ور شده و بدون پیچیدگی به نتیجه خواهد رسید، اما هرچه تفاوت بین نیروهای رقیب کمتر باشد، در این شرایط ناگزیر برای پرهیز از جنگ به توافق خواهند رسید.

ملاقات اخیر دونالد ترامپ و شی جین پینگ و تأکید رییس جمهور چین بر تله توسیدید، بیش از هر چیز نمایانگر این نکته است که رییس جمهور چین می داند آمریکا قادر به جنگ با چین نیست و تمایل دارد به توافقی برد-برد دست یابد، البته با حفظ هژمونی جهانی. اما دیدار شی جین پینگ با پوتین نشان داد آمریکا باید بیش از هر چیز نگران تله چینی یعنی رقابت در سطح جهان با کشورهای مخالف آمریکا با همدستی چین باشد.

بی شک راهبردهای آمریکا و اسراییل در تغییر شکل خاورمیانه بیش از هر کشوری، چین را مورد هدف جدی قرار داده و اینک آمریکا باید بپذیرد موازنه جهان در حال تغییر است و نظم جدیدی شکل خواهد گرفت که آمریکا دیگر در آن دست بالا را نخواهد داشت.