زاخاری کوهن، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در شبکه سی ان ان.

به نقل از شبکه سی ان ان، در روایت دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، او تنها یک ساعت با صدور فرمان حملات جدید علیه ایران فاصله داشت؛ اما روز دوشنبه به طور ناگهانی در شبکه های اجتماعی اعلام کرد که فرصت بیشتری برای مسیر دیپلماسی در نظر خواهد گرفت. دونالد ترامپ روز سه شنبه، در اشاره به ناوگان کشتی های جنگی آمریکا در منطقه، گفت: آن ها تا آخرین ظرفیت آماده شده اند و ما کاملاً مهیای آغاز عملیات بودیم. با این حال، اینکه جنگ دقیقاً تا چه اندازه در آستانه ازسرگیری قرار گرفته بود، همچنان محل پرسش است. مقام هایی از برخی کشورهای حوزه خلیج فارس؛ کشورهایی که ترامپ مدعی شده بود از او خواسته اند از انجام حملات خودداری کند، گفتند از هیچ اقدام نظامی قریب الوقوعی اطلاع نداشتند.

منابع دیگری گفتند انتظار می رفت موج تازه حملات در آغاز همین هفته از سر گرفته شود؛ همان جدول زمانی ای که دونالد ترامپ نیز به آن اشاره کرده بود. با این حال، دو منبع دیگر روایت متفاوتی ارائه کردند و گفتند پیش بینی نمی شد این حملات پیش از پایان هفته انجام شود. فارغ از اختلاف روایت ها درباره زمان بندی، تصمیم ترامپ برای عقب نشینی، تازه ترین نمونه از الگوی رفتاری رییس جمهوری بود که ایران را به به کارگیری نیرویی سهمگین تهدید می کند، اما ناگهان مسیر خود را تغییر می دهد.

یک روز پس از این عقب نشینی تازه، رییس جمهور در حالی که در چمن جنوبی کاخ سفید و مقابل یک گودال بزرگ ساختمانی ایستاده بود، ضرب الاجل تازه ای برای تهران تعیین کرد تا توافقی قابل قبول برای پایان دادن به جنگ ارائه کند. او گفت: من می گویم دو یا سه روز؛ شاید جمعه، شنبه، یکشنبه، چیزی در همین حدود؛ شاید اوایل هفته آینده. یک بازه زمانی محدود.

اینکه ضرب الاجل تازه دونالد ترامپ پابرجا بماند یا نه، هنوز روشن نیست. مقام ها می گویند او تمایلی به ازسرگیری جنگ ندارد و ترجیح آشکارش دستیابی به یک توافق است. گزینه های نظامی ای که اکنون روی میز او قرار دارد، می تواند جنگی پرهزینه و نامحبوب را گسترش دهد؛ جنگی که به کاهش محبوبیت سیاسی او نیز دامن زده است.

با این حال، برخلاف ادعاهای ترامپ درباره پیشرفت مذاکرات، ایران در عرصه عمومی هنوز از برخی مطالبات اصلی خود عقب نشینی نکرده است. از سوی دیگر، با باقی ماندن ذخایر اورانیوم غنی شده در اعماق زمین و دست نخورده ماندن بخشی از توان موشکی ایران، جنگ هنوز همه اهدافی را که ترامپ برای آن تعریف کرده بود، به طور کامل محقق نکرده است.

همین وضعیت، رییس جمهور آمریکا را در لحظه تصمیم گیری درباره گام بعدی در موقعیتی دشوار قرار داده است. گزینه های حمله دست کم در یک هفته گذشته در کاخ سفید در حال بررسی بوده، اما هرگونه اقدام تا زمانی که ترامپ در چین حضور داشت، متوقف مانده بود. او پس از بازگشت به آمریکا در آخر هفته، در باشگاه گلف خود در کنار رودخانه در ایالت ویرجینیا، این برنامه ها را با مشاوران ارشدش از جمله با جی دی ونس، معاون رییس جمهور؛ مارکو روبیو، وزیر خارجه؛ جان رتکلیف، رییس سیا و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه مرور کرد.

ارتش آمریکا طرح های جنگی گسترده ای برای ازسرگیری یک کارزار هوایی چندمرحله ای علیه ایران آماده کرده است؛ طرح هایی که به گفته دو منبع آگاه به سی ان ان، شامل اهداف تعیین شده، مختصات شبکه ای آن ها و مراحل کامل و از پیش تدوین شده این عملیات می شود. یکی از این منابع، در توصیف میزان پیشرفت و جدیت برنامه ریزی های نظامی گفت: آن ها شوخی نداشتند. به گفته فردی آگاه از این طرح، دونالد ترامپ پس از آنکه از روند مذاکرات به ستوه آمد، در پی دریافت فهرستی از گزینه ها از سوی مشاوران ارشد نظامی خود، اقداماتی را برای حمله به اهداف تازه در دستور کار قرار داده بود.

اما درست در زمانی که دونالد ترامپ خود را برای صدور مجوز نهایی آماده می کرد، دولت او به طور جداگانه با رهبران قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی وارد گفت وگو شد؛ رهبرانی که از واشنگتن خواستند از آغاز اقدام نظامی خودداری کند و در عوض منتظر بماند تا روشن شود آیا هنوز امکان دستیابی به یک راه حل دیپلماتیک وجود دارد یا خیر.

به گفته یک منبع منطقه ای، این درخواست با این ارزیابی گره خورده بود که در صورت ازسرگیری بمباران ها از سوی ترامپ، ایران ممکن است علیه کشورهای حوزه خلیج فارس دست به اقدامات تلافی جویانه بزند؛ همان گونه که تهران در آغاز جنگ نیز چنین کرده بود. هرچند کشورهای منطقه می گویند همچنان توان دفاع از خود را دارند، اما این نگرانی وجود دارد که تداوم و گسترش دوباره درگیری ها منابع آن ها را تحت فشار قرار دهد و این کشورها، همراه با زیرساخت های حیاتی انرژی شان، در برابر تهدیدها آسیب پذیرتر شوند.

وقتی روز سه شنبه از دونالد ترامپ پرسیده شد که آیا رهبران کشورهای حوزه خلیج فارس نسبت به احتمال اقدام تلافی جویانه ایران ابراز نگرانی کرده اند یا نه، او پذیرفت که چنین خطری همچنان وجود دارد. دونالد ترامپ در اشاره به توانایی ایران برای هدف قرار دادن دیگر بازیگران در خاورمیانه گفت: آن ها هنوز اندکی ظرفیت دارند؛ زیاد نیست، اما همچنان تا حدی ظرفیت دارند.

یک مقام آمریکایی و منبع دیگری که از این موضوع آگاه است، گفتند عربستان سعودی در واکنش به پروژه آزادی ( عملیات کوتاه مدت آمریکا برای هدایت کشتی ها از تنگه هرمز ) برای مدتی کوتاه دسترسی واشنگتن به پایگاه ها و حریم هوایی خود را محدود کرد؛ اما پس از آنکه ترامپ به طور ناگهانی این عملیات را تعلیق کرد، این محدودیت ها را برداشت.

یک مقام آمریکایی به سی ان ان گفت چند کشور حوزه خلیج فارس اعلام کرده اند که اگر ترامپ در نهایت حملات بیشتری را دنبال کند، احتمالاً محدودیت های تازه ای بر زمان استفاده نیروهای آمریکایی از پایگاه های نظامی مستقر در خاک خود یا عبور از حریم هوایی شان اعمال خواهند کرد. به گفته این مقام، کویت، قطر و عربستان سعودی که همگی میزبان پایگاه های هوایی کلیدی آمریکا در منطقه هستند ممکن است در مراحل بعدی سطح دسترسی آمریکا را محدودتر کنند.

این مقام آمریکایی گفت امارات متحده عربی نیز مخالفت خود را با هرگونه عملیات نظامی بیشتر آمریکا اعلام کرده و در صورت ازسرگیری حملات، ممکن است مشابه دیگر کشورهای منطقه برای محدود کردن دسترسی واشنگتن به پایگاه های نظامی اقدام کند. هرگونه محدودیت از سوی این کشورها بر دسترسی به پایگاه ها یا عبور از حریم هوایی، بی تردید ادامه عملیات آمریکا را پیچیده تر خواهد کرد.

یک مقام منطقه ای دیگر گفت رهبران کشورهای حوزه خلیج فارس در درخواست های اخیر خود برای خویشتن داری، در برابر دولت ترامپ جبهه ای واحد شکل دادند. یکی از استدلال های آن ها این بود که اکنون موسم حج است؛ دوره ای مهم در جهان اسلام که به طور سنتی با فضای حسن نیت همراه است و طی آن هزاران زائر برای انجام مناسک حج راهی مکه در عربستان سعودی می شوند. رهبران خلیج فارس همچنین به واشنگتن تأکید کردند که در تلاش های میانجی گرانه به رهبری پاکستان تحرک مثبتی شکل گرفته و از نگاه آن ها، خردمندانه تر آن است که به کانال های دیپلماتیک زمان بیشتری داده شود تا بتوانند به نتیجه برسند. به نظر می رسد این فشارها بی اثر نمانده است.

دونالد ترامپ روز سه شنبه گفت: من تصمیمم را گرفته بودم. بنابراین آن ها تماس گرفتند؛ شنیده بودند که من تصمیمم را گرفته ام و گفتند: آقا، ممکن است چند روز دیگر به ما فرصت بدهید؟ چون فکر می کنیم آن ها منطقی رفتار می کنند. هرگونه تحرکی که در روند مذاکرات شکل گرفته، عمدتاً در پشت پرده جریان داشته است. در سطح علنی، هیچ یک از دو طرف نشانه روشنی از آمادگی برای عقب نشینی از مواضع سخت خود درباره غنی سازی هسته ای یا امکان حفظ ذخایر اورانیوم نزدیک به سطح تسلیحاتی از سوی ایران بروز نداده اند. به گفته فردی آگاه از موضوع، پس از هفته ها تبادل اسناد، تازه ترین پیشنهاد ایران امتیازهای قابل توجهی درباره برخی از مهم ترین نقاط اختلاف ارائه نکرده است. این فرد گفت مسائل مربوط به غنی سازی هسته ای همچنان در مرکز بن بست مذاکرات قرار دارد.

جی دی ونس روز سه شنبه در نشست خبری کاخ سفید اذعان کرد که با توجه به حضور جناح های رقیب در ساختار قدرت تهران، همچنان ابهام هایی درباره موضع دقیق ایران در روند مذاکرات باقی مانده است. او گفت: شما با افرادی مذاکره می کنید و گاهی احساس می کنید پیشرفتی حاصل شده و گاهی هم احساس می کنید هیچ پیشرفتی به دست نیامده است. برداشت من این است که ایرانی ها می خواهند به توافق برسند. برداشت من این است که ایرانی ها می دانند سلاح هسته ای خط قرمز ایالات متحده آمریکاست و این موضوع را پذیرفته اند. اما تا زمانی که واقعاً قلم روی کاغذ نگذاریم و توافقی را امضا نکنیم، نمی توانیم مطمئن باشیم.

با وجود تصمیم دونالد ترامپ برای پرهیز از اقدام فوری، طرح های حمله علیه ایران همچنان روی میز فرماندهان قرار دارد و هر زمان می تواند به مرحله اجرا درآید. به گفته منابع، انتظار می رود نام این عملیات از عملیات خشم حماسی به عملیات پتک تغییر کند. شبکه ان بی سی نخستین بار گزارش داد که احتمال می رود عنوان عملیات به عملیات پتک تغییر یابد. این تغییر نام می تواند تلاشی برای دور زدن قانون اختیارات جنگی باشد؛ قانونی که بر اساس آن، 60 روز پس از اطلاع رسانی به قانون گذاران درباره اقدام نظامی، ادامه استفاده از نیروی نظامی به مجوز کنگره نیاز دارد. در چنین چارچوبی، آغاز یک عملیات جدید می تواند شمارش مهلت 60 روزه را از نو آغاز کند.

وقتی از پیت هگست، وزیر دفاع پرسیده شد که آیا دولت در صورت ازسرگیری عملیات نظامی به دنبال دریافت موافقت کنگره خواهد رفت یا نه، او گفت آتش بسی که در اوایل آوریل اعلام و سپس تمدید شد، عملاً شمارش مهلت 60 روزه را متوقف کرده است. هگست اوایل همین ماه در یک نشست خبری گفت: با آتش بس، ساعت متوقف می شود. اگر قرار باشد دوباره آغاز شود، این تصمیم رییس جمهور خواهد بود. این گزینه همیشه وجود دارد و ایران هم این را می داند.

منبع: فرارو