محمد رهبری، مشاور وزیر ارتباطات و مدرس دانشگاه درباره شکایت اخیر صداوسیما از پلتفرم کاربرمحور آپارات اظهار کرد: نکته مهم درباره این پرونده و حکمی که صادر شده این است که اساساً ماهیت پلتفرمی به رسمیت شناخته نشده است. البته این نخستین بار نیست که چنین احکامی علیه پلتفرم ها صادر می شود. پیش از این نیز درباره برخی پلتفرم های دیگر از جمله دیوار شاهد احکامی بودیم که نشان می داد ماهیت و کارکرد پلتفرم ها به درستی درک نشده و همین مسئله زمینه ساز صدور آرایی شده است که از نظر کارشناسی چندان منطقی به نظر نمی رسند. به اعتقاد من در این پرونده نیز بار دیگر با همین مسئله مواجه هستیم.

وی افزود: نکته دیگر این است که به نظر می رسد وجود رقبای قدرتمند برای صداوسیما به ویژه رقبایی که بتوانند مخاطب جذب کنند چندان مطلوب تلقی نمی شود. در حالی که رشد و پیشرفت هر مجموعه ای در فضای رقابت سالم اتفاق می افتد. زمانی که رقابت واقعی وجود داشته باشد هر مجموعه تلاش می کند محتوای باکیفیت تر تولید کند، خدمات بهتری ارائه دهد و رضایت بیشتری از مخاطب جلب کند.

مشاور وزیر ارتباطات اظهار کرد: در یک رقابت سالم بازیگران مختلف سعی می کنند با ارتقای کیفیت محصولات، خدمات و محتوای خود، مخاطبان بیشتری را جذب کنند اما زمانی که به جای رقابت حرفه ای شاهد محدود کردن رقبا از مسیرهای غیررقابتی باشیم عملاً این پیام منتقل می شود که به جای افزایش کیفیت تلاش می شود از طریق ابزارهایی مانند پرونده های قضایی، رقیب تضعیف یا محدود شود. به نظر من این روند، روند سازنده ای نیست و آنچه می تواند به نفع فضای رسانه ای و دیجیتال کشور باشد شکل گیری رقابت سالم و حرفه ای میان بازیگران این حوزه است.

این مدرس دانشگاه اظهار کرد: وقتی ماهیت یک پلتفرم به درستی درک شود اساساً بسیاری از این چالش ها نباید به وجود بیاید. پلتفرم در واقع بستری را فراهم می کند تا کاربران بتوانند محتوای خود را در آن منتشر کنند و لزوماً مسئول مستقیم تمام محتوایی که توسط کاربران بارگذاری می شود، نیست. البته طبیعی است که پلتفرم ها چارچوب ها و ضوابط مشخصی برای انتشار محتوا داشته باشند و مانع بارگذاری برخی محتواهای خاص شوند اما اگر قرار باشد این روند به صورت گسترده و دقیق مدیریت شود نیازمند همکاری سایر دستگاه ها و نهادهای مرتبط نیز خواهد بود.

رهبری توضیح داد: نکته مهم این است که باید میان خود پلتفرم، مالکیت حقوقی آن و کاربری که اقدام به انتشار یا بازنشر محتوا می کند تفاوت و تمایز قائل شد. ممکن است یک کاربر مرتکب خطا شود یا محتوای نادرست و ناقض حقوق دیگران را منتشر کند اما این موضوع لزوماً به معنای مسئولیت مستقیم پلتفرم نیست.

وی ادامه داد: برای مثال در پلتفرم هایی مانند اینستاگرام یا ایکس (توییتر سابق) نیز ممکن است کاربران اقدام به انتشار اخبار جعلی، محتوای نادرست یا حتی مواردی مانند ترویج خشونت کنند. البته وظیفه پلتفرم این است که تا حد امکان چنین محتواهایی را شناسایی، مدیریت و حذف کند اما اگر به هر دلیلی محتوایی منتشر شد و مورد مشاهده قرار گرفت مسئولیت اصلی آن متوجه کاربری است که محتوا را منتشر کرده است نه صرفاً خود پلتفرم.

مشاور وزیر ارتباطات در عین حال توضیح داد: در موضوع مورد پرونده اخیر نیز، پلتفرم به تنهایی نمی تواند همه این فرایند را مدیریت کند و این مسئله نیازمند همکاری متقابل است. به نظر می رسد اگر همکاری مشترکی برای توسعه سازوکارها و الگوریتم های شناسایی خودکار محتوا شکل بگیرد، می توان از انتشار محتوایی که احتمال دارد ناقض قانون باشد تا حد زیادی جلوگیری کرد.

وی درباره رقم 3600 میلیارد تومانی محکومیت آپارات در پرونده شکایت اخیر صداوسیما نیز عنوان کرد: از آنجا که دقیقاً در جریان مبنای محاسبه این رقم و جزییات حقوقی آن نیستم، نمی توانم درباره خود عدد قضاوت دقیقی داشته باشم یا تحلیل مشخصی ارائه دهم اما فارغ از رقم مطرح شده نکته مهم این است که رویه ها و فرایندهای ما باید به گونه ای باشد که از اکوسیستم اقتصاد دیجیتال حمایت شود و زمینه توسعه و تقویت آن را فراهم کند. این موضوع نیز کاملاً در راستای اهداف برنامه هفتم توسعه قرار دارد و طبیعتاً همه دستگاه های دولتی و حاکمیتی باید به تقویت اکوسیستم دیجیتال کشور توجه ویژه داشته باشند. با این حال متأسفانه در بسیاری از مواقع این مسئله مورد غفلت قرار می گیرد.

رهبری مطرح کرد: در بسیاری از کشورهای دنیا نیز شاهد هستیم که حتی قوانین موجود در صورت ایجاد مانع برای رشد اقتصاد دیجیتال مورد بازنگری و اصلاح قرار می گیرند تا فعالیت پلتفرم ها و کسب وکارهای دیجیتال با چابکی و سرعت بیشتری ادامه پیدا کند اما به نظر می رسد ما هنوز به این مسئله آن طور که باید توجه نکرده ایم.

رهبری درباره راهکارهای جلوگیری از تکرار چنین پرونده هایی توضیح داد: به نظر من مهم ترین مسئله این است که در قوانین ما آن طور که باید به ماهیت پلتفرم ها توجه نشده است. اگر این مفهوم به درستی در قانون گذاری مورد توجه قرار بگیرد بسیاری از چالش ها و اختلافاتی که امروز شاهد آن هستیم اساساً به وجود نخواهد آمد. یکی از موضوعات مهم تفکیک میان کاربر پلتفرم و خود پلتفرم است؛ مسئله ای که حتماً باید از سوی قانون گذار به صورت جدی مورد توجه قرار گیرد. در صورت توجه به این موضوع بسیاری از مشکلاتی که امروز هر از چند گاهی درباره پلتفرم های مختلف شاهد آن هستیم قابل پیشگیری خواهد بود.