رضا سعیدی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و رییس جمعیت وزارت بهداشت در نشست خبری هفته ملی جمعیت، به کالبدشکافی شاخص های جمعیتی پرداخت و گفت: برای درک درست وضعیت باروری، باید میان دو شاخص نرخ باروری کلی (TFR) و نرخ باروری نکاحی (MFR) تفکیک قائل شد.

به گزارش مهر، وی با اشاره به اینکه در جامعه مذهبی ایران، ولادت ها عمدتاً از مسیر ازدواج رسمی صورت می گیرد، تصریح کرد: اگر شاخص باروری را فقط برای خانم های متأهل محاسبه کنیم، این عدد بالای 2 و فراتر از سطح جایگزینی است. این نشان می دهد که خانواده های ایرانی پس از ازدواج، تمایل به فرزندآوری دارند و مشکل عمده جامعه که باعث کاهش نرخ باروری کل شده، عدم فراهم بودن شرایط ازدواج برای میلیون ها جوان دختر و پسر است.

رییس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت با ارائه آماری از جمعیت مجردهای کشور گفت: بررسی های ما بر پایه جمعیت بالای 20 سال نشان می دهد که در حال حاضر 12 میلیون جوان مجرد در کشور داریم که هرگز ازدواج نکرده اند. از این تعداد، 7.5 میلیون نفر پسر و 4.5 میلیون نفر دختر هستند که در سنین بالای 20 سال قرار دارند و فرصت ازدواج برای آن ها فراهم نشده است.

سعیدی در ادامه به تبیین مفهوم تجرد مطلق (افرادی که شانس ازدواج آن ها پس از سنین 45 تا 50 سالگی به شدت کاهش می یابد) پرداخت و آمارهای نگران کننده ای را ارائه کرد و ادامه داد: در حال حاضر حدود 820 هزار مرد بالای 50 سال و 340 هزار خانم بالای 45 سال در کشور زندگی می کنند که هرگز ازدواج نکرده اند.

وی خاطرنشان کرد: با مجموع این ارقام، بیش از یک میلیون و 160 هزار نفر در کشور از سنین باروری و ازدواج عبور کرده و در وضعیت تجرد قطعی قرار گرفته اند.

عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی تأکید کرد: تقلیل دادن بحران جمعیت به موضوعات صرفاً درمانی یا اقتصادی میان زوجین، آدرس غلط دادن است؛ چرا که آمارها نشان می دهد اگر گره ازدواج 12 میلیون جوان مجرد گشوده شود، نرخ باروری کل کشور به سرعت بهبود خواهد یافت، زیرا نرخ باروری در بستر خانواده (باروری نکاحی) در ایران همچنان مطلوب و بالاتر از سطح جایگزینی است.

سعیدی به تبیین تناقض موجود میان آمارهای رسمی باروری و تمایلات واقعی خانواده ها پرداخت و اظهار داشت: اگر ما فقط نرخ باروری نکاحی (خانم های متأهل) را ملاک قرار دهیم، این شاخص در کشور ما بالای عدد 2 است. این یعنی زوج های ایرانی پس از ازدواج، در سطح جایگزینی و فراتر از آن فرزندآوری می کنند.

وی با اشاره به نتایج یک تحقیق علمی گسترده گفت: بر اساس پیمایشی که در سال 1404 توسط اساتید برجسته جامعه شناسی انجام شده است، میانگین تعداد فرزند دلخواه برای خانواده های ایرانی 2.6 فرزند برآورد شده است. این عدد نشان می دهد که در لایه های اعتقادی و فرهنگی جامعه، تمایل به داشتن حداقل 2 تا 3 فرزند وجود دارد.

رییس جمعیت وزارت بهداشت در توضیح علت سقوط نرخ باروری کل به عدد 1.3 تصریح کرد: علت این تفاوت فاحش آن است که در محاسبه نرخ باروری کلی (TFR)، تمامی خانم های سن باروری (اعم از مجرد و متأهل) در مخرج کسر قرار می گیرند. وقتی 12 میلیون جوان مجرد در کشور داریم که از کانال ازدواج عبور نکرده اند، طبیعی است که میانگین کشوری به شدت افت می کند، در حالی که تمایل زوجین متأهل همچنان مثبت است.

عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی خاطرنشان کرد: آمارهای ما نشان می دهد که بیش از 70 تا 80 درصد خانواده های ایرانی تمایل قطعی به داشتن حداقل یک یا دو فرزند را دارند. با این حال، شیب تمایل به فرزندآوری از فرزند سوم و چهارم به بعد با کاهش معناداری روبرو می شود.

سعیدی در پایان تأکید کرد: سیاست گذاری ها باید به سمتی برود که موانع ازدواج جوانان برطرف شود؛ چرا که نرخ باروری در بستر خانواده های متأهل در ایران هم اکنون در وضعیت مطلوبی قرار دارد و چالش اصلی، جمعیت بزرگی است که هنوز وارد چرخه تاهل نشده اند.