دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، روز دوشنبه اعلام کرد که تصمیم گرفته است حمله نظامی برنامه ریزی شده علیه ایران را که قرار بود سه شنبه انجام شود، به تعویق بیندازد؛ تصمیمی که هم زمان با تداوم تلاش ها برای دستیابی به توافق میان دو طرف اتخاذ شده است.

به گزارش فرارو، دونالد ترامپ در پیامی در شبکه های اجتماعی نوشت که ایالات متحده همچنان آماده است در صورت ناکامی مذاکرات و نرسیدن به توافق، گزینه نظامی را دوباره فعال کند. او تأکید کرد: به ارتش دستور داده ام آماده باشد تا در هر لحظه، در صورت حاصل نشدن توافقی قابل قبول، حمله ای فراگیر و گسترده علیه ایران انجام دهد. این موضع گیری در حالی مطرح شد که ترامپ ساعاتی پیش تر در روز دوشنبه گفته بود در برابر تهران آماده هیچ گونه امتیازدهی نیست . این اظهارات پس از آن بیان شد که رییس جمهور آمریکا آخرین پاسخ ایران را دریافت کرده بود.

ترامپ همچنین با لحنی هشدارآمیز تأکید کرد که ایران می داند به زودی چه اتفاقی خواهد افتاد ؛ عبارتی که نشانه ای آشکار از تشدید فشارهای واشنگتن بر تهران به شمار می رود. رییس جمهور آمریکا در گفت وگویی تلفنی با روزنامه نیویورک پست گفت: می توانم به شما بگویم که آن ها اکنون بیش از هر زمان دیگری خواهان رسیدن به توافق هستند، زیرا می دانند به زودی چه رخ خواهد داد.

روزنامه نیویورک تایمز گزارش داده است که وزارت دفاع آمریکا امکان فعال سازی دوباره عملیات نظامی علیه ایران را در همین هفته بررسی می کند؛ تصمیمی که پس از توقف مسیر مذاکرات و نبود پیشرفت محسوس در پرونده هسته ای ایران، بار دیگر در دستور کار واشنگتن قرار گرفته است. مقام های آگاه نیز از هماهنگی گسترده میان آمریکا و اسراییل و آمادگی های نظامی پیشرفته برای اجرای احتمالی حملات تازه سخن گفته اند؛ تحرکاتی که در سایه افزایش تنش های منطقه ای به ویژه در تنگه هرمز، صورت می گیرد.

در همین چارچوب، وب سایت آکسیوس به نقل از مقام های آمریکایی گزارش داده است که دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، همچنان در پی دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ است، اما مخالفت ایران با بخشی از خواسته های واشنگتن و خودداری تهران از ارائه امتیازهای اساسی درباره برنامه هسته ای خود، گزینه اقدام نظامی را بار دیگر با قدرت به صدر محاسبات کاخ سفید بازگردانده است.

با وجود اعلام آتش بس در ماه گذشته، تحلیلگران نظامی معتقدند آمریکا با معادله ای پیچیده روبه روست. به باور آنان، هرچند جنگنده های آمریکایی و اسراییلی می توانند بمباران ایران را از سر بگیرند، اما حملات هوایی به تنهایی برای وادار کردن تهران به پذیرش خواسته های واشنگتن کافی نخواهد بود. برآوردها همچنین نشان می دهد هرگونه عملیات زمینی با هدف کنترل ذخایر اورانیوم بسیار غنی شده ایران می تواند با خطرات بزرگی به ویژه برای جان سربازان آمریکایی همراه باشد. چنین سناریویی ممکن است فشارهای داخلی در ایالات متحده علیه ورود به جنگی تازه در خاورمیانه را افزایش دهد.

تحرک ناوهای هواپیمابر و کشتی های همراه آن ها نشان می دهد که گسترش دامنه استقرار دریایی آمریکا، هرگونه اقدام احتمالی ایران در تنگه هرمز را از همان لحظه آغاز زیر رصد قرار می دهد.

تحرکات دریایی آمریکا با حضور سه ناو هواپیمابر در محدوده خاورمیانه، بیش از 200 فروند هواپیما، 12 کشتی همراه و حدود 15 هزار نیروی نظامی، به اوج خود رسیده است. در همین حال، نشت های خبری فزاینده در واشنگتن و تل آویو از آماده سازی یک حمله نظامی تازه حکایت دارد. تصاویر ماهواره ای، موقعیت یابی کشتی ها و مسیرهای مراقبت هوایی نشان می دهد سطح آمادگی آمریکا از تدارک برای یک حمله محدود فراتر رفته است. آنچه اکنون در جریان است، ایجاد ظرفیتی دریایی برای تأمین امنیت گذرگاه و هدف قرار دادن نقاط عملیاتی ساحلی در زمانی کوتاه است.

بر اساس گفته های منابع آمریکایی، تصاویر ماهواره ای روزهای اخیر از افزایش چشمگیر تحرک قایق های کوچک در محدوده بندرعباس، قشم و جاسک حکایت دارد. همچنین فعالیت های شبانه ای در نزدیکی اسکله های فرعی دیده شده است؛ اسکله هایی که سپاه پاسداران معمولاً از آن ها برای انتقال تجهیزات سبک دریایی استفاده می کند. این منابع می گویند پنتاگون سکوهای متحرک مراقبت ساحلی، نقاط ذخیره سازی مشکوک به نگهداری مین های سبک دریایی و مسیرهای خروج قایق های تندرو از تأسیسات کوچک نزدیک ساحل را زیر نظر دارد. به گفته همین منابع، واشنگتن اکنون فهرستی از اهداف دریایی و ساحلی در اختیار دارد که پس از تحلیل تصاویر تجاری و اطلاعاتی به روزرسانی شده است. این فهرست، اتاق های ارتباط تاکتیکی مرتبط با نیروی دریایی سپاه، محل استقرار قایق ها در اطراف قشم و بندرعباس، سایت های راداری کوتاه برد و انبارهای پشتیبانی لجستیکی در کمربند ساحلی امتداد یافته به سوی جاسک را شامل می شود.

در واشنگتن، تیم امنیت ملی دولت ترامپ استقرار دریایی در دریای عرب و خلیج فارس را بخشی از رویکردی گسترده تر برای مهار رفتار جمهوری اسلامی در مرزهای کشتیرانی بین المللی می داند. یک منبع دیپلماتیک آمریکایی می گوید دولت آمریکا نمی خواهد هیچ فضایی باقی بماند که تهران بتواند تهدید در هرمز را ابزاری موفق برای کسب امتیازات سیاسی معرفی کند. از همین رو، رویکرد کنونی واشنگتن بر تحمیل هزینه ای روشن به هرگونه تلاش ایران برای مختل کردن کشتیرانی یا تهدید نفتکش ها استوار است. به گفته این منبع، واشنگتن تلاش می کند اختیار تصمیم نظامی را کاملاً در دست خود نگه دارد تا تهران نتواند سقفی از پیش تعیین شده برای واکنش آمریکا تصور کند. این رویکرد همچنین می تواند توان چین و روسیه را برای آزمودن حدود فشار بر ایالات متحده در پرونده های حساس تر دیگر محدود کند.

اومود شکری، کارشناس امنیت انرژی بین الملل می گوید تنگه هرمز در این بحران به آزمونی گسترده تر برای جایگاه واشنگتن در امنیت انرژی جهانی تبدیل شده است. به باور او، چین توان آمریکا در تضمین جریان نفت به سوی آسیا را زیر نظر دارد و روسیه نیز اثر این اختلال بر قیمت انرژی و میزان فشار بر اروپا را دنبال می کند. در چنین شرایطی، دولت ترامپ تلاش می کند مانع آن شود که جمهوری اسلامی این گذرگاه دریایی را به ابزاری برای تضعیف قواعد بازدارندگی آمریکا در برابر رقبای بزرگ واشنگتن تبدیل کند.

پکن بحران هرمز را از زاویه نیاز خود به ثبات جریان انرژی از خلیج فارس و نیز نحوه استفاده واشنگتن از قدرت دریایی اش در یک گذرگاه بین المللی بسیار حساس دنبال می کند. چین که بخش بزرگی از منافع اقتصادی اش به واردات نفت از خاورمیانه گره خورده، اکنون با بحرانی روبه روست که هم امنیت انرژی آسیا و هم موازنه دریایی در غرب اقیانوس آرام را تحت تأثیر قرار می دهد. همین بُعد آسیایی، تحرکات آمریکا در نزدیکی هرمز را از سطح حفاظت صرف از نفتکش ها فراتر می برد. واشنگتن می داند که پکن با دقت توان آمریکا در تثبیت آزادی کشتیرانی در این منطقه را رصد می کند.

در سوی دیگر، مسکو بحران هرمز را فرصتی برای افزایش فشار بر واشنگتن و متحدانش می بیند. روسیه برای بهره برداری از این وضعیت، نیازی به حضور مستقیم در داخل تنگه ندارد؛ کافی است نگرانی ها درباره هزینه انرژی، بیمه و حمل ونقل ادامه یابد تا آثار آن بر اقتصادهای اروپایی و آسیایی آشکار شود و بار تصمیم گیری دولت ترامپ در توزیع توجه میان خلیج فارس، اوکراین و اقیانوس آرام افزایش یابد.

مسکو در تشدید تنش ها در نزدیکی هرمز فرصتی می بیند تا فشار بر واشنگتن را در چند جبهه گسترش دهد. ادامه تنش در خلیج فارس برای کرملین حاشیه مانور بیشتری در پرونده انرژی ایجاد می کند، حساسیت پایتخت های اروپایی را نسبت به قیمت نفت و گاز و هزینه های حمل ونقل افزایش می دهد و بخشی از توان دریایی و اطلاعاتی آمریکا را در منطقه نگه می دارد؛ آن هم در زمانی که واشنگتن تلاش دارد فشار خود را بر پرونده اوکراین و شرق اروپا حفظ کند.

دنیس سیترینویج، تحلیلگر ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی معتقد است: در نهایت، همه چیز به مسئله انتظارات بازمی گردد. اگر دولت آمریکا انتظار دارد ایران عملاً تسلیم شود؛ چه در قالب واگذاری اورانیوم غنی شده به ایالات متحده و چه از طریق بازگرداندن وضعیت تنگه هرمز به شرایط پیش از جنگ، چنین سناریویی بعید است محقق شود. اگر واشنگتن واقعاً به دنبال دستیابی به توافق است، ناگزیر خواهد بود انتظارات خود را درباره آنچه مذاکرات می تواند به طور واقع بینانه محقق کند، بازتنظیم کند. ایالات متحده بعید است بتواند پشت میز مذاکره امتیازهایی را به دست آورد که از مسیر فشار نظامی قادر به تحمیل آن ها نبوده است؛ به ویژه در لحظه ای که تهران همچنان باور دارد اهرم های راهبردی خود را در اختیار دارد.

وی معتقد است راه حل دیپلماتیک هنوز ممکن است. اما تحقق آن مستلزم آن است که دولت آمریکا مفروضات و اهداف خود را درباره مذاکرات تعدیل کند. بدون چنین تغییری، گزینه های موجود به دو مسیر محدودتر می شود: یا بازگشت به رویارویی نظامی با دستاورد راهبردی محدود یا تداوم بن بستی فرسایشی بدون چشم اندازی روشن برای حل وفصل بحران.

تریتا پارسی، کارشناس ارشد مسائل بین الملل در موسسه کویینسی معتقد است: فضای سیاسی و نظامی کنونی نشان می دهد که خطر بازگشت به درگیری واقعی است. از این منظر، آغاز دوباره جنگ نه نشانه قدرت، بلکه اعترافی دیگر به شکست زنجیره ای سیاست فشار آمریکا در برابر ایران است؛ از تهدیدهای جنگی ژانویه تا جنگ، از جنگ تا محاصره، و از محاصره تا تلاش برای یافتن همان گلوله نقره ای خیالی که قرار بود تهران را به زانو درآورد. این جست وجوی بی پایان برای یک ابزار قاطعِ تنش زا، صرفاً ویژگی ترامپ نیست، بلکه به یکی از بیماری های مزمن سیاست آمریکا در قبال ایران تبدیل شده است.

وی معتقد است با وجود برخی پیشرفت های معنادار در مذاکرات، اختلافات بنیادی بر سر ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران مانع رسیدن طرف ها به توافق نهایی شده است. هم زمان، با آشکار شدن نتایج معکوس محاصره، پویایی تازه و خطرناکی شکل گرفته است: اکنون هر دو طرف تصور می کنند دور دیگری از جنگ می تواند موقعیت آنان را در مذاکرات بعدی تقویت کند. در تهران این باور شکل گرفته که اگر ترامپ جنگ بعدی را با شدت بیشتری آغاز کند، ایران نیز باید پاسخ تلافی جویانه ای گسترده تر، دردناک تر و راهبردی تر آماده کند؛ پاسخی که دیگر صرفاً به میدان مستقیم نبرد محدود نخواهد ماند.

در چنین سناریویی، محاسبات تهران می تواند دامنه جنگ را به طرزی خطرناک گسترش دهد. مقام های ایرانی بیش از پیش امارات متحده عربی را به عنوان یکی از اهداف بالقوه فشار راهبردی می بینند؛ کشوری که از نگاه تهران، در درگیری پیشین نقشی فعال داشته، همکاری خود با اسراییل را آشکارتر کرده و در تشویق ترامپ به ازسرگیری خصومت ها اثرگذار بوده است. هدف قرار دادن مراکز داده آمریکایی در امارات، ضربه به جاه طلبی ابوظبی برای تبدیل شدن به قطب جهانی هوش مصنوعی، تهدید منافع تجاری شخصی ترامپ و خانواده اش، برخورد سخت تر با هر کشور شورای همکاری خلیج فارس که خاک یا حریم هوایی خود را در اختیار آمریکا یا اسراییل قرار دهد، ورود دریای سرخ به معادله و حتی بررسی قطع کابل های فیبر نوری زیردریایی در خلیج فارس، همگی نشان می دهد که تهران گزینه هایی فراتر از میدان سنتی جنگ را در نظر دارد.

منبع: فرارو