وب سایت اکسیوس روز یکشنبه به نقل از مقام های آمریکایی گزارش داد که دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، همچنان در پی دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ است؛ اما مخالفت تهران با بخشی از خواسته های واشنگتن و نبود امتیازهای بنیادین درباره برنامه هسته ای ایران، بار دیگر گزینه اقدام نظامی را به مرکز محاسبات کاخ سفید بازگردانده است.

به گزارش فرارو، بر اساس این گزارش، دو مقام آمریکایی گفته اند انتظار می رود ترامپ روز سه شنبه در اتاق عملیات کاخ سفید، نشستی با عالی ترین اعضای تیم امنیت ملی خود برگزار کند؛ نشستی که محور اصلی آن بررسی گزینه های نظامیِ موجود علیه ایران خواهد بود. دونالد ترامپ پیش تر نیز در همان روز، با لحنی هشدارآمیز به ایران اعلام کرده بود که تهران در پذیرش شروط آمریکا برای پایان دادن به جنگی که به گفته او از 28 فوریه گذشته آغاز شده، بیش از حد تعلل کرده است. او در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: در مورد ایران، ساعت در حال تیک تاک است و آن ها باید سریع اقدام کنند؛ وگرنه چیزی از آن ها باقی نخواهد ماند. زمان اهمیت بسیار حیاتی دارد.

این هشدار اندکی پس از تماس تلفنی دونالد ترامپ با بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسراییل، مطرح شد. شبکه فاکس نیوز نیز به نقل از منابع اطلاعاتی منطقه ای گزارش داد که این گفت وگو در شرایطی انجام شده که در درون دولت آمریکا، رایزنی ها درباره شیوه پاسخ به تحولات اخیر در پرونده ایران شدت گرفته است.

تحلیلگران معتقدند واشنگتن اکنون دیگر کمتر درباره اصل کارآمدی فشار نظامی بحث می کند و تمرکز اصلی آن بر شکل، دامنه و حدود این فشار قرار گرفته است. بخشی از تیم های مستقر در پنتاگون و شورای امنیت ملی آمریکا از گزینه حمله ای محدود علیه اهداف مرتبط با سپاه پاسداران یا زیرساخت های دریایی و هسته ای ایران حمایت می کنند. به باور این تحلیلگران، دولت ترامپ تلاش می کند نشان دهد تهدیدهایش صرفاً ابزار فشار سیاسی نیست و در صورت شکست مسیر دیپلماتیک، توان تبدیل تهدید به اقدام عملی را دارد؛ به ویژه پس از آنکه امیدها برای دستیابی سریع به یک گشایش دیپلماتیک با مانع روبه رو شده است.

در همین چارچوب، تحلیلگران می گویند بانک اهداف احتمالی آمریکا می تواند شامل مراکز عملیاتی دریایی، سکوهای نظارت ساحلی، انبارهای پشتیبانی لجستیکی و نقاط ارتباطی مرتبط با نیروی دریایی سپاه پاسداران باشد. چنین اهدافی به واشنگتن امکان می دهد بدون آنکه در مرحله نخست، حمله را مستقیماً به عمق برنامه هسته ای ایران منتقل کند، پیامی نظامی و آشکار به تهران ارسال کند.

این تحلیلگران همچنین تأکید می کنند که هماهنگی میان آمریکا و اسراییل در ساعات اخیر وارد مرحله ای حساس تر شده است. به گفته آنان، اسراییل برای زنده نگه داشتن گزینه نظامی فشار وارد می کند و بر این باور است که هرگونه توافق موقت با تهران باید شامل محدودیت های روشن بر غنی سازی اورانیوم و نیز توان ایران برای بازسازی زیرساخت های نظامی خود پس از دور اخیر درگیری ها باشد.

مسیر مذاکرات میان واشنگتن و تهران وارد مرحله ای سخت گیرانه تر شده است؛ مرحله ای که در آن، شروط آمریکا به طور مستقیم ذخایر اورانیوم ایران، اندازه زیرساخت هسته ای مجاز برای باقی ماندن و امنیت عبور کشتی ها از تنگه هرمز را هدف گرفته است. بر اساس افشاگری های مطرح شده، مطالبات واشنگتن اکنون شامل انتقال 400 کیلوگرم اورانیوم ایران به نظارت آمریکا، محدود شدن فعالیت تهران به تنها یک تأسیسات هسته ای و پیوند خوردن هرگونه آرام سازی منطقه ای به روندی مذاکراتی است که باید پیش از توقف جنگ در جبهه های مرتبط با ایران آغاز شود.

این تحولات پس از چند روز تأکید مکرر مقام های آمریکایی بر دو اولویت اصلی رخ داده است: خروج اورانیوم با غنای بالا از ایران و باز ماندن تنگه هرمز به روی کشتیرانی. به این ترتیب، پرونده هسته ای و گذرگاه راهبردی هرمز عملاً به دو ضلع درهم تنیده از معادله فشار بر تهران تبدیل شده اند. یک منبع دیپلماتیک آمریکایی گفته است واشنگتن در ساعات اخیر به میانجی ها اطلاع داده که هر پاسخ ایرانی، تنها در صورتی می تواند وارد مرحله مذاکرات جدی شود که شامل سه مؤلفه روشن باشد: جدول زمانی عملی برای انتقال ذخایر اورانیوم با غنای بالا به خارج از ایران، کاهش شمار تأسیسات فعال هسته ای و تضمین عبور بدون شرط کشتی ها از تنگه هرمز. به گفته این منبع، دولت آمریکا به کانال میانجی گری پاکستان نیز اعلام کرده است که انتشار شروط در رسانه های ایرانی، تغییری در محتوای مطالبات واشنگتن ایجاد نخواهد کرد. آمریکا همچنان در انتظار پاسخ مکتوب تهران درباره محورهای هسته ای و دریایی است.

در این میان، تنگه هرمز به یکی از پیچیده ترین گره های مذاکرات تبدیل شده است؛ گذرگاهی که اکنون نه فقط یک مسیر حیاتی انرژی، بلکه یک برگ فشار روزانه در کشمکش میان تهران و واشنگتن به شمار می رود. واشنگتن آرامش دریایی را به پذیرش مطالبات هسته ای پیوند زده و ترامپ در پکن، دو هدف روشن را پیش روی ایران قرار داده است: جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هسته ای و باز نگه داشتن تنگه هرمز. هم زمان، گزارش های پیشین نشان می دهد ایالات متحده ترتیباتی را برای کمک به کشتی های گرفتار و همچنین گسترش فشار دریایی در صورت شکست مسیر سیاسی بررسی کرده است؛ نشانه ای از آنکه واشنگتن می خواهد مسیر دیپلماسی را با سایه ای ملموس از آمادگی عملیاتی همراه کند.

یک وب سایت عبری زبان گزارش داد که تغییر نام عملیات آمریکا علیه ایران از خشم حماسی به چکش سنگین ، صرفاً یک جابه جایی لفظی یا اقدام اداری در ساختار پنتاگون نیست؛ بلکه نشانه ای از شکل گیری راهبردی تازه در واشنگتن است. راهبردی که به گفته این رسانه، می تواند ازسرگیری حملات علیه ایران را در برابر اعتراض کنگره مصون کند و به دونالد ترامپ امکان دهد شمارش معکوس تازه ای را برای اجرای عملیاتی گسترده تر و شدیدتر علیه تأسیسات ایران آغاز کند.

این وب سایت در واکنش به گزارشی از شبکه خبری ان بی سی نوشت که پنتاگون قصد دارد تغییر نام عملیات نظامی آمریکا علیه ایران را از خشم حماسی به چکش سنگین بررسی کند؛ اقدامی که به تعبیر این رسانه، می تواند دست ترامپ را برای تمدید اقدام نظامی علیه ایران به مدت 60 روز دیگر و بدون نیاز به موافقت کنگره باز بگذارد. وب سایت نتسیو این تغییر نام را از منظر حقوقی و راهبردی دارای اهمیتی عمیق دانسته و تأکید کرده است که این اقدام، در درجه نخست، با هدف دور زدن محدودیت های سیاسی داخلی در آمریکا و هم زمان ارسال پیامی آشکار از تشدید تنش به تهران قابل فهم است.

بر اساس این گزارش، پیامد اصلی این گام آن است که رییس جمهور ترامپ می تواند بدون دریافت مجوز تازه از کنگره، جنگ علیه ایران را ادامه دهد. این وب سایت در توضیح این موضوع به قانون اختیارات جنگی مصوب سال 1973 اشاره کرده و نوشته است که بر اساس این قانون، رییس جمهور آمریکا برای ادامه جنگ های برون مرزی پس از گذشت 60 روز از آغاز آن ها، باید از کنگره مجوز بگیرد. این رسانه عبری زبان به نقل از منابعی در واشنگتن نوشته است که آتش بس، شمارش معکوس را متوقف کرد؛ اما اعلام عملیاتی تازه با نام چکش سنگین به کاخ سفید اجازه می دهد ادعا کند که این یک کارزار نظامی جدید و جداگانه است و در نتیجه، شمارش معکوس 60 روزه دیگری برای آزادی کامل اقدام نظامی از نو تنظیم می شود.

در بخش دیگری از این گزارش آمده است که نام تازه برای ازسرگیری نبرد علیه ایران، نشانه ای از تمایل واشنگتن به اتخاذ راهبردی تندتر در یک رویارویی احتمالی است. به ادعای این وب سایت، استفاده از واژه چکش حامل پیامی روشن است: چرخش از فشار محدود و مرحله ای به سوی ضربه ای خردکننده، سنگین، قدرتمند و بی امان؛ ضربه ای که هدف آن، نه صرفاً اعمال فشار، بلکه تعیین تکلیف نهایی میدان نبرد عنوان شده است.

الکس کرافت، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه، در یادداشتی در روزنامه ایندپندنت می نویسد که برخلاف ادعاهای دونالد ترامپ درباره نابودی کامل توان نظامی ایران، ارزیابی های اطلاعاتی آمریکا و ناتو تصویر متفاوتی ارائه می دهند. بر اساس این ارزیابی ها، تهران هنوز ظرفیت کافی برای ادامه جنگ را حفظ کرده است. به باور کرافت، ایران اگرچه در حملات آمریکا و اسراییل آسیب دیده، اما همچنان به بخش بزرگی از موشک ها، تأسیسات زیرزمینی و ابزارهای نامتقارن خود دسترسی دارد. همین ظرفیت ها می تواند در صورت ازسرگیری جنگ، منطقه را با اختلالی جدی و پرهزینه روبه رو کند.

کرافت معتقد است تهران ممکن است علاوه بر مسیرهای دریایی، از کابل های زیردریایی عبوری از تنگه هرمز نیز به عنوان ابزار فشار استفاده کند. در چنین سناریویی، ایران می تواند برای استفاده از این کابل ها هزینه دریافت کند؛ اقدامی که به تهران اهرمی تازه در عرصه اقتصادی و راهبردی می دهد. اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می شود که این کابل ها بخش عظیمی از ترافیک اینترنت، ارتباطات مالی، خدمات ابری و زیرساخت های دیجیتال منطقه و جهان را منتقل می کنند. از نگاه این تحلیلگر، در صورت ازسرگیری جنگ، ایران احتمالاً به دنبال پیروزی نظامی کلاسیک نخواهد بود. هدف تهران بیش از آنکه فتح میدان نبرد باشد، ایجاد اختلال، افزایش هزینه ها، فرسایش اراده آمریکا و وارد کردن ضربه به اقتصاد منطقه ای و جهانی خواهد بود.

در همین حال، دنیس سیترینویج، تحلیلگر ارشد مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل، در توییتی نوشت که در واشنگتن و اورشلیم، بار دیگر صداها برای ازسرگیری تشدید نظامی علیه ایران بلندتر شده است. به گفته او، منطق این رویکرد آشناست: افزایش فشار، تضعیف تهران، گرفتن اهرم های آن و بازگرداندن نظام ایران به میز مذاکره در موقعیتی فرسوده تر و ضعیف تر. اما سیترینویج تأکید می کند که این نظریه با یک مشکل اساسی روبه روست: این مسیر پیش تر بارها آزموده شده و ایران تسلیم نشده است.

به باور او، ریشه این ناکامی در سوءبرداشتی بنیادین از شیوه ای نهفته است که جمهوری اسلامی از طریق آن خود را تعریف می کند. برای نظام ایران، امتیاز دادن درباره برنامه موشکی، زیرساخت نیروهای مقاومت، توانمندی های هسته ای یا حتی آبراه های راهبردی مانند تنگه هرمز، صرفاً ابزارهایی قابل مذاکره در سیاست گذاری محسوب نمی شود. این مؤلفه ها، از نگاه تهران، ستون های ایدئولوژیک هویت و بقای نظام به شمار می روند. از منظر جمهوری اسلامی، کنار گذاشتن آن ها سازش نیست؛ تسلیم است. همین تمایز توضیح می دهد چرا حتی یک رویارویی نظامی طولانی نیز نتوانسته تهران را به طور معناداری از خطوط قرمزی که پیش از آغاز درگیری ترسیم کرده بود، دور کند. به همین دلیل، دور تازه ای از تشدید تنش با هدف گرفتن همان امتیازها نیز بعید است به نتیجه ای متفاوت برسد.

تا زمانی که نظام کنونی در ایران پابرجا بماند، بسیار بعید است تهران به صورت داوطلبانه آنچه را بنیان های دکترین بازدارندگی خود می داند، برچیند. رهبری ایران ممکن است آسیب های شدید اقتصادی، انزوای منطقه ای، خسارت های نظامی و فشارهای داخلی را تحمل کند؛ اما به سختی شرایطی را خواهد پذیرفت که در داخل کشور به عنوان شکست ایدئولوژیک تفسیر شود. این ارزیابی به معنای بی اثر بودن فشار نیست. تحریم ها می توانند منابع ایران را محدود کنند. عملیات نظامی می تواند بخشی از توانمندی های آن را فرسوده سازد. بازدارندگی نیز همچنان اهمیت خود را حفظ می کند. اما میان تضعیف ایران و وادار کردن جمهوری اسلامی به تسلیم راهبردیِ بی قیدوشرط، فاصله ای بنیادین وجود دارد؛ فاصله ای که سیاست گذاران غربی بارها آن را نادیده گرفته اند.

نتیجه چنین خطایی، چرخه ای تکرارشونده است: تشدید تنش به اقدام متقابل منجر می شود، اقدام متقابل سطح بحران را بالاتر می برد، بی ثباتی منطقه ای عمیق تر می شود، بازارهای نفت واکنش نشان می دهند، مسیرهای کشتیرانی در معرض تهدید قرار می گیرند و در نهایت، دیپلماسی در شرایطی بازمی گردد که تفاوت چشمگیری با وضعیت پیش از آغاز بحران ندارد. از همین رو، انتظارات باید با دقت تنظیم شود. اگر هدف، دستیابی به یک چارچوب توافقی نباشد که دست کم بخشی از مطالبات راهبردی اصلی ایران را به رسمیت بشناسد، و اگر هم زمان تلاشی جدی برای برکناری خود نظام در دستور کار قرار نگیرد، دور تازه ای از فشار حداکثری بعید است معادله بنیادین را تغییر دهد. در عوض، چنین مسیری خطر تولید بدترین وضعیت ممکن را در پی دارد: خاورمیانه ای بی ثبات تر، رویارویی ای نظامی تر و چرخه ای طولانی از تشدید تنش که هزینه های آن افزایش می یابد، اما راه حل نهایی در افق آن دیده نمی شود.

منبع: فرارو