بعد از آنکه در حالی که ایالات متحده در یک حمله نظامی، ایران را مورد هدف قرار داد، همزمان تلاش کرد تا با محاصره ایران از طریق دریا راه های ارتباطی تجارت ایران را مسدود کرده و فشار مضاعفی را به لحاظ اقتصادی ایجاد کند اما موقعیت ژئوپلیتیک و جغرافیای ایران با اتصال زمینی و ریلی کریدورهای جدیدی را پیش رو قرار داد تا ثابت کند، جمهوری اسلامی ایران محاصره پذیر نیست.

به گزارش ایسنا، تحولات غرب آسیا طی ماه های اخیر صرفا به عملیات های نظامی محدود نشده، بلکه بیش از هر زمانی عرصه اقتصادی و تجاری نیز تحت تاثیر معادلات پیچیده قرار گرفته است. ضمن این که با توجه به تشدید تنش ها و محدودیت های اعمال شده در مرزها، عملا مسیرهای ترانزیتی که در گذشته حمل و نقل از این طریق انجام می شد مختل شده است.

بعد از آنکه آمریکا در واکنش به عدم بازگشایی کامل تنگه هرمز، اقدام به محاصره منطقه خلیج فارس در دریای عمان کرد، تعاملات تجاری و اقتصادی نه فقط در حوزه نفت و گاز بلکه در رابطه با سایر محصولات و کالاهای اساسی دیگر تحت الشعاع قرار گرفت. محاصره دریایی آمریکا با هدف وارد کردن ضربه اقتصادی جدی به ایران و هم پیمانان آن در منطقه و جهان انجام شد تا به این شکل ایران تحت فشار این محاصره اقدام به گشایش تنگه هرمز کند.

اما همان طور که آمریکا و اسراییل در حمله به ایران موقعیت استراتژیک و ژئواستراتژیک اش در خلیج فارس را نادیده گرفتند به نظر می آید در تصمیم برای این حمله هر شاخص و عاملی مورد توجه قرار گرفته جز جغرافیای ایران.

در عین حال اقدام به محاصره دریایی خلاف قوانین بین المللی و ذیل قوانین آمریکا اقدام جنگی و ضد بشری محسوب می شود و این عمل در واقع نقض یک طرفه آتش بس از سوی واشنگتن بود. اقدام تجاوزگرانه آمریکا محدود به این مسائل نبود و دونالد ترامپ رییس جمهور آمریکا خبر از انجام عملیات پروژه آزادی برای بازگشایی تنگه هرمز را اعلام کرد که نهایتا با توجه به تحرکات دشمن و در پی مواضع و هشدارهای قاطع جمهوری اسلامی ایران و ناکامی آمریکا در پیشبرد آنچه برای عبور کشتی ها از تنگه هرمز مدنظر داشت، اجرا نشده، لغو شد.

در شرایط کنونی و با توجه به بن بست ایجاد شده در منطقه خلیج فارس، کشورها به دنبال راهی برای دور زدن موانع و محدودیت ها هستند تا وضعیت اقتصادی را در حالت ایستایی قرار ندهند. طبیعتا این موضوع مورد توجه ایران نیز است که تلاش دارد در زمینه تامین نیازهای ضروری و اساسی خود نه از طریق مرزهای جنوبی بلکه از مرزهای دیگر خود اقدام کند.

پاکستان که به عنوان میانجی گر به دنبال صلح میان تهران و واشنگتن است و همچنین روابط دوستانه و دیرینه ای با ایران دارد، از این رو تعاملاتی میان دو کشور به این منظور شکل گرفت و در همین چارچوب اسلام آباد و تهران اقداماتی را در ارتباط با گسترش فعالیت های اقتصادی از طریق مسیرهای زمینی انجام داده اند. وزارت بازرگانی این کشور با صدور دستور العملی فوری، ترانزیت کالا از طریق خاک پاکستان را مجاز اعلام کرد که براساس آن کالاهایی با مبدا کشورهای ثالث می توانند از طریق این کشور به صورت زمینی به ایران منتقل شوند.

اسلام آباد در چارچوب همکاری های دو کشور 6 مسیر ترانزیتی زمینی برای انتقال کالا به ایران را افتتاح و یک کریدور جاده ای را به طور رسمی به بهره برداری رساند.

همکاری های حمل و نقلی ایران با همسایگانش صرفا به پاکستان منحصر نشده است. بعد از اجرای محاصره دریایی ایران با افزایش تجارت ریلی خود با چین، تعداد قطارهای باری که از شهر شیآن در مرکز چین به سمت تهران حرکت می کنند را از یک قطار در هفته به یک قطار در هر سه یا چهار روز یک بار تغییر داده است.

شایان ذکر است، مسیرهای تعیین شده، بنادر کراچی، بندر قاسم و گوادر را به دو گذرگاه مرزی ایران در گبد و تفتان متصل می کند و از شهرهایی مانند تربت، پنجگور، خضدار، کویته و دالبندین عبور می کند.

کوتاه ترین مسیر، کریدور گوادر گبد، زمان دسترسی به مرز ایران را به 2 تا 3 ساعت کاهش می دهد، در حالی که این زمان از بندر کراچی حدود 16 تا 18 ساعت زمان است. همچنین این مسیر می تواند هزینه های حمل و نقل را تا 45 تا 55 درصد کاهش دهد.

فرزاد رمضانی بونش پژوهشگر ارشد مسائل منطقه، با بیان این که موضوع حضور پاکستان در کریدور شمال جنوب از سال های گذشته مد نظر مقامات این کشور بوده است، گفت: مساله همکاری های سه جانبه پاکستان، چین و ایران نیز همواره مورد توجه قرار داشته است، لذا تحولات اخیر و جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و همچنین موضوع محاصره دریایی، موضوع کریدورهای جدید را مورد توجه قرار داد.

وی تصریح کرد: در واقع همکاری های دو، سه و یا چند جانبه در یک ماه اخیر و همچنین آغاز فعالیت کریدور پاکستان با ایران و آسیای مرکزی خود نمونه ای از همکاری های سه جانبه و آغاز نوینی در همکاری های چندجانبه است.

این کارشناس ارشد مسائل منطقه همچنین بیان کرد: در شرایط کنونی استفاده از بنادر پاکستان به ویژه کراچی بیش از پیش مد نظر مقامات دو کشور است؛ از سوی دیگر چالشی که امارات با ایران دارد چشم انداز نامطمئنی را در بخش اقتصادی ایجاد می کند. در این زمینه به نظر می رسد نگاه جدی تر به جایگزین کریدورها باید داشت و بنادر پاکستان می تواند به جای امارات مورد توجه باشد.

رمضانی بونش خاطرنشان کرد: راه اندازی کریدورهای جدید، مسیرهای نوین ارتباطی چند جانبه و همچنین راه اندازی راه اهن زاهدان چابهار، همه بیانگر این است که ایران و پاکستان تلاش می کنند روابط و مسایل ترانزیت و گسترش روابط اقتصادی را در حوزه های نوین توسعه دهند.

وی درباره پایدار بودن این مسیرها برای مراودات اقتصادی و تجاری اظهار کرد: مسلما نتیجه جنگ و پایان بحران در خلیج فارس و دریای عمان و همچنین نتایج منفی یا مثبت در مذاکرات و نتیجه پایان آتش بس و یا هر سناریویی برای آینده در این مساله تاثیرگذار خواهد بود، اما اگر روند کنونی ادامه داشته باشد و شاهد تداوم حملات آمریکا و اسراییل به ایران باشیم احتمالا نقش پاکستان در زمینه ترانزیت و تجارت خارجی با ایران بیش تر خواهد شد.

این پژوهشگر ارشد مسائل منطقه همچنین افزود: البته اگر شاهد آتش بس دائمی یا الگویی از هر نوع تفاهمی که به تثبیت و برگشت شرایط به وضعیت پیشین منجر شود، باشیم متقابلا شاهد افزایش نقش پاکستان به صورت گام به گام و تدریجی در سیاست خارجی خواهیم بود، اما این را هم باید مدنظر داشت که پاکستان تنها هاب ترانزیتی منطقه نیست.

همکاری با همسایگان و ایجاد دالان های ارتباطی فی نفسه اقدام مطلوبی است، شاید لازم بود خیلی پیش تر ایران به این مساله فکر می کرد و زیرساخت های ارتباطی خود با کشورهایی مانند پاکستان یا روسیه را بهبود می بخشید. در مورد روسیه با توجه به این که راه ارتباطی از مسیر جمهوری آذربایجان می گذرد و از سویی ارتباط نزدیک باکو و اسراییل شاید اطمینان لازم وجود نداشته باشد. علاوه بر این با کشورهایی مانند ترکیه یا عراق نیز زیرساخت های خوبی ایجاد شده که نیازمند اصلاح جدی هستند.

در هر حال، معادلات پیچیده غرب آسیا اگر چه در ظاهر شرایط را برای جمهوری اسلامی ایران سخت و دشوار کرده، اما از این مساله غفلت دارند که موقعیت استراتژیک و جغرافیایی ایران به گونه ای است که نه تنها مزیت دو چندانی را برای کشور فراهم می کند تا از فشارها و محدودیت های تحریمی بکاهد، بلکه کریدورها و مسیرهای ترانزیتی ایجاد شده ضمن تاثیر بر تعاملات اقتصادی، ثابت می کند با وجود اثرگذاری سوء بر اقتصاد و تجارت کشور، اما ایران قابل محاصره نیست،

علاوه بر این فراموش نکنیم، اگر چه مسیرهای زمینی و ریلی مطلوب و مهم هستند و به گفته کارشناسان می توانند 40 درصد از نیازها را تامین کنند، اما طبیعتا نمی تواند برای مدت طولانی جایگزین حمل و نقل دریایی شود یا جای آن را پر کند.