در حالی که رهبران دو ابرقدرت بزرگ جهان در روزهای آینده در پایتخت چین با یکدیگر دیدار می کنند، دونالد ترامپ، رییس جمهور ایالات متحده و شی جین پینگ، رهبر حزب کمونیست چین، سایه سنگین یک بحران دیگر را بر فراز اجلاس حساس خود احساس خواهند کرد: مسئله ایران. این نشست دیپلماتیک که می تواند معادلات قدرت در شرق آسیا را بازتعریف کند، در میانه گره خوردن معمای امنیت در خاورمیانه با جنگ تجاری در اقیانوس آرام برگزار می شود.

به گزارش شرق، این دیدار بسیار مهم و مورد انتظار، پیش از این یک بار به دلیل جنگ ایالات متحده و اسراییل با ایران به تعویق افتاده بود؛ نبردی که در نهایت منجر به تنش در تنگه هرمز و محاصره دریایی ایران شد. دونالد ترامپ اکنون مشتاق است از این جنگ در خاورمیانه که قدرت داخلی او را تحلیل برده و فشار مضاعفی بر اقتصاد جهانی وارد می کند، عبور کند.

براساس گزارش مقامات ارشد ایالات متحده، هواپیمای او در حالی روز چهارشنبه در پکن به زمین خواهد نشست که آماده است چین را تحت فشار قرار دهد؛ کشوری که در روابط خود به خرید ارزان قیمت نفت ایران وابسته است و اکنون واشینگتن از پکن می خواهد برای دستیابی به توافقی برای پایان دادن به این درگیری، از نفوذ خود بر تهران استفاده کند.

شی جین پینگ نیز به شدت خواهان توقف درگیری هاست؛ زیرا جنگ در خاورمیانه و بسته شدن تنگه هرمز، جریان تأمین نفت خام چین را محدود می کند و توانایی کشورهای منطقه برای خرید کالاهای چینی را کاهش می دهد. تحلیلگران و مقامات آمریکایی معتقدند یافتن یک راه حل می تواند جایگاه شی را به عنوان یک دولتمرد جهانی که در لبه پرتگاه یک تشدید نظامی احتمالی وارد عمل شده است، ارتقا دهد.

دونالد ترامپ تهدید کرده است پروژه آزادی را از سر خواهد گرفت؛ یک عملیات نظامی تحت رهبری ایالات متحده برای کمک به ناوبری امن کشتی ها در تنگه هرمز. او افزوده این عملیات این بار شامل اقدامات دیگری نیز خواهد بود. رییس جمهور آمریکا روز یکشنبه اعلام کرد پاسخ چندصفحه ای ایران به پیشنهاد واشینگتن برای پایان جنگ، کاملا غیرقابل قبول است؛ زیرا فاقد تعهدات درباره برنامه هسته ای تهران بوده است. بااین حال، مقامات ارشد ایالات متحده اصرار دارند بحران تنگه هرمز و امتناع تهران از امتیازدهی هسته ای، پس از ورود ترامپ و شی به تالار بزرگ برای مذاکرات تجاری، به حاشیه خواهد رفت.

اما هر دو رهبر در حالی وارد این اجلاس حساس می شوند که به دنبال کسب پیروزی های خاص خود در مسئله ایران هستند؛ در این میان، چینی ها به ویژه مشتاق هستند اطمینان حاصل کنند وضعیت ایران دست نخورده باقی می ماند تا بتواند خود را بازیابی کند. ترامپ دست کم باید در طول یک تعامل حیاتی و چندروزه در آن سوی جهان، یک چشم خود را بر این درگیری بزرگ باز نگه دارد.

طبق برنامه ریزی ها، ترامپ چهارشنبه شب به وقت محلی وارد پکن می شود و روز جمعه آنجا را ترک می کند. به گفته مقامات ایالات متحده، این برنامه شامل دیدارهای دوجانبه، بازدید از معبد آسمان، یک ضیافت شام دولتی در پنجشنبه شب و صرف چای میان دو رهبر در روز جمعه پیش از خروج ترامپ خواهد بود. جیکوب استوکس، معاون برنامه هند و اقیانوس آرام در اندیشکده مرکز امنیت آمریکای جدید، یادآور شد ترامپ باید هم زمان با کمی خستگی ناشی از پرواز طولانی، گزارش ها و به روزرسانی های مربوط به دو مجموعه متفاوت و چندوجهی از مسائل کلان سیاست گذاری را مدیریت کند. استوکس معتقد است ترامپ احتمالا با پیچیده ترین عملیات هم زمان دیپلماسی و مذاکره در هر دو دوره ریاست جمهوری خود روبه رو است.

یک مقام ارشد ایالات متحده اعلام کرد این گفت وگوها تا حد زیادی بر مسائل تجاری، به ویژه خریدهای چین از کالاهای کشاورزی آمریکایی، محصولات انرژی و فناوری های هوافضا نظیر هواپیماهای بویینگ متمرکز خواهد بود. این رهبران همچنین درباره تأسیس یک هیئت تجاری مشترک آمریکا و چین بحث خواهند کرد که وظیفه آن بررسی چگونگی تجارت کالاهایی است که ارتباطی با امنیت ملی ندارند. این مقام افزود واشینگتن انتظار ندارد پکن یک بسته سرمایه گذاری کلان برای تولید در ایالات متحده پیشنهاد دهد.

با وجود این، احتمال می رود دو طرف درباره ایجاد یک هیئت سرمایه گذاری ایالات متحده و چین برای بررسی برنامه های سرمایه گذاری آینده گفت وگو کنند. این مقام ارشد تأکید کرد چنین نهادی به هیچ وجه در کار نهادهای موجود نظارت بر سرمایه گذاری در ایالات متحده، مانند کمیته سرمایه گذاری خارجی، دخالتی نخواهد داشت. آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، به خبرنگاران گفت ترامپ به رویکرد یک سال گذشته خود ادامه خواهد داد؛ رویکردی که بر ایجاد توازن مجدد در روابط با چین و اولویت دادن به عمل متقابل و انصاف برای احیای استقلال اقتصادی آمریکا استوار است.

سال گذشته، تعرفه های ترامپ علیه چین و واکنش پکن در قالب محدودیت های صادراتی بر خاک های کمیاب، مهم ترین رابطه دوجانبه جهان را به شدت متلاطم کرد. از آن زمان، ترامپ به دنبال تنظیم مجدد روابط واشینگتن و پکن بوده است؛ تلاشی که شامل یک دیدار حضوری در ماه اکتبر در کره جنوبی نیز می شد.

چین در آستانه سفر ترامپ، ویزای برخی از مقامات رده پایین تر ایالات متحده را رد کرد؛ اقدامی که پکن به ندرت به آن دست می زند. این اجلاس پیش رو در پس زمینه ای از محدودیت های فزاینده برای دسترسی رسانه ها برگزار می شود. روزنامه نگاران آمریکایی برای دریافت ویزای چین با مشکلات روزافزونی مواجه شده اند و معمولا دولت ها برای همراه کردن افراد مورد نظر خود در هیئت های آمریکایی مبارزه می کنند، حتی اگر کشور میزبان مخالف باشد.

اما مقامات ایالات متحده می گویند این تصمیمات منحصرا در اختیار چین است و این مخالفت ها تأثیر ملموسی بر خود نشست نخواهد داشت. به گفته یک مقام ارشد ایالات متحده، انتظار می رود ترامپ همان طور که در سایر دیدارها عمل کرده است، موضوع حمایت مالی پکن از ایران و روسیه و صادرات احتمالی تسلیحات به این دو کشور را مطرح کند.

با وجود امیدواری های شی جین پینگ برای حل بحران ایران، او و ترامپ بر سر چگونگی پایان این جنگ اتفاق نظر ندارند. چین هفته گذشته میزبان وزیر امور خارجه ایران بود؛ زمان بندی این سفر به طور گسترده ای به عنوان تلاشی برای برجسته کردن روابط گرم میان پکن و تهران پیش از اجلاس با واشینگتن ارزیابی شد. جیکوب استوکس از اندیشکده مرکز امنیت آمریکای جدید، می گوید شی می خواهد مطمئن شود جدیدترین جنگ تغییر حکومت از سوی آمریکا در خاورمیانه، یک شکست تلقی می شود و طبیعتا ترامپ دقیقا نقطه مقابل آن را می خواهد.

چالش های ترامپ برای پایان دادن به جنگ با شرایط مطلوب خود، او را بر آن داشته به دنبال جلب حمایت شی جین پینگ باشد. اما تحلیلگران معتقدند رییس جمهور آمریکا نباید انتظار زیادی از پکن در مورد ایران داشته باشد؛ چراکه استراتژی چین این است که از درگیری پرهزینه در خاورمیانه برای خود جلوگیری کند. آرون دیوید میلر، مذاکره کننده خاورمیانه ای آمریکا در دولت های مختلف، این وضعیت را برای یک رییس جمهور ایالات متحده که برای اولین بار در یک دهه گذشته به چین سفر می کند، موقعیتی کاملا غیرایدئال توصیف کرد.

او افزود ترامپ بدون اهرم های فشاری نظیر تعرفه ها و در میانه جنگی که بخش بزرگی از جهان را از او دور کرده است، وارد این میدان می شود و این امر امتیازات فراوانی به شی می دهد.

به گفته مقامات آمریکایی، در آخرین دیدار ترامپ و شی در کره جنوبی، موضوع تایوان و ادعاهای چین درباره این جزیره خودمختار مطرح نشد. این بار دستیاران کاخ سفید معتقدند این موضوع بررسی خواهد شد؛ هرچند به گفته یکی از مشاوران مرتبط با کاخ سفید، واشینگتن سیگنال داده است ترامپ تمایلی ندارد مذاکرات را با بحث های طولانی درباره تایوان به بن بست بکشاند.

مقامات ارشد دولت تأیید کردند آماده سازی های ترامپ برای این اجلاس شامل هیچ برنامه ای برای تغییر موضع ایالات متحده در قبال تایوان نبوده است. ترامپ از زمان بازگشت به کاخ سفید، ابهام بیشتری نسبت به تایوان نشان داده است؛ رویکردی که در آستانه اجلاس با شی جین پینگ، این پرسش را ایجاد کرده که آیا رهبر آمریکا ممکن است حمایت از این دموکراسی را که پکن آن را استانی سرکش می داند، کاهش دهد؟

ترامپ در ماه دسامبر یک بسته تسلیحاتی 11 میلیارد دلاری برای تایوان را که بزرگ ترین فروش سلاح در تاریخ این جزیره است تأیید کرد، ولی هنوز برای تحویل آن اقدامی نکرده و حتی اعتراف کرده درباره این فروش با شی جین پینگ صحبت کرده است. او همچنین شکایت کرده است تایوان تجارت نیمه هادی های آمریکا را سرقت کرده و از این کشور خواسته هزینه محافظت خود را به واشینگتن بپردازد.

هم زمان، ترامپ با تهدید به اعمال تعرفه های سنگین، تایپه را تحت فشار قرار داده تا با سرمایه گذاری های عظیم در تولید نیمه هادی در آمریکا موافقت کرده و میلیاردها دلار گاز طبیعی مایع و نفت خام از ایالات متحده خریداری کند. لفاظی های او به گمانه زنی هایی در پکن، تایپه و واشینگتن درباره تعهد آمریکا به دفاع از این جزیره و احتمال عقب نشینی ترامپ از موضع دیرینه ایالات متحده دامن زده است.

مارک مونتگومری، دریادار بازنشسته نیروی دریایی ایالات متحده، ابراز نگرانی کرده در نشست ترامپ و شی، تایوان ممکن است وجه المصالحه قرار گیرد. مونتگومری که اکنون در اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسی ها فعالیت می کند، گفت نگران است در مواجهه با یک رییس جمهور معامله گر، یک فرصت معامله گرانه پیش بیاید و چالشی جدی برای حامیان تایوان ایجاد شود.

بااین حال، لو ناچمن، استاد علوم سیاسی در دانشگاه ملی تایوان، معتقد است ترامپ حداقل به نقشی که تایوان در رشد اقتصادی آمریکا ایفا می کند، کاملا آگاه است. ناچمن این مسئله را نقطه امیدی می داند که نشان می دهد هیچ تغییر بنیادین و شدیدی در سیاست واشینگتن در قبال تایوان رخ نخواهد داد. ادگارد کاگان، مقام ارشد پیشین وزارت خارجه آمریکا در امور شرق آسیا نیز تصریح کرد با وجود ماهیت معامله گرانه ترامپ، دولت او ابعاد پیچیده روابط با چین را به عنوان مسائلی قابل مبادله در نظر نمی گیرد.

کاگان که اکنون رییس بخش مطالعات چین در مرکز مطالعات استراتژیک و بین المللی است، تأکید کرد پرزیدنت ترامپ مفهوم اهرم فشار را به خوبی می فهمد و درک بسیار دقیقی از نحوه استفاده از آن دارد. او احتمال اینکه ترامپ منافع ایالات متحده در تایوان را قربانی کسب امتیازات دیگر کند، بسیار ضعیف دانست. در نهایت، ارزیابی اینکه تایوان از اجلاس شی و ترامپ با جایگاهی قوی تر یا ضعیف تر خارج می شود، به اظهارات عمومی این رهبران بستگی خواهد داشت.

پس از آخرین دیدار رودرروی ترامپ با شی در ماه اکتبر، او ادعا کرد شی موضوع را پیش نکشیده و مقامات چینی پیامدهای اقدام نظامی علیه تایوان را به خوبی می دانند. ناچمن خاطرنشان کرد بهترین سناریو برای تایوان، این است که در این اجلاس به صورت علنی درباره آن صحبتی نشود یا حداقل در پایین ترین سطح ممکن به آن پرداخته شود.