عبدالناصر سعید، کارشناس فلسطینی، در یادداشتی نوشت: مقدمه: زمانی که صدای حق در مهم ترین لحظه خاموش شد - در 28 فوریه 2026، موشک های آمریکایی و اسراییلی به سوی قلب ایران شلیک شدند. این حمله نه بازدارندگی محدود بود و نه ضربه پیش دستانه . جنگی بود کاملا برنامه ریزی شده که 40 روز ادامه یافت و هدف آن نابودی یک کشور کامل بود: هزاران غیرنظامی کشته شدند، بیمارستان ها و مدارس ویران شدند و اقتصاد ایران فلج شد. ایران آغازگر جنگ نبود، بلکه از موجودیت خود دفاع می کرد. در میانه این تجاوز آشکار، جهان عرب نیازمند صدایی بود که حقیقت را بیان کند: این جنگ فقط علیه ایران نبود، بلکه علیه کل پروژه اسلامی- عربی - مقاومت بود. اگر ایران سقوط کند چه کسی فلسطین را نجات خواهد داد؟ اگر حزب الله فروبپاشد چه کسی از قدس محافظت خواهد کرد؟ اگر موشک های انصارالله خاموش شوند چه کسی از غزه دفاع خواهد کرد؟ در این لحظه سرنوشت ساز، انتظار می رفت شبکه الجزیره - که شهرت خود را با افشای جنگ های آمریکا در افغانستان و عراق بنا کرده - در خط مقدم دفاع از حقیقت باشد. اما آنچه رخ داد برای میلیون ها بیننده ناامیدکننده و دردناک بود.

الجزیره میان چکش و سندان: پایگاه العدید و تعارض منافع- برای فهم شکست الجزیره، باید به قید اصلی آن نگاه کرد: کشور قطر، تأمین کننده مالی شبکه. قطر میزبان پایگاه هوایی العدید است؛ یکی از بزرگ ترین پایگاه های نظامی آمریکا در خاورمیانه. از همین پایگاه بود که هواپیماهای جاسوسی و شناسایی برخاستند، بمب افکن ها سوخت گیری کردند و حملات مستقیم به شهرهای ایران هدایت شد. چگونه شبکه ای که ادعا می کند صدای مقاومت است می تواند جنگی را نقد کند که هواپیماهایش از پایگاهی در خاک کشور تأمین کننده آن پرواز می کنند؟ این تناقض نیازی به حل نداشت، اما الجزیره کوشید میان روایت ها تعادل ایجاد کند؛ نتیجه آن پوششی میانه گیر، محتاط و مردد بود؛ چیزی شبیه به بی طرفی منفعل و نه صدای حقیقت.

مهمانان خلیجی: وقتی صفحه تلویزیون به جای تحلیل، تبدیل به تریبون توجیه جنگ شد- آنچه بیش از همه خشم بینندگان را برانگیخت، سیل مهمانان خلیجی در استودیوها بود که یک پیام واحد را تکرار می کردند: تجاوز ایران ، خطر فارس ها ، تحریکات تهران . گویی آمریکا و اسراییل نبودند که ایران را بمباران کردند؛ گویی قربانیان ایرانی حقیقتا وجود نداشتند؛ گویی موشک هایی که پیکر مردم را درید از کره مریخ شلیک شدند! این مهمانان تحلیل ارائه نمی دادند، بلکه متنی سیاسی از پیش نوشته شده را تکرار می کردند: تمام تنش ها را به ایران نسبت می دادند و به طور کامل نادیده می گرفتند که آغازگر جنگ، واشنگتن و تل آویو بودند. و هنگامی که از آنها درباره نقش کشورهایشان پرسیده می شد، پاسخ آماده این بود: ما حتی یک گلوله شلیک نکردیم و این همان دروغ بزرگ بود.

او افزود: دروغ ما شلیک نکردیم : شواهد میدانی- در 15 مارس 2026، روزنامه نیویورک تایمز گزارشی تکان دهنده منتشر کرد: یک موشک بالستیک آمریکایی از نوع PrSM - که برای نخستین بار در جنگ استفاده می شد - از یک پایگاه نظامی در یکی از کشورهای خلیج فارس شلیک شد و سالن ورزشی و مدرسه ابتدایی ای را در شهر لامِرد ایران هدف قرار داد و 21 نفر را شهید کرد، ازجمله دخترانی که در حال تمرین ورزشی بودند. و این پایان ماجرا نبود؛ گزارش های دیگر نشان داد:

هواپیماهای سوخت رسان: ایرباس 330 - A متعلق به امارات و عربستان، بمب افکن های آمریکایی را خارج از آسمان خلیج فارس سوخت رسانی کردند و مدت عملیات و قدرت تخریب آن را افزایش دادند.

همکاری اطلاعاتی: پهپادهای مسلح Wing Long 2 خلیجی اطلاعات میدانی جمع آوری کرده و اهداف را به فرماندهی مرکزی آمریکا منتقل کردند. هر بمب آمریکایی که بر ایران افتاد، مختصاتی خلیجی داشت.

هزینه جنگ: کشورهای خلیج فارس نزدیک به 70 درصد هزینه عملیات آمریکا را پرداخت کردند؛ حدود 4.5 میلیارد دلار. آیا پس از این شواهد، مهمان خلیجی هنوز جرات دارد بگوید ما شلیک نکردیم؟ و الجزیره که او را دعوت می کند، آیا این حقایق را از روی سهو پنهان می کند یا از افشای آن می ترسد؟

لقاء مکی: پژوهشگر ارشد که از تحلیل فراتر رفت و به تحریک نزدیک شد- در مرکز این ناکامی نام دکتر لقاء مکی، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات الجزیره، بیش از همه برجسته شد. مکی - که انتظار می رفت اهل دقت و امانت علمی باشد - گویی بیانیه های وزارت دفاع آمریکا را می خواند. در برنامه جنگ بدون محرمات (28 مارس 2026)، مسوولیت کامل جنگ را بر گردن ایران انداخت.

از هرج ومرجی که تهران ایجاد خواهد کرد سخن گفت و نادیده گرفت که جنگ با حمله آمریکا و اسراییل آغاز شده بود. در گفته ای دیگر، هشدار داد که اگر آمریکا حمله کند، ایران جزایر عربی را اشغال خواهد کرد ؛ در حالی که همان سه جزیره (تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی) اساسا از سوی ایران اشغال شده اند! این خطای اطلاعاتی فاحش نیز اصلاح نشد. دانشمند سیاسی خلیل العنانی نیز تحلیل های مکی را سرشار از دروغ و گمراهی توصیف کرد و گفت سخنان او تحریض علنی برای کشاندن کشورهای خلیج فارس به جنگ با ایران است و بازتاب دهنده گفتمانی طایفه گرایانه و نزدیک به گفتمان صهیونیستی. العنانی همچنین گفت مکی سلطنت طلب تر از پادشاهان رفتار کرد. این نقدها تنها منحصر به او نبود؛ شبکه های اجتماعی پر شد از طعنه ها و شوخی هایی درباره کارشناسی که نمی فهمد و تحلیلی که تبدیل به ابزار شده است.

انسانیت گمشده: تصاویر قربانیان ایرانی کجا بود؟- اما دردناک ترین بخش پوشش الجزیره، نبود تقریبا کامل پوشش انسانی بود. در طول 40 روز، چند تصویر از کودکان ایرانی قربانی پخش شد؟ چند بار مادری ایرانی که بر پیکر فرزندش می گریست روی آنتن رفت؟ چند گزارش درباره بیمارستان های ویران شده یا مدارس تخریب شده منتشر شد؟

پاسخ: تقریبا هیچ.

در مقابل، صفحه پر بود از گزارش هایی درباره خسارات وارده به تأسیسات نفتی آرامکو و قهرمانی پدافند سعودی در رهگیری برخی موشک ها. این خود نوعی جانبداری است.

وقتی زندگی یک ایرانی در شبکه ای که ادعای عروبت و مقاومت دارد کمتر از زندگی یک خلیجی ارزش دارد، یعنی قطب نمای اخلاقی شبکه از کار افتاده است.

بعد ایدئولوژیک: انجیلی ها، اسراییل بزرگ و یأجوج و مأجوج- آنچه سکوت رسانه ای را سنگین تر می کند، نادیده گرفتن ریشه های عقیدتی این جنگ است. این جنگ فقط بر سر نفوذ نیست؛ جنگی است با ابعاد دینی - مسیحی -صهیونیستی خطرناک. در آمریکا، طیف بزرگی از مسیحیان انجیلی (بیش از 20 میلیون نفر، طبق گروه مسیحیان متحد برای اسراییل ) معتقدند آخرالزمان نزدیک است و بازگشت مسیح تنها پس از تحقق نبوءات خاصی رخ می دهد: بازسازی معبد بر ویرانه های مسجدالاقصی و نابودی ایران. آنان ایران را یأجوج و مأجوج عصر حاضر می دانند؛ نیروی اهریمنی که باید نابود شود.

این باورها در دوره ترامپ به مرکز تصمیم گیری وارد شد؛ چهره هایی چون مایک پنس و جف سشنز حامل همین جهان بینی بودند.

این جریان نیز با پروژه صهیونیستی اسراییل بزرگ در هم آمیخته است. نابودی ایران - به عنوان قدرتی منطقه ای - مقدمه مهمی برای تحقق این طرح است.

الجزیره این بُعد حساس و خطرناک را تقریبا نادیده گرفت؛ و این یک خطای استراتژیک بود.

فلسطین: قلب تپنده ای که از صفحه غایب بود

تمامی این جنگ در نهایت به زیان فلسطین است، اما از در پشتی؛ از مسیر تضعیف پشتوانه منطقه ای مقاومت. ایران بزرگ ترین حامی حماس، جهاد اسلامی، حزب الله و گروه های مقاومت در یمن، عراق و سوریه بوده است. نابودی ایران یعنی تحویل منطقه به اسراییل بدون هیچ بازدارنده ای. این حقیقت ساده - اینکه جنگ علیه ایران، جنگی علیه فلسطین است - در پوشش الجزیره محوریت نداشت.

بحران اعتماد: آیا بازگشتی در کار است؟- نتیجه 40 روز پوشش سرد و گمراه کننده، از بین رفتن بخش مهمی از اعتماد مردم بود. مخاطب عرب و مسلمان که الجزیره را تنها صدای خود می دانست، اکنون می پرسد: اگر الجزیره در نقد جنگ علیه ایران هراس دارد، چگونه می توان در موضوعاتی بزرگ تر مانند قدس و فلسطین به آن اعتماد کرد؟ این بحران موقت نیست؛ ممکن است سال ها بر اعتبار شبکه سایه بیندازد.

حرف آخر: در نبرد موجودیت، بی طرفی وجود ندارد- در پایان، باید گفت: در نبردهای موجودیتی، بی طرفی معنایی ندارد. کسی که میان حق و باطل، میان قربانی و جلاد، میان ویرانگر و مدافع، راه میانه می جوید، عملا شریک جنایت است. الجزیره در برابر آزمونی تاریخی قرار داشت: یا صدای حقیقت باشد، یا رسانه ای خنثی که همه را راضی نگه می دارد. گزینه دوم را برگزید، و هزینه آن سنگین بود. آری، الجزیره با محدودیت های سیاسی و مالی روبه روست. اما میان بی طرفی حرفه ای و تسلیم سیاسی تفاوت بسیار است. می توانست شجاع تر باشد؛ می توانست برنامه های تحلیلی عادلانه درباره روایت ایران بسازد؛ می توانست نقش پایگاه های خلیج فارس را بررسی کند؛ می توانست بر قربانیان انسانی تمرکز کند؛ می توانست این جنگ را به روشنی به فلسطین پیوند بدهد. اما چنین نکرد. فلسطین در انتظار است؛ ایران مقاومت می کند؛ و افکار عمومی عرب در پی صدایی است که حقیقت را روشن کند. آیا الجزیره در آینده به راه خود بازمی گردد یا همچنان اسیر مهمان فریبنده و معضل تأمین مالی باقی خواهد ماند؟ تاریخ هرگز نخواهد بخشید.