عبدالکریم حسین زاده، معاون رییس جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم، در روزنامه ایران نوشت:

در این شرایط، سؤال این است که آیا هنوز از نقارهای برجا مانده از همین ادبیات و همین رویکردها در گذشته، چیزی نیاموخته ایم؟ آیا واقعاً کشور ما در شرایطی قرار دارد که بخواهیم همچنان به این نوع ادبیات تکیه کرده و همچنان مسیر قطبی سازی های گذشته را در پیش بگیریم؟

در شرایط آتش بس ناپایدار و تداوم تهدیدهای دشمنان، ساده سازی وضعیت تحمیل شده از سوی کشور بیشتر یک خودفریبی است. زیرا در این شرایط نه تنها جامعه ما در وضعیت عادی قرار ندارد، بلکه زیر فشارهای چند لایه و نگرانی های متعاقب آن به سر می برد؛ وضعیتی که در آن سخنان نسنجیده می تواند به جای آرامش مسأله ای تازه ایجاد کند.

منطق این شرایط اقتضا می کند با مردم ایران خصوصاً در این شرایط باید از موضعی دیگر سخن گفت. مردمی که با وجود فشارها و تهدیدهای دشمنان همچنان پای ایران ایستاده اند و کوچک ترین نشانی از فروپاشی جامعه از خود بروز نداده اند، شایسته بیشترین احترام هستند، نه شایسته تحقیر یا شایسته گسترش ادبیاتی ناپسند در حوزه عمومی. نادیده گرفتن ایستادگی مردم در این شرایط ممکن است به دل زدگی جامعه بینجامد یا فرسایش ذهنی خاموش نسبت به این سخنرانان یا حتی حوزه سیاسی.

قبل از هر چیز یک پرسش مهم هنوز پابرجاست: این صداهای تند واقعاً خود را نماینده چند درصد از جامعه می دانند؟ چه سازوکاری به این دسته افراد تندگو این اطمینان را داده است که خودشان را صدای ملت معرفی کنند؟ واقعیت این است که این جریان ها نه سخنگوی همه مردم هستند و نه نماینده تام الاختیار آنان، بگذریم از اینکه اساساً صدا و رویکرد نظام حکمرانی ما نیز به صورت دیگری تبلور می یابد. براین اساس، اینان تنها یکی از صداهای موجود در کشور هستند و مشکل دقیقاً از جایی آغاز می شود که این یک صدا خود را همه صداها تصور می کند و صداهای دیگر را مزاحم خود می بیند.

این درحالی است که گفتمان های ناتوان معمولاً برچسب زننده هستند. منطقی که به جای شنیدن انسان ها، صدای آنان را در اتهامات خفه می کند. باید این واقعیت را باور کنیم که بعضی از این اتهام زنی ها از حمله فیزیکی هم خطرناک ترند. زیرا ابتدا انسان های مخالف را از دایره تعلق به جمع مشترک بیرون می رانند، سپس جامعه را به طرد این افراد یا گروه ها عادت می دهند و در نهایت انسان زدایی از اینان را ممکن می کنند. نتیجه چنین رویکردهایی، جامعه ای خواهد بود که بخش زیادی از اجزای آن توان تحمل و فهم یکدیگر را ندارند و صرفاً به نزاع و حذف یکدیگر می اندیشند. تاریخ بارها نشان داده است که پیش از طرد گروه ها و افراد، ابتدا زبان اجتماعی آن جامعه آلوده می شود. به دیگر سخن؛ اول واژه ها تند و بعد رفتاهار خشن می شوند.

در امروز ما، وطن دوستی و دل نگرانی برای فردای ایران ایجاب می کند به صریح ترین شکل ممکن این رویکردهای حذفی را نقد کرده و به این افراد یا احتمالاً گروه های سیاسی بگوییم چنین ادبیاتی صدای جریان هایی نیست که خود را دارای اقتدار می دانند، بلکه صدای اضطراب آنان است. یعنی صدایی که به جای اعتماد به تکثر جامعه، از آن می ترسد. هرجا که چنین نگرانی هایی بر سیاست ورزی ها غلبه کند، طرد جای گفت وگو را می گیرد و تهدید جای اقناع می نشیند.

امروز تاب آوری ملی نه با فریادهای هیجانی ساخته می شود و نه با تهدیدهای صاحبان تریبون. جامعه را نمی توان با زبان تند یکپارچه نگاه داشت. انسجام ملی واقعی بر شانه های اعتماد می ایستد و اعتماد نیز به نوبه خود از احترام متولد می شود نه از تحقیر. میان وحدت و یکدست سازی تفاوتی عمیق وجود دارد. وحدت یعنی پذیرفتن این حقیقت که جامعه متنوع است و خواهد ماند. اما یکدست سازی یعنی انکار همین واقعیت. اولی دشوار اما پایدار است؛ دومی ساده اما شکننده و پرهزینه. در چنین روزهایی، خطای نابخشودنی، تبدیل اختلافات اجتماعی به نزاع های هویتی است.

مسئولیت، یکی از بنیادی ترین اصولی است که انسان باید به آن وفادار بماند؛ مسئولیت آنچه انسان می گوید، آنچه یک انسان تکرار می کند و اثری که کلمات بر جان جامعه می گذارند. آنان که در عرصه عمومی حضور دارند، باید بدانند که هیچ واژه ای بی پیامد نیست. کلمات می توانند آرام کنند یا زخم بزنند، پل بسازند یا مرز. و درست در روزگار بحران است که مسئولیت زبان سنگین تر از همیشه می شود. کسی که سخن می گوید، فقط تولیدکننده واژه نیست، بلکه در حال ساختن فضا، ذهنیت و حتی آینده هم هست. سؤال اینجاست که ادبیات حذفی و طرد سیاسی و اجتماعی گروه های متفاوت با ما، مگر خیری برای ما داشته است که بخواهیم بار دیگر آن را تکرار کنیم؟

دفاع از کشور عزیزمان ضرورتی انکارناپذیر است؛ اما دفاع با شعار ساخته نمی شود. هیچ کشوری با سخنان تند تریبون داران امن تر نشده است. دفاع واقعی یعنی دیدن واقعیت های یک جامعه به همان گونه که هستند، نه آن گونه که دوست داریم باشند؛ دفاع واقعی یعنی تصمیم های سخت گرفتن نه جمله های آسان گفتن. و مهم تر از همه، یعنی داشتن مردمی که احساس کنند بخشی از این کشور و بخشی از تصمیم های آن هستند، نه تماشاگرانی که فقط باید گوش بدهند، هزینه دهند و سکوت کنند.
مردم ممکن است خسته یا دلگیر باشند، ممکن است نقد داشته باشند، اما هنوز به این خاک تعلق دارند. این تعلق بزرگ ترین سرمایه ملی ماست؛ سرمایه ای که اگر فرسوده شود، بازسازی آن آسان نخواهد بود. حکمرانی خردمند این سرمایه را حفظ می کند؛ نه با شعار، بلکه با رفتار.

امروز بیش از هر زمان دیگری کشور به گسترش حس ما نیاز دارد. هر سخنی که بخشی از مردم را از دایره تعلق بیرون براند، در نهایت چیزی جز فرسایش سرمایه اجتماعی تولید نخواهد کرد.

کشور اکنون در نقطه ای ایستاده که هر تصمیم، آینده ای بلندمدت می سازد: یا دایره ملت را وسیع تر کنیم و دوباره اعتماد بیافرینیم، یا آن را تنگ تر کرده و بر شکاف ها بیفزاییم. انتخاب رویکرد اول، نه جناحی است و نه مقطعی، بلکه انتخابی درباره آینده ایران است.

شاید همه چیز در نهایت به یک حقیقت ساده بازگردد: در روزهای سخت، مردم بیش از هر چیز به زبانی نیاز دارند که آرام شان کند، نه مضطرب ترشان. به احترامی که آنان را در بر بگیرد، نه کنار بزند. انسجام ملی از دل شنیدن متولد می شود، نه از دهان تهدید. اگر این حقیقت را نفهمیم، هیچ دشمنی بیرون از مرزها، به اندازه شکاف هایی که در درون خود می سازیم، برای ایران خطرناک نخواهد بود.