می گویند جنگ هیچ وقت تغییر نمی کند. شاید این موضوع درباره ویرانی هایی که جنگ به جا می گذارد درست باشد، اما درباره سلاح هایی که برای جنگیدن استفاده می شوند نمی توان همین را گفت.

به گزارش روزیاتو، در واقع، در طول تاریخ شاهد جهش های عظیم فناوری بوده ایم که چهره جنگ را کاملاً دگرگون کرده اند. ورود سلاح های فولادی، ظهور هواپیماها و توسعه تسلیحات هسته ای، هرکدام جنگ را به شکلی بنیادین تغییر دادند؛ نه فقط از نظر نحوه نبرد، بلکه از نظر اینکه چه کسی برتری را در اختیار دارد.

امروز شاید تحول دیگری در حال شکل گیری باشد؛ تغییری که نه بر پایه سامانه های پیچیده و بسیار گران قیمت، بلکه بر اساس تجهیزات ساده تر و ارزان تری مانند پهپادها و مهمات سرگردان موشکی انجام می شود. گسترش این سامانه ها با استفاده از فناوری های دومنظوره و قطعات تجاری آماده امکان پذیر شده و همین موضوع باعث تولید انبوه و کاهش چشمگیر هزینه هر واحد شده است.

از اوکراین تا ایران، این فناوری های ارزان و انعطاف پذیر به طور فزاینده ای برای غلبه بر سامانه های پیشرفته و گران قیمتی مانند تانک ها، توپخانه، سامانه های پدافند هوایی، هلیکوپترها و هواپیماها استفاده می شوند.

پس آیا ما در حال مشاهده تحول بزرگ بعدی در جنگ ها هستیم؟ بیایید بررسی کنیم.

حتی برای ناظران عادی هم یک نکته در جنگ های اخیر اوکراین و خاورمیانه کاملاً مشخص است: استفاده از دسته های پهپادی برای اشباع و فرسوده کردن سامانه های دفاعی.

و این کار دلیل مشخصی دارد؛ از نظر اقتصادی در بلندمدت منطقی تر است. موشک های کروز و مهمات هدایت شونده دقیق اگرچه بسیار مؤثر هستند، اما بسیار گران قیمت اند و جایگزینی آن ها پس از استفاده نیز معمولاً زمان بر است.

در مقابل، صدها پهپاد ارزان قیمت که اغلب در دسته پهپادهای Low Slow Small یا LSS قرار می گیرند، می توانند به اهداف عملیاتی مشابهی دست پیدا کنند. مهم تر اینکه این پهپادها با هزینه ای بسیار کمتر از چند سلاح پیشرفته تولید و در مقیاس گسترده به کار گرفته می شوند.

البته استفاده از هرکدام به هدف عملیات بستگی دارد، اما روند کلی نشان می دهد مهمات ارزان قیمت برای وادارکردن دشمن به واکنش های پرهزینه استفاده می شوند.

زمانی که این پهپادها در کنار مهمات واقعی به کار گرفته می شوند، مدافع مجبور است همه اهداف را تهدید واقعی در نظر بگیرد و به آن ها پاسخ دهد؛ موضوعی که باعث هدررفتن موشک های رهگیر گران قیمت می شود. این فقط جنگ سنتی نیست، بلکه خالص ترین شکل جنگ اقتصادی است.

بنابراین اگر برای ساقط کردن یک پهپاد انتحاری شاهد یکبار مصرف 35 هزار دلاری نیاز به یک موشک رهگیر 4 میلیون دلاری باشد، معادلات اقتصادی دفاع خیلی سریع به هم می ریزد. البته در مقیاس بزرگ تر تاریخ، این موضوع چیز جدیدی نیست.

برای مثال، ناوهای جنگی عظیم در نهایت با حملات انبوه هواپیماهایی که از ناوهای هواپیمابر به پرواز درمی آمدند، عملاً منسوخ شدند. استفاده از پهپادها و طعمه های فریب نیز ادامه طبیعی همان ایده است، البته در ابعادی بسیار شدیدتر.

یکی دیگر از جنبه های جالب این روند، کاهش آستانه ورود به جنگ مؤثر با استفاده از فناوری های ارزان مانند پهپادها است. این موضوع از نظر تئوری به نیروهای کوچک تر اجازه می دهد حداقل برای مدتی قدرت های بزرگ را به چالش بکشند.

برای مثال در اوکراین، پهپادهای تجاری ارزان قیمت برای استفاده به عنوان مهمات سرگردان FPV و همچنین ابزارهای شناسایی تغییر کاربری داده شده اند. این روند نه تنها از خریدهای نظامی سنتی ارزان تر است، بلکه بسیار سریع تر و انعطاف پذیرتر نیز به نظر می رسد.

این موضوع به نیروهای کوچک تر اجازه می دهد تجهیزات خود را خیلی سریع اصلاح و بهینه سازی کنند؛ حتی در خط مقدم جنگ. در مقابل، روند خرید و توسعه تجهیزات در ارتش های سنتی معمولاً بسیار کند است.

این نوع جنگ نامتقارن به بازیگران کوچک تر اجازه می دهد عملیات هایی مانند حملات دقیق، جمع آوری اطلاعات و مختل کردن لجستیک دشمن را بدون نیاز به نیروی هوایی، ارتش یا نیروی دریایی عظیم انجام دهند.

البته این نیروهای سنتی همچنان برای جنگ های گسترده ضروری هستند، اما اگر هدف فقط آزار دادن دشمن یا خریدن زمان باشد، گزینه های ارزان قیمت مزیت بزرگی محسوب می شوند.

حتی اگر مهمات بازیگران کوچک تر به اندازه تجهیزات پیشرفته کشورهای بزرگ کارآیی نداشته باشند، حملات آن ها همچنان نیازمند پاسخ هستند و همین نکته اهمیت دارد: در بلندمدت معمولاً حجم آتش برنده می شود.

و اگر این حجم آتش ارزان تر باشد، می توان مدت بیشتری به نبرد ادامه داد.

دیگر بخش های جنگ هم در حال تغییر هستند. یکی از نمونه های اصلی، نقش تک تیراندازها است. در گذشته، آن ها یا در حملات گسترده نقش کلیدی داشتند یا به عنوان نیروهای مستقل برای آزار دشمن عمل می کردند.

اما امروز این نقش دوم ممکن است رو به پایان باشد. پهپادهای FPV ارزان قیمت مجهز به تصویربرداری حرارتی می توانند آن ها را از فاصله حدود 1.6 کیلومتری شناسایی کنند و یا با پرتاب نارنجک از بالا، یا با هدایت سایر پهپادها و توپخانه، آن ها را از بین ببرند.

حتی بهترین استتار و آموزش های پیشرفته که خود بسیار پرهزینه هستند هم نمی توانند شما را از قوانین فیزیک پنهان کنند.

نیروهای مسلح سنتی هم طبیعتاً به همین نتیجه رسیده اند. بسیاری از کشورها در حال کار روی ادغام فناوری های ارزان قیمت مشابه در ساختار نظامی خود هستند.

علاوه بر این، با بودجه، تجربه و تخصص بسیار بیشتر این کشورها، احتمالاً فقط مسئله زمان است تا ورق دوباره برگردد. این روند هم شامل پذیرش همین فناوری ها می شود و هم سرمایه گذاری روی فناوری های مقابله با پهپادها و طعمه های فریب دهنده.

طبق گزارش Defense One، ارتش آمریکا اکنون متعهد شده ذخیره بزرگی از سامانه های ارزان قیمت و یکبار مصرف برای خود ایجاد کند. همان طور که گزارش شده، ارتش آمریکا در حال تجربه تغییری بنیادین در دکترین نظامی خود است؛ تغییری از سامانه های بسیار پیشرفته و گران قیمت به سمت تجهیزات ارزان و انبوه .

یکی از نمونه ها سامانه Low Altitude Stalking and Strike Ordnance یا LASSO است که با نام Hellhound S3 شناخته می شود. این پهپاد سبک که کاملاً با چاپ سه بعدی ساخته شده، از موتور توربوجت بهره می برد، چندمنظوره است و می توان آن را در میدان نبرد تعمیر یا اصلاح کرد.

اما ارتش های بزرگ فقط روی این گزینه ها تمرکز نکرده اند و هم زمان به سراغ فناوری های پیشرفته یا حتی بازاستفاده از فناوری های قدیمی هم رفته اند. یکی از مهم ترین نمونه ها سامانه های انرژی هدایت شده مانند مایکروویوها و لیزرها هستند. هرچند توسعه این فناوری ها ارزان نیست، اما پس از عملیاتی شدن، هر شلیک فقط چند سنت هزینه دارد، با سرعت نور حرکت می کند و دقت بسیار بالایی دارد.

فناوری های قدیمی تر نیز به عنوان ابزار مقابله با پهپادها مؤثر ظاهر شده اند. از جمله آن ها می توان به راکت ها و سامانه های توپ پدافند هوایی مانند Bofors L/70 و ZSU-23-4 Shilka اشاره کرد که با استفاده از سامانه های هدایت الکترواپتیکی، مادون قرمز، رادار و کنترل آتش ارتقا یافته اند. این سامانه ها توانایی بالایی در مقابله اقتصادی با دسته های پهپادی از خود نشان داده اند. بیشتر این سامانه ها تعداد زیادی گلوله با مهمات انفجاری هوایی شلیک می کنند تا احتمال اصابت به هدف افزایش یابد.

پلتفرم های هوایی مانند A-10 Thunderbolt و AH-64 Apache نیز از همین ترکیب اقتصادی راکت و توپ برای نابودی دسته های پهپادی استفاده می کنند. هوابرد بودن این سامانه ها مزیت دیگری هم دارد: شناسایی زودهنگام پهپادهای دسته LSS. سطح مقطع راداری این پهپادها احتمالاً بین 0.01 تا 0.1 متر مربع است؛ یعنی چیزی بین سطح مقطع راداری یک انسان و یک پرنده، که شناسایی و طبقه بندی آن ها را دشوار می کند.

اگر تاریخ معیار درستی باشد، این تحول احتمالاً پایان فناوری های گران قیمت نظامی نخواهد بود، بلکه آغاز نوعی توازن جدید است. سامانه های پیشرفته همچنان اهمیت خواهند داشت، اما به تدریج در کنار پلتفرم های ارزان، انعطاف پذیر و مصرف شدنی فعالیت خواهند کرد.

در جنگ های مدرن، پیروزی شاید دیگر فقط متعلق به پیشرفته ترین ارتش از نظر فناوری نباشد، بلکه نصیب نیرویی شود که سریع تر نوآوری می کند، سریع تر خود را تطبیق می دهد و توان تولید انبوه بیشتری دارد.

اما در نهایت، زمان همه چیز را مشخص خواهد کرد.