معاون پیشگیری و کاهش خطر سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران درباره گسترش فرونشست در تهران تاکید کرد: پیش بینی می شود در صورت ادامه این روند وعدم اجرای اقدامات پیشگیرانه ای برخی مناطق همجوار نیز تحت تأثیر قرار گیرند. مناطق همجوار شرقی تهران نیز در سال های آینده می توانند با این پدیده مواجه شوند.

به گزارش ایلنا، علی شریفی معاون پیشگیری و کاهش خطر سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران در خصوص وضعیت گستره ی فرونشست در تهران، توضیح داد: فرونشست عمدتاً از بخش جنوب غرب شهر آغاز شده و مناطق درگیر آن بیشتر در جنوب غربی تهران قرار دارند. از مهم ترین و اصلی ترین مناطق، منطقه 18 و بخشی از مناطق همجوار آن مانند مناطق 21.17، 9.10 و 19 نیز تا حدودی درگیر این پدیده در شهر تهران شده اند.

او با اشاره به علت فرونشست، ادامه داد: اصلی ترین علت فرونشست، برداشت بی رویه آب های زیرزمینی است. در سال های اخیر از یک سو کاهش بارندگی و افزایش گرما موجب تبخیر بیشتر و کاهش تغذیه آبخوان ها شده و از سوی دیگر افزایش جمعیت و تقاضا آب، برداشت از منابع آب زیرزمینی را به شدت افزایش داده است. این امر سبب خالی شدن لایه های زیرین خاک و در نتیجه نشست زمین شده است.

وی با بیان حداکثر میزان فرونشست در تهران، اظهار کرد: هرساله میزان فرونشست پس از پایان شهریور ماه اعلام می شود، بر اساس آخرین پایش، در سال گذشته حداکثر میزان فرونشست نقطه ای در برخی مناطق تهران، بیش از 30 سانتی متر بوده است.

شریفی درباره اقدامات صورت گرفته برای کنترل و پیشگیری از این پدیده، گفت: یکی از کمیته هایی که در سازمان تشکیل داده ایم، کمیته اندیشه ورز فرونشست است که با عضویت نمایندگان دستگاه های مختلف، صاحب نظران و اساتید دانشگاه به بررسی این موضوع پرداخته است. اگرچه این مشکل شهر تهران را تحت تأثیر قرار داده، اما فراتر از تهران بوده و در سطح ملی نیز مطرح است.

او افزود: از سوی دیگر در سطح ملی، کارگروهی برای ساماندهی منابع آب با مسئولیت وزارت نیرو و مشارکت وزارتخانه هایی همچون جهاد کشاورزی، کشور و راه و شهرسازی تشکیل شد که اقدامات در سطح کلان کشور را پیگیری می کند. در مقیاس شهری نیز ما در سازمان پیشگیری و مدیریت بحران تهران وظایف دستگاه های مختلف را مشخص کرده ایم و با هماهنگی در ستاد مدیریت بحران کلان شهر تهران به ریاست وزیر کشور این موارد تصویب شد. وظایف دستگاه ها با برنامه زمان بندی و بودجه مشخص دنبال می شود.

معاون پیشگیری و کاهش خطر، اضافه کرد: یکی از مهم ترین اقدامات در این زمینه، توسعه شبکه فاضلاب و تصفیه خانه ها بوده است. قبلاً چاه های جذبی تا حدی موجب تغذیه آبخوان ها می شدند، اما اکنون با توسعه شبکه فاضلاب، پساب تصفیه شده می تواند برای آبیاری فضای سبز استفاده شود و به تغذیه آبخوان ها نیز کمک کند. این موضوع به ویژه در مناطق 22 و جنوبی تهران در حال پیگیری است.

شریفی درباره اثر پدیده فرونشست بر زندگی افراد مناطق درگیر، عنوان کرد: فرونشست پدیده ای است که آثار آن بسیار تدریجی بوده و در واقع پایین رفتن آرام یک گستره از زمین به شمار می آید. هنگامی که این گستره به صورت یکپارچه فرو می نشیند، شاید مردم آن را در محدوده یک ساختمان به طور جداگانه احساس نکنند. اثر آن بیشتر در خطوطی مانند خط لوله های آب و گاز یا خطوط ریلی مشاهده می شود.

وی ادامه داد: برای مثال، راه آهن هر از گاهی مجبور می شود ترازیابی مجدد انجام دهد که علت اصلی آن همین فرونشست است، زیرا از تراز خارج می شود. همچنین شکستگی هایی که در برخی نقاط برای لوله های نفت، گاز و آب به وجود می آید نیز ناشی از این پدیده است. بنابراین، اثر آن بیشتر به این صورت نمود پیدا می کند و در زندگی روزمره مردم اثر مقطعی مستقیمی ندارد، اما در بلندمدت به دلیل آسیب این زیرساخت ها، هزینه های سنگینی را تحمیل می کند.

او ادامه داد: از سوی دیگر، با وقوع این فرونشست ها، آبی که برداشت می شود باعث خالی شدن فضاهای میان خاک در لایه های زیرین و فشرده تر شدن خاک می گردد و در نهایت زمین دچار فرونشست می شود. بعدتر، حتی اگر شرایط نزولات جوی بهبود یابد، آن حفره های خالی وجود ندارد و پرشده اند و جایگزین نمی شوند. در نتیجه، در درازمدت این موضوع اثر دیگری نیز خواهد داشت؛ به گونه ای که حتی با جبران بارش، منابع آب زیرزمینی به وضعیت پیشین خود بازنمی گردند.

وی تاکید کرد: این روندی که هم اکنون در جریان است، مناطق فعلی را درگیر کرده و پیش بینی می شود در صورت ادامه این روند وعدم اجرای اقدامات پیشگیرانه ای که به آن اشاره کردم، برخی مناطق همجوار نیز تحت تأثیر قرار گیرند. البته نیمه شمالی تهران دارای بافت سنگی است و حتی در صورت تخلیه آب های زیرزمینی در آن مناطق به دلیل بافت سنگ ها امکان فشردگی وجود ندارد که زمین فرونشست کند. اما هرچه از آن مناطق به سمت شرق حرکت کنیم، مناطق همجوار شرقی تهران نیز در سال های آینده می توانند با این پدیده مواجه شوند.

شریفی تصریح کرد: گاهی خبرهایی منتشر می شود مبنی بر اینکه در خیابانی ناگهان زمین فرومی ریزد یا حتی ساختمانی دچار ریزش می شود و خودرو یا افراد در آن سقوط می کنند. در چنین مواردی معمولاً در رسانه ها از واژه فرونشست استفاده می شود، در حالی که این یک اشتباه است. این پدیده فروچاله یا فروریزش نام دارد که به علت آب شستگی و تخلیه ناگهانی خاک زیر زمین اتفاق می افتد. برای نمونه، ترکیدگی لوله ها، انحراف مسیر قنات ها یا شسته شدن خاک زیر خیابان باعث می شود که به طور مثال با عبور یک خودرو از آنجا سطح زمین فرو بریزد.

وی در پایان خاطر نشان کرد: به همین دلیل، لازم است در اطلاع رسانی ها این تفکیک به طور دقیق ذکر شود تا مخاطبان دچار خلط مبحث نشوند. وقتی گفته می شود فرونشست ، منظور همان روند تدریجی و آرام است اما فروچاله یا فروریزش یک پدیده کاملاً متفاوت است که ناگهانی و در اثر آب شستگی رخ می دهد.