دومین قسمت از فصل دوم برنامه کات با اجرای مسعود فراستی به نقد و بررسی فیلم سینمایی زن و بچه اختصاص داشت.

به گزارش همشهری آنلاین، سعید مروتی، روزنامه نگار و منتقد سینما در این برنامه این فیلم را که به همراه فیلم جعفر پناهی نماینده ایران در فستیوال کن بود، نقد کرد. در این گزارش مشروح سخنان مسعود فراستی و سعید مروتی را می خوانید.

پیش از آغاز این برنامه در بخش رصد اخبار هفته گذشته، مسعود فراستی گفت: اجاره نشین های تهران تنها 6 درصد آب را مصرف می کنند و این بی انصافی است که از آن ها بخواهیم در مصرف آب صرفه جویی کنند! من از آقای پزشکیان متشکرم که برنامه ای برای آن 94 درصد ندارد! همچنین از خانم مهاجرانی، سخنگوی دولت تشکر می کنم که گفتند برای جلوگیری از مصرف آب از تهران بروید! این بی برقی و بی آبی فاجعه است!

اوجی، تهیه کننده و بازیگر هم نقد پیرپسر را هفته گذشته دید و گفت صورت من جای یک مشت کم دارد! آن هایی که این را می گویند شوخی می کنند. اگر به کسی برخورده است، خوشا به حالش! یک خورده خودش را تکان بدهد!

فراستی گفت: در جشنواره فجر سال گذشته گفتم که دوره پژمان جمشیدی در سینمای ایران سر آمده و آغاز پایانش است! دلیلش این است که وقتی در جشنواره دیدمش رسیدم خدمتش و با او سلام و علیک کردم!

مروتی در ابتدای نقد و بررسی فیلم زن و بچه گفت: پیش از اینکه درباره فیلم صحبت کنیم اشاره ای به سعید روستایی کنیم که تقریباً 10 سال پیش با فیلم ابد و یک روز به جشنواره سی و چهارم آمد و پدیده آن جشنواره شد و 9 سیمرغ گرفت. با جوایزی که گرفت و فیلم اولی بود، خیلی ها را یاد پرده آخر واروژ انداخت که 9 سیمرغ گرفت. اما نتیجه اش این شد که واروژ کریم مسیحی به نظر من به قدری دچار وسواس شد و البته بار سنگین آن همه جایزه، دلیلی بود تا دیگر او فیلم نسازد و عملاً با فاصله 20 سال تنها یک فیلم ناموفق ساخت.

فراستی یادآور شد: دلیلش قدری هم به خاطر بیماری اش بود. و مروتی ادامه داد: آن میزان جایزه وقتی به فیلم اول یک کارگردان داده می شود، شاید فکر کند که دفعه بعد باید چه کار کند وقتی همه جوایز ممکن را در داخل ایران به دست آورده. آن فیلم پرفروش شد. فارغ از اینکه ما دوست داشته باشیم یا نه. آن نگاه اجتماعی و تجربه زیسته سعید روستایی هم بارز بود.

به نظر می رسید که فیلمساز در ابد و یک روز آن محله و آن نوع زندگی را می شناسد و حتی گویی با آن ها زندگی کرده و خیلی هم روی غریزه و حس متکی است. مساله این است که وقتی خیلی روی غریزه و حس تکیه می کنید، در فیلم های بعدی ممکن است کم بیاورید و به تکرار بیفتید. برای بسیاری از کارگردان ها این اتفاق افتاده.

درباره روستایی به نظرم فیلم دوم بهتر بود. متری شش و نیم منسجم تر از ابد یک روز بود. فقط یک نکته در آن فیلم وجود داشت که در فیلم های بعدی هم نشانه هایش را می بینیم. اینکه اگر کارگردان بینش دقیق و منسجمی نداشته باشد، ممکن بود، او فیلمی بسازد که نیمه اولش یک لحن داشته باشد و نیمه دوم به چیز دیگری تبدیل شود.

در متری شش و نیم نیمه اول راست است و نیمه دوم وقتی قهرمان عوض می شود، فیلم چپ می شود و یک حالت عدالت خواهی پیدا می کند که به بخش اول اصلاً نمی خورد. به نظرم این موضوع محصول نداشتن بینش منسجم است.

در فیلم سوم هم به نظرم این اتفاق افتاد. برادران لیلا فیلمی است که فارغ از اینکه جنجالی شد، خیلی ژورنالیستی اتفاق هایی را که اواخر دهه 90 در ایران افتاده، بازگو می کند. فیلم شبیه روزنامه ای است که تیترهای تند و تیز دارد. اثر هم می گذارد. به نظرم نبض تماشاگر دستش است. همان فیلم هایی که شاید من و شما نپسنیدم، تماشاگر می پسندد. سعید روستایی کارگردانی است که همه فیلم هایش پرمخاطب بوده و به نظرم برادران لیلا هم با وجود اینکه غیر قانونی دیده شد، همه دیدند. من اینجا نوشته ام که ابد و یک روز پرفروش ترین فیلم سال 1395 بود و با اختلاف بالا در آن دوره فیلم اول است.

فیلم متری شش و نیم هم در همان دوره فیلم دوم جدول است. الآن می بینیم که فیلم زن و بچه هم که اکنون اکران شده و چند روز از اکرانش می گذرد، مخاطبان زیادی را جذب کرده و فیلمسازش کارگردانی است که به نظر می رسد نبض تماشاگر دستش است و همه آنچه به نظر ما گل درشت یا شعاری است یا ممکن است ما آن را نپسندیم، روستایی می تواند تمشاگر را متقاعد کند که ببیند و لذت هم ببرد. این مهم به آن دلیل است که هر فصل از کارهای روستایی چنین است.

فیلم ها پردیالوگ هم هست و تماشاگر را نگه می دارد. دیالوگ ها نه جمله قصارند و نه خیلی دم دستی و واقع گرا به معنای منفی اش. او این کار را با مهارت انجام می دهد و فصل به فصل، فیلمنامه هایش مشکلات کمتری دارد. شما جناب فراستی، هم زن و بچه را دوست داشتید و من این مقدمه را گفتم تا شما سخنتان را آغاز کنید.

مسعود فراستی هم درباره سعید روستایی این گونه سخنانش را آغاز کرد: به گمانم متری شش و نیم خیلی جلوتر از برادران لیلا ست. برادران لیلا به نظرم خطا اساسی سعید روستایی در کارنامه اش است. اما زن و بچه … این عنوان خیلی بد است. یعنی چه زن و بچه؟! هیچ چیزی را نمی رساند. حال انگلیسی اش باز هم چیزی نمی دهد… مادر و بچه یک ذره بیشتر… و اما عنوانی که به نظرم متعلق به این فیلم است بخشش است. به خصوص سکانس آخر. سیری که طی می کند به اینجا می رسد. نخستین چیزی که من از این فیلم دوست دارم، بازی به شدت خوب خانم پریناز ایزدیار است. بازی به این خوبی از او ندیده ام. بازی ای که هم با چشم و هم با بدن است و هم لحظات درخشان دارد. منهای اشک ها و گریه های زیادی که در فیلم دارد و آن هم مربوط به او نیست و به فیلمساز ارتباط دارد. اما بازی قابل تبریک است.

به نظرم روستایی کارگردان تر شده. یعنی الآن می توان این فیلم را به حسابش گذاشت چون به درستی گفتی، حتی فیلم متوسط و خوب متری شش و نیم دو پاره است و کارگردانی منسجمی ندارد. اینجا در زن و بچه انسجام بیشتر به چشم می خورد. نکته دیگر که از فیلم خوشم می آید این است که فیلم متعلق به اینجاست و روستایی به شدت اشتباه کرد که فیلم را به کن فرستاد. این فیلم متعلق به کن نیست. آن ها هم پاسخ دادند و خزعبلی از جعفر پناهی جایزه را برد که فیلم روستایی هزاران کیلومتر از آن سر است و معلوم است که خوراک آن ها آن فیلم است نه این.

هم فرستادن فیلم به کن اشتباره بود و هم جملات مزخرفی که گفت و آن ها خوششان می آید درباره ایران بشنوند. همه این ها اشتباه بود. فیلم آبرومند است. فیلمی است که سیری دارد. آبرومند است به دلیل اینکه شخصیت اصلی درآمده. شخصیت اصلی به اینجا نزدیک است و می خورد. یک بچه 14.15ساله در فیلم است که حدود یک ساعت فیلم را تقریباً او جلو می برد و این فوق العاده است.

در هیچ فیلم ایرانی یک بچه 14.15ساله ندیده ام که این قدر توانمند باشد. خوب پیدایش کرده و خوب ازش بازی گرفته و خوب برایش فیلمنامه نوشته. بعضی از دیالوگ های او در 55 دقیقه اول خیلی درخشان است. به نظرم روستایی آن بچه و کل فضای آنجا را می شناسد.

سعید مروتی نیز در فراز دیگری از سخنانش افزود: معمولاً روستایی دیالوگ ها را خوب می نویسد. زمانی توی ذوق می زند که می خواهد یک پیام اجتماعی را منتقل کند. مثلاً در دعوای پریناز ایزدیار (شخصیت مهناز) با پدرشوهرش به بورس اشاره می کند که آن ها پولشان را در آنجا گذاشته اند. واقعاً فیلم نیازی به این چیزها ندارد. روستایی می خواهد این چیزها را اضافه کند به زعم اینکه فیلمش اجتماعی تر شود. وقتی از این کارها می کند خوب نیست. ایزدیار به گفته شما بازی اش درخشان است و فیلم را نگه می دارد. فیلم طولانی است و فیلمنامه زن و بچه به نظرم فیلمنامه متوسطی است و درخشان نیست. پس بازی فیلم را نگه می دارد.

فراستی گفت: پیرو این حرف که گفتی فیلمنامه طولانی است، نیم ساعتش را می توان برید و دور ریخت. صحنه هایی دارد که درآوردنش نه تنها آسیبی به فیلمنامه نمی رساند بلکه برعکس، حذفش به پیش برد فیلم کمک می کند. مروتی افزود: این صحنه ها اما با مهارت ساخته شده اند. چون روستایی علاقه خاصی دارد که صحنه های شلوغ را در کارش بسازد. سکانسی که پسربچه با کبریت در مدرسه را می بندد و 3.4 دقیقه را از فیلم می گیرد خوب اجرا کرده. فیلم بازیگر زیاد دارد. به نظرم در فیلمنامه وقتی می گویم فیلمنامه خوبی ندارد، جاهایی است که فیلمساز با ساده انگاری از آن ها گذشته. بعضی اتفاق ها خیلی مهم اند. ما از آنجاها متوجه می شویم که فیلم تاریخی است یا درام. قرار است چه اتفاقی بیفتد و غیره.

اما صحنه خواستگاری که صحنه بدی است به دلیل تأثیری که در فیلم می گذارد صحنه مهمی هم هست. اگر هم کارگردان می خواست کاری کند باید به تمهید درست تری فکر می کرد. شخصیت مهناز رژ لبش روی لیوان شربت جا می ماند و در خواستگاری کس دیگری می آید و پذیرایی می کند. این نماها اروتیک می شود و گل درشت هم هست. واقعاً مضحک هم است. ما هم متوجه می شویم که آنچه می بینیم عشق در یک نگاه نیست و فیلم هم نمی خواهد این را به ما بگوید و قبلش هم نشان داده که شخصیت مرد چه کاراکتری دارد. آنچه ما را آزار می دهد، ساده انگاری آن دختر در برخورد با مرد است.

به نظرم برای این موارد، کارگردان باید منطق دراماتیک پیدا می کرد. این ایراد به شخصیت مهناز هم وارد است که چیزی را نمی پذیرد و همچنین آنچه درباره آن مرد گفته اند. اما درباره خواهرش پررنگ تر است. کارگردان هم علاقه ای ندارد یا فرصت ندارد که به اندازه شخصیت اصلی به او بپردازد. وقت هم ندارد. این موضوع درباره او بیشتر خودش را نشان می دهد. فیلم با بازی خوب ایزدیار و کارگردانی، تماشاگر را حفظ می کند و خیلی جاها سعی کرده که با اجرا ضعف فیلمنامه را جبران کند.

فراستی توضیح داد: نمای اول فیلم خیلی بد است و متعلق به این فیلم نیست. چه سودی از آن در فیلم می بریم؟ هیچ! من نمای اول را پس می زنم. شخصیت پدر کپی پیر پسر است! تو و آن هایی که پیر پسر را ندیده اند خیلی شانس آورده اند که آن را ندیده اند. من به کسانی که فیلم را ندیده اند توصیه می کنم که آن را نبینند. شخصیت را از آن فیلم گرفته! با همان فیزیک لش وار آنتی پاتیک که در فیلم هم اضافه است و کاری از پیش نمی برد. با اینکه با کمربند به جانش افتاد چیزی را برای من مخاطب حل نمی کند! در ابتدا هم قابل حدس است. شخصیت عمه هم بد است. در خواستگاری پدر و مادر پیمان معادی و خود معادی بازی های مدیوم و کلوزآپ هایش بد است و مرا پس می زند.

مروتی گفت: معادی بازیگر مورد علاقه روستایی است چون در همه فیلم هایش حضور دارد. و فراستی تأکید کرد: در متری شش و نیم خیلی خوب است. از کاراکتر اول (نوید محمدزاده) هم سر است. اینجا نه بازی می تواند بکند و نه هیچ! صحنه آخری دارد که کاش بیهوده ملودرامش نمی کرد اما در عین حال صحنه خوبی است و من عنوان فیلم را از آن می گیرم: بخشش! موقعی که زن بچه را می گیرد و می بوسد یاد علی یار می افتد. این می توانست فیلم را نابود کند اما نابود نکرد.

بازی ایزدیار خیلی خوب است. میزان سن هم نصفه نیمه درآمده و فیلم را می بندد و می شود بخشش! . اینکه همه را برد پشت در هوشمندانه بود. و چقدر بخشش خوب است. تا اینجای کار به سعید روستایی و پریناز ایزدیار و به بچه ای که نیم ساعت فیلم را می کشد، تبریک می گویم. اما واقعاً 30 دقیقه با یک تدوین آدمیزادی فیلم را کمتر کرد.

مروتی گفت: به نظرم سعید روستایی دلش نمی آید فیلمش را کوتاه کند و همان طور که درباره فیلمنامه نویسی اش گفته و به گمانم در اجرا هم صادق است، می گوید من با احساسم جلو می روم. گرچه چیزهای خوب هم شاید از آن بیرون بیاید اما حسش که اجازه می دهد با پرداخت احساساتی هم حسن دارد و هم عیب. خیلی روی حس و غریزه اش تأکید دارد. قهرمان فیلم زن است و در یک جهان مردسالار در جاهایی فیلم به ضد خودش تبدیل می شود.

فراستی گفت: پایه کار را روی احساسات می گذارد که فاجعه است. پایه کار را باید روی حس بگذارد. احساسات به راحتی در یک قدمی سانتی مانتالیسم و به دام افتادنش است. اما اگر پایه را روی حس بگذارد و نه احساسات، خطر سقوط ندارد. نکته اش درباره احساسات درست است. اما در مجموع فیلم نمره قبولی می گیرد. در مقایسه با برادران لیلا خیلی بهتر است.