درخواست محمد بن سلمان برای اعزام نیروهای سوری به عربستان نشانگر تکاپوی ریاض برای خروج آبرومندانه از یمن است.

به گزارش تسنیم، عربستان سعودی هرچه بیشتر دست‌وپا می‌زند، عمیق‌تر در باتلاق جنگ بی‌پایان یمن که در هفته‌های جاری با پیشروی‌های غیرمنتظره انصارالله همراه شده، فرو می‌رود. درخواست کمک از کشورهای متعدد اروپایی، آمریکایی و آسیایی و تشکیل پیمان‌ها و ائتلاف‌های گوناگون، هیچ‌کدام پیروزی نهایی را برای ریاض به ارمغان نیاورده است.

اکنون کار به گزینه‌ای رسیده که تا دیروز تصورش هم دشوار بود: سوریه. این «توسل به آخرین گزینه» خود گویاترین سند برای بن‌بستی است که ریاض در آن گرفتار شده است.

با کمی اغراق می‌توان گفت دولتی در دنیا باقی نمانده است که سعودی‌ها از آن درخواست کمک در جنگ با انصارالله نکرده باشند؛ از آمریکا و بریتانیا و ترکیه و پاکستان و مصر و اسراییل گرفته تا ائتلاف‌های منطقه‌ای که ریاض خود یکی از بنیان‌گذاران آن بود. ائتلاف عربی سال 2015 با مشارکت سه‌گانه عربستان، امارات و قطر آغاز شد، اما ترکیب آن در طول سال‌ها دستخوش تغییرات اساسی شد؛ قطر در سال 2017 از ائتلاف خارج شد و امارات نیز پس از سال‌ها حضور، با تشدید اختلافات ابوظبی و ریاض در بحث پیشروی نیروهای شورای انتقالی جنوب با هدف تسریع روند تجزیه جنوب یمن و مخالف عربستان، نیروهای خود را به‌تدریج از یمن خارج کرد. حالا در شرایطی که هیچ‌یک از متحدان سنتی حاضر به ورود همه‌جانبه به جنگ نشده‌اند، نوبت به سوریه رسیده است؛ کشوری که خود سال‌ها درگیر جنگ داخلی فرسایشی بوده و برای ادامه حیات به کمک‌های مالی خارجی نیازمند است.

خبرگزاری آسوشیتدپرس در اوایل هفته جاری گزارش داد دولت حاکم بر دمشق در حال آماده‌سازی برای اعزام حدود 600 نیروی ویژه به عربستان است تا در مرز این کشور با یمن مستقر شوند. بر اساس این گزارش، ریاض شرط کرده که تمامی این نیروها منحصراً تابعیت سوری داشته باشند و نیروهای خارجی حاضر در سوریه در این مأموریت مشارکت نکنند. همچنین یک هیئت نظامی سوری به ریاست خالد خطاب، فرمانده لشکر 82، سفری دو هفته‌ای به عربستان داشته و از اتاق عملیات مشترک سعودی-یمن در جده بازدید کرده است.

رویترز نیز به نقل از دو منبع نظامی سوری و یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد که سوریه در حال ارائه مشاوره و آموزش نظامی به عربستان است و تعداد محدودی از نیروهای نظامی خود را به این کشور فرستاده است. فرانس‌پرس نیز به نقل از مقام‌های نظامی یمنی مدعی شده که سوریه شروع به استقرار صدها سرباز در دو سوی مرز سعودی-یمنی کرده است و حتی برنامه‌ای برای اعزام 3000 نظامی در مرحله اول و 10 هزار نفر در مراحل بعدی وجود دارد.

اما در سوی دیگر، وزیر امور خارجه سوریه، اسعد الشیبانی، در یک کنفرانس خبری مشترک با ایمن الصفدی، همتای اردنی خود در دمشق، این گزارش‌ها را «کاملاً رد کرد» و گفت: «هیچ نیرویی در یمن مستقر نشده و هیچ برنامه‌ای برای اعزام در آینده نزدیک وجود ندارد». او تأکید کرد که توافق همکاری نظامی با عربستان بر «بازسازی ارتش سوریه» و همکاری در «صنایع دفاعی» متمرکز است و شامل اعزام نیرو نمی‌شود. این تناقض میان گزارش‌های میدانی و انکار رسمی، پرسش اصلی را ایجاد می‌کند: چرا ریاض به نقطه‌ای رسیده که برای جبران شکست‌هایش باید به سوریه متوسل شود؟

پاسخ ابن سوال در تحولات حاکم بر میدان جنگ قابل مشاهده است. ارتش سعودی با وجود خریدهای میلیارد دلاری و برخورداری از تسلیحات غربی، تاکنون نتوانسته بر انصارالله فائق آید و حتی ضربات سنگینی به تأسیسات نفتی آرامکو وارد شده است. تحلیلگران تأکید می‌کنند که مشکل اصلی ریاض، فقدان نیروی زمینی کارآمد است، نه کمبود تجهیزات.

ارتش سعودی به جای اعزام نیروی زمینی خود به جنگ، به مزدوران خارجی متکی شده و برخی همین مسئله را نشانه ناتوانی ساختاری ارتش در جنگیدن می‌دانند. از سوی دیگر، ذخایر موشک‌های رهگیر عربستان به شدت کاهش یافته است. گزارش‌ها حاکی است ریاض حدود 86 درصد از موشک‌های پاتریوت خود را مصرف کرده و در سپتامبر 2026 از فرانسه، بریتانیا، پاکستان و مصر درخواست کمک پدافندی کرده است. آمریکا نیز که تأمین‌کننده اصلی تسلیحات ریاض است، خود پس از شش ماه جنگ با ایران با کمبود رهگیر مواجه شده و توان کمک چندانی ندارد. همین امر، تأسیسات نفتی گران‌قیمت سعودی را در برابر موشک‌های انصارالله آسیب‌پذیرتر کرده است. در چنین شرایطی، ریاض که از یک سو با کمبود نیروی زمینی و از سوی دیگر با خالی شدن پدافند مواجه است، به دنبال یک «گزینه آماده» می‌گردد.

به نظر می‌رسد ریاض پس از ناکامی در جلب حمایت آمریکا، بریتانیا، پاکستان، ترکیه، مصر و اسراییل، به سراغ دمشق رفته تا شاید از سنگینی شکست بکاهد و راهی برای خروج آبرومندانه پیدا کند. برخلاف سایر متحدان، دولت فعلی سوریه به عربستان «مدیون» است: ریاض در طول سال‌های درگیری در سوریه از مخالفان بشار اسد حمایت مالی و سیاسی کرده و به عنوان گزینه‌ای جدی برای کمک به بازسازی سوریه به شمار می‌رود. همین وابستگی، دمشق را به گزینه‌ای «در دسترس» برای ریاض تبدیل کرده است. هرچند وزیر خارجه سوریه اعزام نیرو به سعودی را کاملاً رد کرده، اما گزارش‌ها از اعزام مستشاران سوری به ریاض خبر می‌دهند؛ امری که به دمشق امکان می‌دهد ضمن حفظ ژست عدم مداخله در جنگ یمن، به عربستان کمک کند.

با این حال، سوریه گزینه‌ای «نامطمئن» در این بحران به شمار می‌رود. جنگجویان سوری ممکن است تجربه نبرد داشته باشند، اما انگیزه سیاسی و وفاداری آن‌ها به ریاض قابل مقایسه با نیروهای یمنی که در حال دفاع از خاک کشور خود هستند، نیست. خود عربستان نیز به نیروهای چندملیتی سوریه اعتماد ندارد و طبق گزارش آسوشیتدپرس در مذاکرات با دولت دمشق شرط کرده که نیروهای ارسالی حتماً تابعیت سوری داشته باشند. محمد البخیتی از انصارالله نیز تأکید کرده که «ورود هرگونه نیرویی از سوریه، حتی از ناحیه تکفیری‌ها، تأثیری در نتیجه نبرد نخواهد داشت» و یمنی‌ها تجربه درگیری با داعش و القاعده را دارند.

در نهایت باید گفت حتی در صورت صحت گزارش رسانه‌های غربی، بعید به نظر می‌رسد دخالت نیروهای سوری در جنگ، معادله را به نفع عربستان تغییر دهد. ریاض در یمن نه به دنبال پیروزی، بلکه به دنبال خروج آبرومندانه است؛ اما هر گزینه‌ای که برای خروج برمی‌گزیند، آن را عمیق‌تر در باتلاق فرو می‌برد. سوریه نه راه‌حل بن‌بست، بلکه نشانه عمق بحران یمن نزد محمد بن سلمان و حاکمان قصر الیمامه است؛ کشوری که با وجود خریدهای میلیارد دلاری و ائتلاف‌های گسترده نتوانسته از پس انصارالله بربیاید، اکنون به کشور ثالثی متوسل شده که سال‌ها درگیر جنگ داخلی فرسایشی بوده و برای ادامه حیات خود به کمک‌های مالی خارجی نیازمند است. انتخاب دمشق نه یک راهبرد نظامی تازه، بلکه اعتراف تلخ به تمام گزینه‌های شکست‌خورده قبلی عربستان در قبال بحران یمن است.