به نقل از تابناک، مؤسسه کشورهای عربی خلیج فارس مستقر در واشنگتن در مقاله ای به چشم انداز 2030 عربستان و محدودیت های تاب آوری اقتصادی این کشور پرداخته که در ادامه آمده است.

آیا راهبردهایی که برای تقویت تاب آوری اقتصادی عربستان سعودی طراحی شده اند، می توانند در برابر یک بحران امنیتی گسترده تر و از نظر جغرافیایی پراکنده تر مقاومت کنند؟

در 9 فوریه، رویترز گزارش داد که صندوق سرمایه گذاری عمومی عربستان سعودی در حال آماده سازی برای اعلام یک بازتنظیم عمده در راهبرد سرمایه گذاری خود برای سال های 2026 تا 2030 است.

انتظار می رفت راهبرد بازنگری شده برخی از این طرح ها را کاهش دهد و در عین حال به بخش های سرمایه گذاری داخلی اولویت بدهد. تا زمانی که چشم انداز بازنگری شده در آوریل اعلام شد، کارزار نظامی آمریکا و اسراییل علیه ایران مجموعه جدیدی از چالش ها را برای تحول اقتصادی عربستان سعودی ایجاد کرد، یعنی اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز.

با این حال، تحلیلگران عموماً استدلال می کردند که این درگیری انتقالی را که از قبل در جریان بود تقویت کرد، در حالی که دسترسی عربستان سعودی به بندرهای دریای سرخ و خط لوله شرق-غرب حفاظت بیشتری در برابر اختلالات در خلیج فارس فراهم می کرد. این مزیت ها در مجموع به نظر می رسید که پادشاهی را در موقعیت نسبتاً قوی برای مقاومت در برابر شوک های اقتصادی اولیه این درگیری قرار می دهد.

با این حال، تحولات اخیر محدودیت های این تاب آوری را آشکار کرده است. تجدید خصومت های حوثی ها، تشدید ناامنی در اطراف تنگه باب المندب، و حملات مستقیم به زیرساخت های عربستان سعودی، از جمله حملات مرگبار به فرودگاه بین المللی ملک خالد در ریاض، هر دو ستون تاب آوری اقتصادی عربستان سعودی — یعنی تنوع بخشی به مسیرهای کشتیرانی و ساخت صنایع داخلی — را تحت فشار فزاینده ای قرار داده است.

مسیرهای دریایی جایگزین پادشاهی به طور فزاینده ای آسیب پذیر می شوند، در حالی که صنایع داخلی که اکنون در چارچوب چشم انداز 2030 در اولویت قرار گرفته اند، همچنان به فناوری وارداتی، زنجیره های تأمین بین المللی، سرمایه گذاری خارجی و یک محیط عملیاتی امن وابسته هستند.

بنابراین، پرسش دیگر صرفاً این نیست که آیا عربستان سعودی می تواند در برابر اختلال تنگه هرمز مقاومت کند، بلکه این است که آیا راهبردهایی که برای تقویت تاب آوری اقتصادی آن طراحی شده اند، می توانند در برابر یک بحران امنیتی گسترده تر و از نظر جغرافیایی پراکنده تر مقاومت کنند.

چشم انداز 2030 بازنگری شده به شدت بر سرمایه گذاری های داخلی صندوق سرمایه گذاری عمومی به عنوان محرک بهره وری اقتصادی متمرکز بود. به طور خاص، شش زیست بوم داخلی را ذکر کرد: گردشگری، سفر و سرگرمی؛ توسعه شهری و قابلیت زندگی؛ تولید پیشرفته و نوآوری؛ صنایع و لجستیک؛ انرژی پاک، آب و زیرساخت های انرژی تجدیدپذیر؛ و نیوم.

بنابراین، تمرکز به سمت صنایع داخلی، امنیت اقتصادی و سرمایه گذاری های مالی بلندمدت تعدیل شده با ریسک (یعنی انضباط هزینه ای بالاتر) تغییر کرد. همچنین قابل توجه بود که صندوق سرمایه گذاری عمومی تأمین مالی خود را از بسیاری از تعهدات برجسته خارج از کشور خارج کرده بود.

شروع جنگ با ایران به نظر می رسید که بازتنظیم اعلام شده در راهبرد بازنگری شده 2030 را تقویت می کند. محاصره تنگه هرمز چالش های اقتصادی جدی برای کشورهای عربی خلیج فارس ایجاد کرد.

با این حال، با وجود اینکه عربستان سعودی بخشی از این هزینه ها را متحمل شد، بسیاری از تحلیلگران ظرفیت ذاتی پادشاهی برای مقاومت در برابر جنگ را برجسته کردند و پیشنهاد کردند که اگر چیزی باشد، این درگیری یک تغییر برنامه ریزی شده از قبل موجود در چشم انداز 2030 را تقویت کرده است.

تاب آوری عربستان سعودی مبتنی بر ظرفیت آن برای دور زدن گلوگاه دریایی در تنگه هرمز از طریق تغییر مسیر کشتیرانی و نفت به بندرهای دریای سرخ و استفاده از مسیرهای زمینی، مانند خط لوله شرق-غرب، برای حمل نفت بود.

این درگیری به نظر می رسید که شهرت عربستان سعودی به عنوان یک قطب قابل اعتماد لجستیکی و حمل ونقل را تقویت می کند. علاوه بر این، پادشاهی توانست در این دوره میزبانی رویدادهای گردشگری، فرهنگی و ورزشی را بدون کاهش ادامه دهد، برخلاف همسایگانش.

عربستان سعودی حتی از صندوق بین المللی پول تحسین دریافت کرد، که اشاره کرد که قرار گرفتن در معرض محاصره تنگه هرمز و حملات موشکی ایران به کشورهای خلیج فارس در عربستان سعودی با مسیرهای کشتیرانی جایگزین، ذخایر نفتی خارج از کشور، گردشگری مذهبی مقاوم و ظرفیت نهادی مقامات کاهش یافته است.

تجدید تشدید خصومت ها در یمن از ژوییه، مزیت های اقتصادی عربستان سعودی را تهدید کرد. در واقع، تا اوایل سپتامبر نیروهای حوثی کنترل شهر بندری استراتژیک مخا و همچنین جزایر پریم و حنیش را به دست گرفتند و عملاً کنترل فیزیکی تنگه باب المندب را به دست آوردند.

این امر به حملات حوثی ها به زیرساخت های عربستان سعودی تشدید شد و در نهایت به مجموعه ای از حملات به فرودگاه بین المللی ملک خالد انجامید که یکی از آنها به کشته شدن 13 نفر و مجروح شدن بیش از 300 نفر منجر شد.

این تحولات به قلب مزیت اقتصادی نسبی عربستان سعودی ضربه زد. از یک سو، پیشروی حوثی ها خطرات پیرامون مسیرهای کشتیرانی دریای سرخ را افزایش داده است، که قرار بود تنگه هرمز را دور بزنند.

از سوی دیگر، حملات به فرودگاه ها و سایر زیرساخت های عربستان سعودی محیط داخلی امنی را تهدید می کند که سرمایه گذاری بازنگری شده پادشاهی به آن وابسته است. حتی زمانی که عربستان سعودی به سمت تولید داخلی، هوش مصنوعی و گردشگری حرکت می کند، این صنایع ناگزیر به زنجیره های تأمین بین المللی، فناوری وارداتی، سرمایه خارجی و یک شبکه حمل ونقل امن وابسته هستند.

پروژه هومین که توسط صندوق سرمایه گذاری عمومی در مه 2025 راه اندازی شد، وابستگی های بین المللی حیاتی برای راهبرد سرمایه گذاری داخلی عربستان سعودی را نشان می دهد.

هومین که برای توسعه یک زیرساخت جامع هوش مصنوعی شامل مراکز داده، زیرساخت ابری، مدل ها و برنامه های هوش مصنوعی تأسیس شد، در نظر دارد تراشه های پیشرفته هوش مصنوعی انویدیا را مستقر کند و شراکت های عمده ای با شرکت های فناوری بین المللی از جمله مایکروسافت، AMD و آمازون وب سرویسز تشکیل داده است.

زیرساخت هوش مصنوعی به سیستم های توزیع برق پیچیده، پست های فرعی، ترانسفورماتورها، سیستم های برق پشتیبان و تجهیزات خنک کننده پیشرفته نیاز دارد.

صندوق سرمایه گذاری عمومی اعلام کرده است که برخی از این زیرساخت ها، مانند رک های سرور، تجهیزات خنک کننده و تجهیزات برق، به صورت محلی تولید خواهند شد، با این حال به طور خاص تولید را به عنوان یک فرصت سرمایه گذاری شناسایی کرد که نشان می دهد این هنوز یک زنجیره تأمین محلی نوپا یا آینده نگر است.

خود پروژه ممکن است در نهایت وابستگی عربستان سعودی به تأمین کنندگان خارجی را کاهش دهد، اما از آنجا که ساخت و توسعه این زیرساخت هوش مصنوعی هنوز در مراحل اولیه خود است، همچنان به شدت به فناوری و تجهیزات وارداتی بین المللی وابسته است.

بنابراین، اختلالات در کشتیرانی دریایی و همچنین حمل ونقل بین المللی (به ویژه حمل بار هوایی) ، به ویژه در مرحله ساخت، احتمالاً باعث تأخیر و افزایش هزینه این پروژه می شود. حتی بدتر از آن، تهدیدات مستقیم برای این تأسیسات، شبکه های انرژی و پرسنل است، بسیار شبیه به تهدیدات مداوم علیه تأسیسات نفتی.

فراتر از راهبرد سرمایه گذاری داخلی عربستان سعودی، بخش های گردشگری، سفر و سرگرمی که به عنوان زیست بوم های سرمایه گذاری عمده در چشم انداز 2030 بازنگری شده ذکر شده اند، نیز در برابر این تهدیدات مداوم حوثی ها آسیب پذیر هستند.

این بخش ها به شدت به تحرک بازدیدکنندگان و برداشت های امنیتی وابسته هستند؛ این برداشت ها در تقویت دیدگاه عربستان سعودی به عنوان یک پناهگاه امن برای میزبانی سرمایه گذاری، سرگرمی و رویدادهای فرهنگی در مراحل اولیه جنگ ایران اساسی بودند.

با این حال، حملات مداوم حوثی ها به فرودگاه ها و سایر زیرساخت های غیرنظامی، این برداشت از عربستان سعودی به عنوان یک مقصد نسبتاً پایدار و امن را تهدید می کند.

این تهدیدات ناظران را دلسرد می کند، رویدادهای بین المللی را پیچیده می کند و اعتماد سرمایه گذاران را تضعیف می کند. این اختلالات در حال حاضر آشکار هستند و بسیاری از رویدادهای سرگرمی و سرمایه گذاری برنامه ریزی شده عربستان سعودی برای امسال لغو یا به تعویق افتاده اند.

این تحولات لزوماً تصمیم عربستان سعودی برای بازتنظیم چشم انداز 2030 را باطل نمی کند. تغییر به سمت سرمایه گذاری داخلی ممکن است پایداری مالی بلندمدت عربستان سعودی را بهبود بخشد، و داشتن یک زیرساخت صادراتی جایگزین همچنان مزیت دارد.

متأسفانه، هیچ یک از این راهبردها به نظر نمی رسد تضمینی برای محافظت در برابر بی ثباتی منطقه ای ارائه دهد. عربستان سعودی در نهایت باید با این واقعیت روبرو شود که تحقق چشم انداز 2030 به درجه ای از ثبات منطقه ای بستگی دارد که ممکن است دست نیافتنی باقی بماند، به ویژه با توجه به اینکه در کوتاه مدت، طرف های درگیر در درگیری نظامی با ایران نشانه هایی از دور دیگری از تشدید را نشان می دهند.