به نقل از تابناک، تنگه هرمز امروز دیگر صرفاً یک گذرگاه تجاری برای انتقال نفت و گاز نیست؛ این آبراه راهبردی به یکی از مهم ترین مؤلفه های معادله امنیتی جنگ رمضان تبدیل شده است؛ جنگی که با حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران آغاز شد و پیامدهای آن به آب های خلیج فارس، دریای عمان و مسیرهای بین المللی انتقال انرژی رسید. اکنون هرگونه ارزیابی از وضعیت تنگه هرمز باید با توجه به ریشه های شکل گیری این درگیری، اقدامات نظامی واشنگتن و تل آویو و واکنش دفاعی جمهوری اسلامی ایران انجام شود. نمی توان حمله به خاک ایران را از یک طرف نادیده گرفت و از طرف دیگر، درباره پیامدهای امنیتی آن برای مسیرهای دریایی منطقه سخن گفت.

آمریکا سال ها با استقرار ناوگان پنجم دریایی، ایجاد پایگاه های نظامی در کشورهای حاشیه خلیج فارس و تشکیل ائتلاف های امنیتی تلاش کرده است نقش اصلی را در مدیریت امنیت منطقه در اختیار داشته باشد. این سیاست، امنیت خلیج فارس را به حضور نظامی یک قدرت فرامنطقه ای گره زده است؛ قدرتی که خود در جریان جنگ رمضان مستقیماً در حمله به ایران مشارکت داشته است. اکنون پرسش اصلی این است که چگونه واشنگتن می تواند پس از اقدام نظامی علیه یک کشور ساحلی، همچنان انتظار داشته باشد ترتیبات امنیتی منطقه بدون توجه به وضعیت جنگی و ملاحظات دفاعی آن کشور ادامه پیدا کند؟

موضع تهران بر این اصل استوار است که امنیت دریایی را نمی توان از امنیت ملی ایران جدا کرد. کشوری که با حمله نظامی مواجه شده، حق دارد درباره تهدیدهای پیرامونی خود تصمیم بگیرد و اجازه ندهد موقعیت جغرافیایی آن به ابزاری برای عملیات نظامی دشمن تبدیل شود. تنگه هرمز نیز به دلیل موقعیت منحصربه فرد خود، در مرکز این معادله قرار دارد.

حملات آمریکا و اسراییل به ایران در 28 فوریه 2026، آغاز مرحله تازه ای از رویارویی نظامی در منطقه بود. حملات به اهدافی در خاک ایران، گسترش عملیات نظامی و ورود پایگاه ها و منافع آمریکا در منطقه به معادلات جنگ، شرایط امنیتی خلیج فارس را تغییر داد. تهران نیز در واکنش به این تحولات، محدودیت های دریایی را در دستور کار قرار داد و اعلام کرد عبور شناورها باید با ملاحظات امنیتی و دفاعی جمهوری اسلامی ایران هماهنگ باشد.

توالی این رویدادها اهمیت زیادی دارد. پیش از آغاز حملات، تنگه هرمز یکی از مسیرهای اصلی تجارت جهانی انرژی بود و بخش عمده ای از رفت وآمد کشتی های تجاری بر اساس ترتیبات متعارف دریایی انجام می شد. با آغاز جنگ و گسترش تهدیدهای نظامی، امنیت این مسیر نیز تحت تأثیر قرار گرفت. بنابراین، بررسی وضعیت کنونی بدون اشاره به حملات اولیه آمریکا و اسراییل، تصویری ناقص از تحولات ارائه می کند.

ایران بارها اعلام کرده است که امنیت خلیج فارس باید با مشارکت کشورهای ساحلی و بر اساس احترام به حاکمیت ملی آنها تأمین شود. این موضع در برابر سیاستی قرار دارد که واشنگتن طی دهه های گذشته دنبال کرده و بر اساس آن، حضور نظامی آمریکا باید ضامن اصلی امنیت دریایی منطقه باشد. تجربه جنگ رمضان نشان داد که افزایش حضور نظامی قدرت های خارجی الزاماً به کاهش تنش منجر نمی شود و حتی می تواند زمینه گسترش درگیری را فراهم کند.

در این میان، تفاوت میان کشتی های تجاری و شناورهایی که احتمال استفاده نظامی از آنها مطرح است، اهمیت ویژه ای دارد. مدیریت عبور دریایی در وضعیت جنگی نیازمند بررسی هویت شناورها، مسیر حرکت، مقصد و احتمال ارتباط آنها با عملیات نظامی است. تهران بر ضرورت جلوگیری از بهره برداری دشمن از مسیرهای دریایی و حفاظت از امنیت ملی ایران تأکید دارد. این موضوع باید در ارزیابی محدودیت های اعلام شده در تنگه هرمز مورد توجه قرار گیرد.

قدرت ژئوپلیتیکی ایران؛ چرا هرمز برای واشنگتن اهمیت دارد؟

تنگه هرمز از نظر جغرافیایی خلیج فارس را به دریای عمان و آب های آزاد متصل می کند. اهمیت این گذرگاه فقط به موقعیت جغرافیایی آن محدود نیست؛ حجم انرژی عبوری، نزدیکی مسیرهای کشتیرانی به سواحل ایران و محدودیت گزینه های جایگزین، هرمز را به یکی از حساس ترین نقاط اقتصاد جهانی تبدیل کرده است.

بر اساس داده های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در نیمه نخست سال 2025 روزانه حدود 20.9 میلیون بشکه نفت خام، میعانات و فرآورده های نفتی از این مسیر عبور کرده است؛ حجمی معادل حدود یک پنجم مصرف جهانی مایعات نفتی. بخش قابل توجهی از صادرات گاز طبیعی مایع قطر نیز از همین آبراه انجام می شود. چین، هند، ژاپن و کره جنوبی از مهم ترین مقصدهای انرژی عبوری از هرمز هستند.

این ارقام نشان می دهد تصمیمات مرتبط با امنیت تنگه هرمز فقط بر کشورهای حاشیه خلیج فارس اثر نمی گذارد؛ بازارهای بزرگ آسیایی و اقتصاد جهانی نیز به تحولات آن وابسته اند. هرگونه محدودیت طولانی مدت در عبور شناورها می تواند هزینه حمل ونقل، بیمه کشتی ها و تأمین انرژی را افزایش دهد. این موضوع برای واشنگتن نیز اهمیت دارد؛ زیرا آمریکا علاوه بر منافع نظامی، در معادلات اقتصادی و امنیتی متحدان خود در منطقه و بازارهای جهانی انرژی نیز نقش دارد.

قدرت ایران در این آبراه را نباید فقط با تعداد شناورها یا تجهیزات نظامی سنجید. موقعیت ساحلی، نزدیکی جزایر راهبردی به مسیرهای عبور، توان مراقبت دریایی و ظرفیت دفاع ساحلی، مجموعه ای از عوامل جغرافیایی و نظامی هستند که در محاسبات امنیتی منطقه اثر می گذارند. سامانه های موشکی ساحلی، پهپادهای شناسایی، شناورهای نظامی و تجهیزات مراقبت دریایی نیز از جمله مؤلفه هایی هستند که در ارزیابی توان دفاعی ایران مورد توجه قرار می گیرند.

آمریکا با برخورداری از ناوگان دریایی و پایگاه های متعدد در منطقه، توان نظامی قابل توجهی در خلیج فارس دارد؛ اما این توان به معنای تسلط مطلق بر جغرافیای منطقه نیست. تنگه هرمز محیطی محدود با شرایط خاص دریایی است و محاسبات عملیاتی در آن با عملیات در آب های آزاد تفاوت دارد. حضور ناوهای جنگی نمی تواند اهمیت سواحل، مسیرهای عبور، عمق آب و ظرفیت های دفاعی کشور ساحلی را از بین ببرد.

از منظر بازدارندگی، اهمیت تنگه هرمز در این است که هرگونه تصمیم درباره امنیت آن می تواند هزینه های سیاسی و اقتصادی گسترده ای برای طرف های درگیر ایجاد کند. ایران با تکیه بر موقعیت جغرافیایی خود، یکی از بازیگران اصلی معادلات امنیتی خلیج فارس است و هیچ ترتیبات پایداری برای آینده این منطقه بدون درنظرگرفتن نقش تهران قابل طراحی نخواهد بود.

محاصره دریایی آمریکا و پیامدهای جنگ برای اقتصاد منطقه

یکی از محورهای مهم جنگ رمضان، اقدامات آمریکا برای اعمال فشار بر تجارت دریایی ایران بوده است. محاصره دریایی بنادر ایران، محدودیت دسترسی به مسیرهای تجاری و افزایش فشار بر صادرات کشور، از جمله اقداماتی است که واشنگتن در چارچوب سیاست فشار نظامی و اقتصادی دنبال کرده است. تهران این اقدامات را مغایر با منافع ملی و امنیت اقتصادی کشور می داند و بر ضرورت مقابله با محدودیت های تحمیلی تأکید دارد.

سیاست آمریکا در این پرونده با یک تناقض جدی روبه رو است. واشنگتن از یک طرف با حمله نظامی و اعمال محدودیت دریایی علیه ایران، امنیت اقتصادی و تجاری کشور را هدف قرار می دهد و از طرف دیگر خواستار عبور بدون محدودیت شناورها از تنگه هرمز است. این رویکرد، مسئله امنیت دریایی را از بستر واقعی آن جدا می کند و مسئولیت آغاز بحران را نادیده می گیرد.

گزارش های اقتصادی نیز نشان می دهد اختلال در عبور انرژی از هرمز پیامدهای گسترده ای برای بازار جهانی داشته است. افزایش هزینه بیمه نفتکش ها، تغییر مسیر برخی شناورها، کاهش اطمینان شرکت های حمل ونقل و نگرانی درباره استمرار عرضه نفت و گاز، از جمله آثار این وضعیت است. کشورهای آسیایی واردکننده انرژی و دولت های صادرکننده نفت در خلیج فارس نیز با پیامدهای این بحران مواجه شده اند.

با وجود این، مسئولیت شکل گیری وضعیت کنونی را نمی توان صرفاً به تصمیمات دریایی ایران نسبت داد. جنگ با حملات آمریکا و اسراییل آغاز شد و محدودیت های بعدی در بستر همان درگیری شکل گرفت. هر تحلیل دقیقی باید میان علت آغاز جنگ، اقدامات نظامی طرف های درگیر و پیامدهای اقتصادی و امنیتی آن تفاوت قائل شود.

برای ایران، موضوع تنگه هرمز صرفاً یک ابزار اقتصادی نیست؛ این آبراه بخشی از جغرافیای امنیت ملی کشور است. تهران تأکید دارد که نمی توان انتظار داشت ایران در برابر حملات نظامی و تهدیدهای مستمر سکوت کند و هم زمان همه ظرفیت های جغرافیایی و دفاعی خود را بدون هیچ ملاحظه ای در اختیار ترتیبات امنیتی مورد نظر واشنگتن قرار دهد.

بازگشت ثبات به خلیج فارس نیازمند توقف تجاوز نظامی، پایان دادن به اقدامات تهدیدآمیز علیه ایران و احترام به نقش کشورهای ساحلی در مدیریت امنیت منطقه است. امنیت پایدار را نمی توان با تحمیل اراده یک قدرت خارجی ایجاد کرد. کشورهای منطقه باید بتوانند درباره آینده آبراه های خود تصمیم بگیرند و منافع آنها در مرکز هر توافق امنیتی قرار گیرد.

تنگه هرمز امروز یکی از مهم ترین مؤلفه های قدرت ژئوپلیتیکی ایران در برابر فشارهای خارجی است. جنگ رمضان نشان داد که امنیت منطقه بدون درنظرگرفتن جایگاه ایران امکان پذیر نیست و هرگونه تلاش برای حذف تهران از معادلات خلیج فارس با واقعیت های جغرافیایی و سیاسی این منطقه روبه رو خواهد شد. پیام ایران نیز روشن است: امنیت خلیج فارس نمی تواند یک طرفه تعریف شود و کشوری که خود با تجاوز نظامی روبه رو شده، نمی پذیرد که قواعد امنیتی منطقه بدون توجه به منافع و حاکمیت ملی آن تعیین شود.