به نقل از خبرآنلاین انتخابات پارلمانی اسراییل در سال 2026، برخلاف انتظاری که از یک رقابت انتخاباتی برای تعیین دولت آینده می رفت، به جای روشن کردن تکلیف قدرت، تل آویو را وارد مرحله تازه ای از بن بست سیاسی کرده است. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر کنونی اسراییل، با وجود آنکه حزب لیکود بیشترین کرسی های کنست را به دست آورده، نتوانسته ائتلافی با اکثریت پارلمانی تشکیل دهد. در سوی دیگر، مخالفان او نیز با وجود کسب کرسی های قابل توجه، برای رسیدن به حد نصاب 61 کرسی با موانع جدی روبه رو هستند.

در چنین شرایطی، اسحاق هرتزوگ، رییس جمهور اسراییل، ماموریت تشکیل دولت را به گادی آیزنکوت، رهبر حزب میانه روی یاشار و چهره اصلی ائتلاف مخالفان، سپرد. انتخاب آیزنکوت به معنای آن نیست که او الزاما نخست وزیر بعدی اسراییل خواهد شد؛ بلکه به این معناست که اکنون فرصت نخست برای خروج از بن بست و تشکیل ائتلاف در اختیار او قرار گرفته است.

آیزنکوت برای تشکیل دولت باید بتواند میان احزابی که در موضوعاتی مانند خدمت نظامی حریدی ها، رابطه با احزاب عرب و نحوه اداره جنگ، اختلاف نظر دارند، توافق ایجاد کند. مسئله ای که با توجه به ترکیب جدید کنست، آسان به نظر نمی رسد.

نقشه انتخاباتی اسراییل؛ هیچ کس اکثریت ندارد

در انتخابات اخیر، حزب لیکود به رهبری بنیامین نتانیاهو با کسب 27 کرسی، بزرگ ترین حزب کنست باقی ماند. حزب یاشار به رهبری گادی آیزنکوت هم 21 کرسی به دست آورد و حزب با هم به رهبری نفتالی بنت با 12 کرسی در جایگاه بعدی قرار گرفت.

با این حال، مسئله اصلی در انتخابات اسراییل صرفا تعداد کرسی های احزاب نیست، بلکه توانایی آنها برای تشکیل ائتلاف و کسب حمایت دست کم 61 نماینده از مجموع 120 عضو کنست است.

بر اساس نتایج انتخابات، بلوک نزدیک به نتانیاهو 53 کرسی و بلوک مخالفان او 48 کرسی در اختیار دارد. 19 کرسی باقی مانده نیز به احزاب عرب اختصاص یافته است. این ترکیب باعث شده احزاب عرب به یکی از بازیگران تعیین کننده در معادلات تشکیل دولت تبدیل شوند؛ موضوعی که هم برای نتانیاهو و هم برای مخالفان او چالش برانگیز است.

در واقع، نتایج انتخابات نشان می دهد که پیروزی یک حزب در کسب بیشترین تعداد کرسی ها لزوماً به معنای توانایی آن برای تشکیل دولت نیست. در نظام پارلمانی اسراییل، نخست وزیری در اختیار فردی قرار می گیرد که بتواند حمایت اکثریت کنست را به دست آورد.

چرا هرتزوگ ماموریت تشکیل دولت را به آیزنکوت سپرد؟

در اسراییل، رییس جمهور الزاما ماموریت تشکیل دولت را به رهبر بزرگ ترین حزب واگذار نمی کند. معیار اصلی این است که کدام نماینده کنست شانس بیشتری برای تشکیل ائتلافی برخوردار از رای اعتماد پارلمان دارد.

پس از انتخابات، هرتزوگ با نمایندگان احزاب راه یافته به کنست مشورت کرد. در این رایزنی ها، نمایندگان احزاب و فهرست هایی که در مجموع 67 کرسی در اختیار دارند، از آیزنکوت حمایت کردند. در مقابل، 46 نماینده از نتانیاهو حمایت کردند و حزب متحد یهودیت توراتی با هفت کرسی از معرفی نامزد خودداری کرد.

بنابراین، اگرچه نتانیاهو همچنان رهبر بزرگ ترین حزب پارلمان است، اما آیزنکوت از نظر امکان جلب حمایت احزاب مختلف موقعیت مناسب تری پیدا کرد. البته توصیه احزاب به رییس جمهور الزام آور نیست و قانون نیز او را ملزم نمی کند که ماموریت را به فردی بسپارد که بیشترین توصیه را دریافت کرده است. هرتزوگ باید تشخیص دهد چه کسی امکان بیشتری برای تشکیل دولت دارد.

این تصمیم در عین حال ضربه سیاسی دیگری به نتانیاهو محسوب می شود. او که پس از سه سال جنگ در غزه و درگیری های منطقه ای همچنان بر گفتمان امنیتی و ضرورت رهبری قدرتمند تاکید داشت، امروز نه تنها اکثریت پارلمانی خود را از دست داده، بلکه فرصت نخست برای تشکیل دولت هم به رقیبش واگذار شده است.

آیزنکوت چقدر فرصت دارد و فرآیند تشکیل دولت چگونه پیش می رود؟

بر اساس قانون اساسی اسراییل، رییس جمهور پس از مشورت با نمایندگان احزاب، مأموریت تشکیل دولت را به یکی از اعضای کنست واگذار می کند. این نماینده 28 روز فرصت دارد تا ائتلاف خود را تشکیل دهد. رییس جمهور می تواند این مهلت را حداکثر به مدت 14 روز دیگر تمدید کند.

به این ترتیب، آیزنکوت در مرحله نخست حداکثر 42 روز فرصت دارد. با توجه به واگذاری رسمی ماموریت در هفت نوامبر، مهلت اولیه او در اوایل دسامبر و در صورت استفاده از تمام فرصت تمدید، مهلت نهایی در حدود 20 دسامبر به پایان می رسد.

اما پایان مهلت آیزنکوت لزوما به معنای برگزاری انتخابات جدید نیست. قانون اسراییل برای چنین شرایطی چند مرحله دیگر در نظر گرفته است:

1. فرصت نخست آیزنکوت: او 28 روز فرصت دارد دولت تشکیل دهد و می تواند از رییس جمهور حداکثر 14 روز وقت دوباره بگیرد.

2. فرصت دوم: اگر آیزنکوت موفق نشود، یا پیش از پایان مهلت اعلام کند که قادر به تشکیل دولت نیست، رییس جمهور ظرف سه روز تصمیم می گیرد ماموریت را به نماینده دیگری واگذار کند یا اعلام کند که امکان تشکیل دولت وجود ندارد. نامزد دوم 28 روز فرصت خواهد داشت، اما برخلاف مرحله اول، امکان تمدید این مهلت وجود ندارد.

3. فرصت سوم با حمایت 61 نماینده: اگر تلاش دوم نیز شکست بخورد، یا رییس جمهور از معرفی نامزد دوم خودداری کند، نمایندگان کنست 21 روز فرصت دارند با امضای درخواست مشترک، از رییس جمهور بخواهند مأموریت تشکیل دولت را به نماینده مشخصی واگذار کند. این فرد باید موافقت کتبی خود را اعلام کرده باشد و دست کم 61 نماینده از معرفی او حمایت کنند. رییس جمهور موظف است ظرف دو روز این درخواست را بپذیرد و نامزد معرفی شده 14 روز برای تشکیل دولت فرصت خواهد داشت.

4. برگزاری انتخابات جدید: اگر در این مراحل هیچ کس موفق به تشکیل دولت نشود، فرآیند انحلال کنست و برگزاری انتخابات زودهنگام آغاز می شود. طبق قانون، انتخابات باید در بازه 90 روزه مقرر برگزار شود. البته کنست می تواند با تصویب قانون، زودتر از این مرحله نیز خود را منحل کند.

در نتیجه، اسراییل ممکن است هفته ها و حتی چند ماه در وضعیت بلاتکلیفی سیاسی باقی بماند. تجربه سال های 2019 تا 2022 نشان داده است که بن بست های انتخاباتی می توانند به تکرار انتخابات منجر شوند.

آیا آیزنکوت شانسی برای تشکیل دولت دارد؟

مهم ترین مشکل آیزنکوت این است که ائتلاف مخالفان نتانیاهو، با وجود برخورداری از 67 کرسی در مجموع، از نظر سیاسی و ایدئولوژیک یک بلوک یکپارچه نیست. از این تعداد، 48 کرسی متعلق به احزاب مخالف یهودی و 19 کرسی متعلق به دو حزب عربی است. همین مسئله تشکیل یک ائتلاف پایدار را دشوار می کند.

آیزنکوت برای رسیدن به قدرت دست کم سه مسیر پیش رو دارد. اولین گزینه جلب حمایت احزاب عرب است. دو جریان عربی فهرست مشترک و حزب رعم، در مجموع 19 کرسی دارند و می توانند در معادلات تشکیل دولت نقشی تعیین کننده ایفا کنند. حزب رعم اعلام کرده حاضر است از آیزنکوت حمایت کند و فهرست مشترک هم از حمایت بیرونی از دولت او برای پایان دادن به دوره نتانیاهو سخن گفته است.

حمایت بیرونی به این معناست که نمایندگان این احزاب لزوماً وارد کابینه نمی شوند، اما می توانند در رای اعتماد به دولت یا بقای آن در پارلمان نقش داشته باشند.

با این حال، این مسیر با موانع جدی روبه روست. برخی احزاب ائتلاف آیزنکوت، از جمله اسراییل خانه ما، حاضر نیستند با احزاب عرب وارد ائتلاف شوند. خود آیزنکوت برای همکاری با این احزاب شروطی از جمله به رسمیت شناختن اسراییل به عنوان یک کشور یهودی و تروریستی دانستن حماس مطرح کرده است.

دوم؛ توافق با احزاب مذهبی افراطی. آیزنکوت می تواند برای تشکیل دولت به سراغ احزاب حریدی برود؛ احزابی که در ائتلاف قبلی نتانیاهو حضور داشتند، اما اکنون ممکن است برای حفظ منافع خود گزینه های دیگری را نیز بررسی کنند.

مشکل اصلی در این مسیر، اختلاف بر سر معافیت حریدی ها از خدمت نظامی است. آیزنکوت، که پیش تر رییس ستاد کل ارتش اسراییل بوده، پایان دادن به معافیت گسترده مردان حریدی از خدمت نظامی و برقراری نوعی خدمت اجباری یا مدنی برای همه شهروندان را از وعده های اصلی خود قرار داده است. احزاب مذهبی نیز حفظ این معافیت ها را یکی از خطوط قرمز خود می دانند.

با این حال، حزب متحد یهودیت توراتی هنوز در را به روی همکاری با آیزنکوت نبسته است. همین مسئله می تواند در مذاکرات آینده اهمیت پیدا کند.

سوم؛ تشکیل دولت وحدت ملی با مشارکت لیکود. یکی دیگر از سناریوهای مطرح، تشکیل دولت وحدت ملی با مشارکت لیکود و حزب یاشار است. نتانیاهو نیز پس از اعلام نتایج انتخابات از ایده تشکیل چنین دولتی استقبال کرده است.

در این سناریو ممکن است توافقی برای تقسیم قدرت یا چرخش در مقام نخست وزیری میان نتانیاهو و آیزنکوت شکل بگیرد. چنین مدلی در تاریخ سیاسی اسراییل سابقه دارد و نمونه مهم آن دولت وحدت ملی سال 1984 بود که با توافق بر سر چرخش در مقام نخست وزیری شکل گرفت.

با این حال، تشکیل چنین دولتی در شرایط کنونی آسان نیست. مخالفان نتانیاهو اساسا با ادامه حضور او در راس دولت مخالف هستند و همکاری با او می تواند به معنای عدول از وعده های انتخاباتی شان باشد. افزون بر این، حتی توافق دو حزب بزرگ لیکود و یاشار به تنهایی برای دستیابی به اکثریت کافی نیست و آنها همچنان به شرکای دیگری نیاز خواهند داشت.

موسسه دموکراسی اسراییل نیز در تحلیل خود از نتایج انتخابات تأکید کرده است که دولت وحدت ملی، اگرچه می تواند راهی برای خروج از بن بست باشد، اما ممکن است به تضعیف رقابت سیاسی و کاهش نظارت پارلمانی بر دولت منجر شود.

نتانیاهو در دوره بلاتکلیفی چه اختیاراتی دارد؟

یکی از مهم ترین پرسش ها در شرایط کنونی این است که آیا شکست نتانیاهو در انتخابات و از دست دادن اکثریت پارلمانی به معنای پایان اختیارات اوست؟ پاسخ منفی است.

بر اساس اصل تداوم دولت در ماده 30 قانون اساسی اسراییل، دولت مستقر تا زمان تشکیل کابینه جدید به فعالیت خود ادامه می دهد. به این ترتیب، نتانیاهو همچنان نخست وزیر باقی می ماند و اعضای کابینه او نیز تا زمان روی کار آمدن دولت جدید مسئولیت های خود را حفظ می کنند.

دولت در این دوره معمولا با عنوان دولت پیشبرد امور یا دولت انتقالی شناخته می شود. با این حال، برخلاف تصور رایج، اختیارات چنین دولتی به اداره امور روزمره محدود نیست. قانون اختیارات اجرایی دولت را به طور کامل از آن سلب نمی کند، اما رویه های قضایی و دستورالعمل های حقوقی، دولت را به رعایت خویشتن داری در تصمیم گیری های مهم ملزم می کنند.

برای مثال، انتصاب مقام های ارشد دولتی و امنیتی، تصمیم های مهم مالی و تعهدات بلندمدت ممکن است با محدودیت های حقوقی و نظارت بیشتری روبه رو شوند. دولت باید بتواند ضرورت فوری چنین تصمیم هایی را توضیح دهد و نمی تواند صرفاً برای تثبیت موقعیت سیاسی خود دست به اقدامات گسترده بزند.

با این حال، در حوزه امنیت و سیاست خارجی شرایط متفاوت است. دولت پیشبرد امور همچنان اختیار تصمیم گیری درباره عملیات نظامی و مسائل امنیت ملی را دارد. به همین دلیل، حتی اگر نتانیاهو نتواند دولت جدیدی تشکیل دهد، از نظر قانونی همچنان می تواند درباره عملیات نظامی اسراییل تصمیم گیری کند.

این مسئله در شرایط کنونی اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا بحث احتمال ازسرگیری درگیری نظامی با ایران همچنان در فضای سیاسی اسراییل مطرح است. برخی تحلیلگران هشدار داده اند که نبود اکثریت پارلمانی به تنهایی مانع حقوقی برای تصمیم گیری نظامی نتانیاهو ایجاد نمی کند. البته چنین تصمیم هایی همچنان باید با ملاحظات حقوقی و ضرورت های امنیتی توجیه شوند.

نکته مهم این است که فعالیت پارلمان اسراییل به تشکیل دولت جدید وابسته نیست. بیست وششمین دوره کنست قرار است روز 10 نوامبر 2026 آغاز به کار کند و نمایندگان جدید سوگند یاد کنند. از آن زمان، پارلمان می تواند مستقل از مذاکرات تشکیل کابینه، فعالیت خود را آغاز کند.

به همین دلیل، مخالفان نتانیاهو قصد دارند از اکثریت پارلمانی خود برای تغییر آرایش قدرت در داخل کنست استفاده کنند. این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا آنها در مجموع 67 کرسی دارند و می توانند حتی پیش از تشکیل دولت جدید، در برخی تصمیم های پارلمانی نقش تعیین کننده ایفا کنند.