تلاش‌های دیپلماتیک برای مهار رویارویی آمریکا و ایران با دشواری روبه‌رو شده است. تهران همچنان بر موضع خود مبنی بر رد امتیازدهی هسته‌ای پیش از رفع محاصره پافشاری می‌کند؛ در همین حال، قطر و پاکستان ابتکار جدیدی را برای نزدیک کردن دیدگاه‌ها پیش می‌برند. این تحولات هم‌زمان با هشدارهایی درباره تشدید احتمالی اقدام نظامی آمریکا و افزایش تنش‌های منطقه‌ای صورت می‌گیرد.

به گزارش شفقنا، روزنامه الاخبار لبنان با اشاره به این موضوع، همچنین نوشت: تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از وقوع جنگی جدید میان ایران و ایالات متحده همچنان درجا می‌زند و تاکنون نتوانسته است بن‌بست موجود را بشکند. این در حالی است که تازه‌ترین اطلاعات منتشرشده در رسانه‌های آمریکایی، به‌ویژه گزارش روز گذشته روزنامه «وال‌استریت ژورنال»، حاکی از آن است که دولت آمریکا قصد دارد پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در پنجم نوامبر آینده، «کارزار نظامی کوتاه‌مدت و فشرده‌ای» را علیه ایران اجرا کند. به نوشته این روزنامه، واشنگتن این موضوع را به اطلاع شماری از پایتخت‌های کشورهای حوزه خلیج فارس رسانده است.

محور اصلی رایزنی‌های دیپلماتیک جاری، ابتکار مشترکی است که قطر و پاکستان اخیراً به طرف ایرانی ارائه کرده‌اند. اطلاعات موجود نشان می‌دهد که سفر مقام‌های ارشد امنیتی کشورهای عضو «ائتلاف مکه» به تهران در روز دوشنبه گذشته، اساساً با هدف اعلام حمایت از این ابتکار انجام شده است. این سفر همچنین حامل پیامی روشن درباره عمق نگرانی و هراس منطقه‌ای از احتمال وقوع «جنگ سوم» و پیامدهای ویرانگر آن بوده است.

این ابتکار پس از ناکام ماندن طرح ایران با عنوان «طرح هفت روزه» مطرح شد. مرحله نخست طرح ایران شامل «توقف جنگ در تمامی جبهه‌ها»، «رفع محاصره دریایی»، «لغو تحریم‌های نفتی» و «آزادسازی دارایی‌های مسدودشده» بود و در مقابل، بازگشایی تنگه هرمز را در نظر داشت. سپس، در مرحله دوم، قرار بود مذاکرات هسته‌ای آغاز شود. این طرح با مخالفت قاطع آمریکا مواجه شد.

در مقابل، پیشنهاد متقابل آمریکا مبنی بر اینکه تهران ابتدا «امتیازهای هسته‌ای» بدهد و تنگه هرمز را بازگشایی کند و واشنگتن پس از آن به اجرای تعهدات خود بپردازد نیز با مخالفت قاطع ایران روبه‌رو شد؛ مخالفتی که به بن‌بست در چشم‌انداز مذاکرات انجامید.

روزنامه «الأخبار» مطلع شده است که طرح جدید بر اجرای «تعهدات متقابل» میان دو کشور در یک بازه زمانی پنج‌روزه استوار است. بر اساس این طرح، ایران تنگه هرمز را بازگشایی می‌کند و آمریکا در مقابل، محاصره دریایی را برمی‌دارد.

علاوه بر این، اطلاعات حاکی از آن است که این ابتکار از تهران می‌خواهد امتیازهای هسته‌ای ارائه دهد؛ از جمله صدور مجوز برای بازرسی از تأسیسات هسته‌ای ایران، به‌عنوان یک «امتیاز ملموس» در این بازه زمانی.

به گفته منابع آگاه، تهران با سازوکار «اجرای متقابل تعهدات» به‌طور اولیه موافقت کرده است، اما هرگونه امتیازدهی هسته‌ای را به‌طور کامل رد کرده و بر موضع ثابت خود پافشاری می‌کند؛ موضعی که بر اساس آن، هرگونه مذاکره درباره برنامه هسته‌ای باید منحصراً پس از پایان جنگ، رفع محاصره و بازگشایی تنگه هرمز انجام شود.

با این حال، منابع تأکید می‌کنند که این طرح همچنان «روی میز» است و کانال‌های ارتباطی و تبادل پیام‌های دیپلماتیک برای آزمودن امکان شکستن بن‌بست ادامه دارند.

در همین حال، روزنامه «وال‌استریت ژورنال» به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد که جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهور آمریکا، برای احیای مذاکرات با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در حال برقراری تماس‌هایی است. بر اساس این گزارش، ونس به دستور دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا، پیامی برای رضایی فرستاده است.

نشست تهران؛ سه کشور منطقه از ایران چه خواستند؟

در همین چارچوب، اطلاعات جدید نشان می‌دهد نشست چهارجانبه‌ای که در تهران برگزار شد و خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و ابراهیم کالین، رییس سازمان اطلاعات ترکیه، را در کنار مقام‌های ارشد ایرانی، به‌ویژه محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، گرد هم آورد، نتوانست هیچ پیشرفت یا گشایشی در بحران پیچیده یمن ایجاد کند.

این در حالی است که این نشست نقطه عطفی در شکل‌گیری ایده «امنیت خودبنیاد منطقه‌ای» به شمار می‌رفت؛ مفهومی که بر ایجاد امنیت از درون منطقه و بدون دخالت‌های خارجی تأکید دارد.

یک منبع امنیتی آگاه به روزنامه «الأخبار» گفت: «این سه کشور، ضمن اشاره به رفتارهای بحرانی رژیم اسراییل که به ایجاد بحران در منطقه دامن می‌زند، بر این باور بودند که بهتر است ایران با ایالات متحده توافقی امضا کند تا از وقوع جنگ جلوگیری شود. آن‌ها آمادگی خود را برای تضمین این توافق اعلام کردند.»

این منبع افزود که این سه کشور، در واکنش به نگرانی‌های عمیق خود از وقوع رویارویی جدید، مشخصاً از ایران خواستند با خارج کردن ذخایر اورانیوم غنی‌شده از خاک خود موافقت کند و تنگه هرمز را بازگشایی کند تا زمینه برای شکل‌گیری توافق موردنظر و جلوگیری از خطر جنگ فراهم شود.

این منبع فاش کرد که سرلشکر محسن رضایی پس از مطرح شدن این شروط، از هیئت بازدیدکننده پرسید: «چگونه می‌توانید پایبندی دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا، به مفاد توافقی را که قرار است حاصل شود تضمین کنید، در حالی که او بارها ثابت کرده است که عهدشکنی می‌کند و به تعهدات و توافق‌ها پایبند نمی‌ماند؟»

این منبع ادامه داد که هیئت سه‌جانبه پاسخ قانع‌کننده‌ای نداشت و تنها به این گفته بسنده کرد: «شما گام نخست را بردارید و ما تلاش خود را برای جلوگیری از حمله جدید ترامپ به ایران به کار خواهیم گرفت.»

به گفته این منبع، رضایی در جریان نشست بر پایبندی تهران به موضع ثابت خود درباره «هفت شرط» تأکید کرد که مهم‌ترین آن‌ها رفع محاصره دریایی است. او بار دیگر هرگونه امتیازدهی هسته‌ای از سوی ایران را پیش از اجرای کامل تعهدات آمریکا رد کرد.

شکاف میان تهران و واشنگتن؛ احتمال وقوع «جنگ سوم» افزایش می‌یابد

بر این اساس، روشن است که با وجود ادامه تحرکات دیپلماتیک و تلاش‌های فشرده منطقه‌ای برای جلوگیری از جنگی جدید، فاصله میان مواضع ایران و آمریکا همچنان چنان عمیق است که پر کردن آن به‌آسانی امکان‌پذیر نیست. این وضعیت، روزبه‌روز احتمال وقوع «جنگ سوم» را افزایش می‌دهد.

این تحولات در حالی رخ می‌دهد که تردیدها و گمانه‌زنی‌ها درباره توانایی چنین حملاتی برای «تغییر محاسبات» در تهران رو به افزایش است؛ به‌ویژه آنکه تجربه جنگ اخیر به‌روشنی نشان داد که با وجود خسارت‌های سنگینی که ایران متحمل شد، مواضع این کشور در برابر خواسته‌های تحمیلی آمریکا نه‌تنها نرم‌تر نشد، بلکه سخت‌تر، سرسختانه‌تر و انعطاف‌ناپذیرتر شد.

هم‌زمان، همان منبع امنیتی آگاه جزییات بیشتری از مباحث مربوط به پرونده یمن در نشست تهران را فاش کرد. او توضیح داد که «این سه کشور، به‌ویژه عربستان سعودی، از ایران خواستند از نفوذ خود بر جنبش انصارالله یمن برای پایان دادن به درگیری‌ها استفاده کند».

این منبع در ادامه گفت که تهران ضمن اعلام آمادگی برای کمک به حل‌وفصل بحران یمن، توجه طرف‌های سه‌گانه را به این نکته جلب کرد که جنبش انصارالله شروط مشخصی دارد و تا زمانی که ریاض این شروط را نپذیرد، از ادامه جنگ دست نخواهد کشید.

به نظر می‌رسد افزایش شدت درگیری‌ها میان جنبش انصارالله و عربستان سعودی طی دو روز اخیر، پس از برگزاری نشست چهارجانبه تهران، شاهدی روشن بر این است که این نشست نتوانسته است کاهش قابل‌توجهی در سطح تنش‌ها ایجاد کند.