به نقل از اقتصاد آنلاین، با افزایش هزینه های زندگی و رشد قیمت کالاهای اساسی، نحوه پرداخت یارانه نقدی و شناسایی خانوارهای مشمول حمایت های معیشتی به یکی از موضوعات مهم اقتصادی تبدیل شده است. همزمان با پرداخت یارانه مهرماه، دولت در حال اجرای سازوکار جدیدی برای بررسی وضعیت اقتصادی خانوارها و بازنگری در شیوه گروه بندی آن هاست؛ تغییری که می تواند بر نحوه برخورداری خانوارها از یارانه نقدی و کالابرگ الکترونیکی تأثیر بگذارد. در ادامه، جزییات واریز یارانه مهرماه، آمار مشمولان و ضوابط جدید شناسایی خانوارها را می خوانید.

یارانه نقدی مرحله 188 مربوط به مهرماه 1405، در تاریخ 25 مهرماه به حساب سرپرستان خانوارهای دهک های اول تا سوم واریز شد و امکان برداشت آن فراهم شد. بر اساس اعلام سازمان هدفمندسازی یارانه ها، در ماه جاری 28 میلیون و 470 هزار نفر بر مبنای دهک بندی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مشمول دریافت یارانه نقدی 400 هزار تومانی بوده اند.

مبلغ یارانه این گروه بر اساس تعداد اعضای خانوار محاسبه می شود و به ازای هر نفر 400 هزار تومان است. به این ترتیب، یارانه خانوار یک نفره 400 هزار تومان، خانوار دونفره 800 هزار تومان، خانوار سه نفره یک میلیون و 200 هزار تومان، خانوار چهارنفره یک میلیون و 600 هزار تومان و خانوار پنج نفره 2 میلیون تومان خواهد بود.

مقایسه آمار این مرحله با پرداخت شهریورماه نشان می دهد که در مرحله 187، مبلغ 110 هزار و 969 میلیارد ریال به حساب 10 میلیون و 384 هزار و 595 نفر از سرپرستان خانوارهای دهک های اول تا سوم واریز شده بود. این آمار مربوط به تعداد سرپرستان خانوار دریافت کننده یارانه است و با مجموع جمعیت مشمول این حمایت تفاوت دارد.

سازمان هدفمندسازی یارانه ها اعلام کرد یارانه نقدی مرحله 188 مربوط به مهرماه، به مبلغ 134 هزار و 960 میلیارد ریال به حساب 15 میلیون و 593 هزار و 12 نفر از سرپرستان خانوارهای دهک های چهارم تا نهم واریز شده است. این مبالغ پس از اعمال کسورات مربوط به اقساط تسهیلات و تعهدات مالی، قابل برداشت است.

بر اساس دهک بندی اعلام شده از سوی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، مجموع جمعیت قرارگرفته در دهک های چهارم تا نهم در مهرماه 45 میلیون و 31 هزار و 223 نفر اعلام شده است. یارانه نقدی این گروه هر ماه از طریق 28 بانک عامل در سراسر کشور به حساب سرپرستان خانوار واریز می شود.

مبلغ یارانه نقدی این دهک ها به ازای هر نفر 300 هزار تومان است. بر این اساس، خانوار یک نفره 300 هزار تومان، خانوار دونفره 600 هزار تومان، خانوار سه نفره 900 هزار تومان، خانوار چهارنفره یک میلیون و 200 هزار تومان و خانوار پنج نفره یک میلیون و 500 هزار تومان یارانه دریافت می کند.

مقایسه آمار مهرماه با شهریور نشان می دهد که در مرحله 187 پرداخت یارانه نقدی، مبلغ 135 هزار و 410 میلیارد ریال به حساب 15 میلیون و 702 هزار و 503 نفر از سرپرستان خانوارهای دهک های چهارم تا نهم واریز شده بود. همچنین جمعیت مشمول این گروه در شهریورماه 45 میلیون و 328 هزار و 818 نفر اعلام شده بود.

بر اساس اعلام سازمان هدفمندسازی یارانه ها، مبلغ نهایی قابل برداشت ممکن است با توجه به تعهدات مالی هر سرپرست خانوار متفاوت باشد. این کسورات شامل مواردی مانند اقساط تسهیلات اربعین، وام کرونا و خریدهای اعتباری است.

همزمان با ادامه پرداخت یارانه نقدی، دولت در حال اجرای شیوه نامه جدید شناسایی و گروه بندی اقتصادی خانوارهاست. بر اساس این شیوه نامه که به تصویب هیئت وزیران رسیده است، خانوارهای کشور در سه گروه با وسع اقتصادی بالا، متوسط و پایین طبقه بندی می شوند.

شناسایی خانوارهای دارای وسع اقتصادی متوسط و پایین بر عهده وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است و تشخیص خانوارهای برخوردار از وسع اقتصادی بالا نیز با همکاری دستگاه های مسئول و بر اساس اطلاعات اقتصادی انجام می شود.

در روش جدید، ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها صرفاً به یک شاخص محدود نیست، بلکه اطلاعات مرتبط با درآمد، دارایی، املاک، خودرو، سرمایه گذاری، تسهیلات بانکی و میزان مصرف انرژی در کنار یکدیگر بررسی می شوند. هدف از این تغییر، دستیابی به ارزیابی دقیق تر از توان مالی خانوارها و تخصیص حمایت های معیشتی بر اساس اطلاعات جامع تر عنوان شده است.

بر اساس مصوبه جدید، میزان اعتبار کالابرگ هر گروه اقتصادی نیز باید با پیشنهاد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و تصویب هیئت وزیران تعیین شود. بنابراین، تغییر شیوه گروه بندی اقتصادی به تنهایی به معنای افزایش یا کاهش خودکار اعتبار کالابرگ همه خانوارها نیست و میزان اعتبار هر گروه به تصمیم های مربوط به اجرای طرح بستگی دارد.

در شیوه نامه جدید، چند شاخص برای شناسایی خانوارهای دارای وسع اقتصادی بالا در نظر گرفته شده است. این معیارها شامل ارزش املاک و خودرو، میزان مصرف انرژی، دارایی های بازار سرمایه، مانده تسهیلات بانکی، داشتن کارت بازرگانی و اقامت طولانی مدت در خارج از کشور است.

مهم ترین شاخص های پیش بینی شده عبارت اند از:

- ارزش املاک و مستغلات: ارزش هر قطعه زمین با کاربری مسکونی، در صورت بیشتر بودن از 50 میلیارد تومان بر اساس معیارهای تعیین شده در مصوبه، یکی از شاخص هاست. برای زمین های فاقد کاربری و زمین های دارای کاربری غیرمسکونی، آستانه بیش از 75 میلیارد تومان در نظر گرفته شده است. ارزش هر واحد مسکونی بیش از 75 میلیارد تومان نیز در این ارزیابی مورد توجه قرار می گیرد.

- ارزش خودروها: مجموع ارزش خودروهای سواری و وانت های دوکابین دارای شماره انتظامی شخصی، در صورتی که از 75 میلیارد تومان بیشتر باشد، یکی از معیارهای شناسایی است.

- مصرف انرژی: قرار گرفتن در میان پنج درصد خانوارهای دارای بیشترین میزان مصرف انرژی، بر اساس اطلاعات وزارت نفت و وزارت نیرو، از دیگر شاخص هاست.

- دارایی در بازار سرمایه: قرار گرفتن در میان پنج درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش سبد سرمایه گذاری در بازار سرمایه نیز بررسی می شود.

- مانده تسهیلات بانکی: خانوارهای قرارگرفته در میان دو و نیم درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش مانده تسهیلات، بر اساس تشخیص بانک مرکزی، در این ارزیابی قرار می گیرند.

- کارت بازرگانی و اقامت خارج از کشور: داشتن کارت بازرگانی و همچنین حضور بیش از 182 روز در طول یک سال در خارج از کشور، بر اساس ضوابط و تشخیص مراجع مسئول، از دیگر معیارهای پیش بینی شده است.

در این سازوکار، مجموعه اطلاعات اقتصادی خانوارها مبنای ارزیابی قرار می گیرد و بررسی یک شاخص به تنهایی لزوماً تمام ابعاد وضعیت مالی خانوار را مشخص نمی کند. نحوه اعمال معیارها و نتیجه نهایی گروه بندی نیز تابع ضوابط مصوب و اطلاعات تأییدشده دستگاه های مسئول خواهد بود.

در روش پیشین، خانوارها بر اساس اطلاعات اقتصادی در یکی از دهک های درآمدی قرار می گرفتند. با این حال، قرار گرفتن دو خانوار در یک دهک لزوماً به معنای برخورداری از شرایط مالی یکسان نبود؛ زیرا ممکن بود میزان درآمد، دارایی، مالکیت مسکن و خودرو یا سایر شاخص های اقتصادی آن ها تفاوت قابل توجهی داشته باشد.

در الگوی جدید، دولت قصد دارد با تجمیع اطلاعات اقتصادی از دستگاه های مختلف، تصویر جامع تری از وضعیت مالی خانوارها به دست آورد. در این چارچوب، شاخص هایی مانند ارزش املاک، خودرو، دارایی های بازار سرمایه، تسهیلات بانکی و میزان مصرف انرژی در کنار یکدیگر بررسی می شوند.

هدف از اجرای این طرح، افزایش دقت در شناسایی خانوارهای برخوردار و نیازمند و کاهش احتمال تخصیص حمایت های معیشتی به افراد غیرمشمول است. با این حال، میزان موفقیت این سازوکار به صحت اطلاعات ثبت شده، به روزرسانی منظم داده ها و امکان اصلاح خطاهای احتمالی بستگی دارد.

بر اساس شیوه نامه مصوب، خانوارهایی که اطلاعات ثبت شده درباره وضعیت اقتصادی خود را نادرست می دانند، می توانند از طریق کارپوشه اقتصادی ایرانیان درخواست بررسی و اصلاح اطلاعات را ثبت کنند. در صورتی که مغایرت به اطلاعات ارائه شده از سوی دستگاه های مسئول مربوط باشد، موضوع برای بررسی به مرجع مربوط ارجاع می شود و نتیجه اصلاح اطلاعات باید حداکثر ظرف یک ماه اعلام شود. همچنین امکان تکمیل و اصلاح اطلاعات اقتصادی از طریق خوداظهاری پیش بینی شده است.

بر اساس ماده 8 شیوه نامه، سرپرست خانوار برای درخواست تغییر گروه اقتصادی باید اطلاعات خود را در کارپوشه اقتصادی به روز کرده و درخواست بررسی مجدد را ثبت کند. در این فرایند، اطلاعات خانوار مجدداً استعلام می شود و در صورت نیاز، بررسی های تکمیلی نیز انجام خواهد شد. درخواست تغییر گروه اقتصادی هر خانوار فقط یک بار در سال امکان پذیر است و ارائه نکردن اطلاعات صحیح و کامل می تواند بر برخورداری از حمایت های معیشتی، از جمله کالابرگ الکترونیکی، تأثیر بگذارد.

بر اساس جدول ماده 3 شیوه نامه، اطلاعات اقتصادی خانوارها با دوره های زمانی متفاوت از دستگاه های مسئول دریافت و بررسی می شود. بنابراین، همه داده ها با فاصله زمانی یکسان به روزرسانی نخواهند شد.

مهم ترین دوره های پیش بینی شده برای دریافت اطلاعات عبارت اند از:

- گردش حساب اشخاص حقیقی: ارسال اطلاعات از سوی بانک مرکزی به صورت سالانه و بررسی گردش حساب در بازه 24 ماه گذشته.

- مانده تسهیلات بانکی: ارسال اطلاعات به صورت ماهانه.

- املاک و خودروهای مشمول معیارها: ارائه اطلاعات به صورت سالانه و مطابق قوانین مربوط.

- مصرف برق و گاز: ارسال اطلاعات به صورت فصلی و بررسی داده ها در دوره سالانه.

- سبد سرمایه گذاری در بازار سرمایه: ارسال اطلاعات به صورت فصلی و بررسی سالانه.

- رمزارزها و سکوهای خریدوفروش و فروش طلا: دریافت اطلاعات به صورت ماهانه و بررسی آن ها در دوره سالانه.

این زمان بندی نشان می دهد که ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها قرار است با استفاده از داده های متنوع و در دوره های زمانی مشخص انجام شود. در نتیجه، تغییر در اطلاعات درآمدی یا دارایی خانوارها ممکن است در فرایندهای بعدی بررسی وضعیت اقتصادی آن ها اثرگذار باشد.

سرپرستان خانوار برای اطلاع از دهک اقتصادی خود می توانند از روش های مختلف استعلام استفاده کنند. همچنین افرادی که نسبت به وضعیت اعلام شده اعتراض دارند، می توانند از مسیرهای پیش بینی شده برای پیگیری و بررسی مجدد اطلاعات اقتصادی خانوار خود اقدام کنند.

مهم ترین روش های استعلام دهک بندی عبارت اند از:

- سامانه حمایت: سرپرستان خانوار می توانند با مراجعه به نشانی hemayat.mcls.gov.ir، وضعیت دهک اقتصادی خود را مشاهده کنند و در صورت وجود مغایرت، درخواست بررسی مجدد ثبت کنند.

- کد دستوری: امکان استعلام از طریق کد دستوری اعلام شده برای این منظور و با شماره تلفن همراه سرپرست خانوار نیز پیش بینی شده است.

- استعلام تلفنی: سرپرستان خانوار می توانند از طریق شماره 09200006369 وضعیت دهک بندی خود را پیگیری کنند.