امیر حسین قلندی

به نقل از history defined ، قدرت روم در اوج خود در قرن دوم میلادی، از جنوب اسکاتلند در شمال-جنوب تا صحرای بزرگ آفریقا و حتی تا سودان و از سواحل اقیانوس اطلس مراکش و شبه جزیره ایبری به سمت شرق تا قفقاز و عراق گسترش یافته بود.

مورخان به طرق مختلف توضیح داده اند که روم چگونه به این سرزمین پهناور دست یافت؛ از بوروکراسی کارآمد و استفاده از نخبگان محلی برای حکومت بر استان ها گرفته تا نفوذ فرهنگی آن با جاده ها، آمفی تئاترها و قنات هایش.

اما وقتی به اصل مطلب برسیم، روم قدرت خود را با قدرت نظامی بنا نهاده است. علاوه بر این، مسأله فقط مربوط به تعداد زیاد مردانی که می توانست اعزام کند نبود، بلکه انضباط سربازان و تاکتیک های به کار گرفته شده در میدان نبرد نیز اهمیت زیادی داشت.

در بیشتر دوران جمهوری، زمانی که روم در حال تبدیل شدن به قدرت غالب در مدیترانه غربی و گسترش به مدیترانه شرقی بود، نیروهای آن از سربازان حرفه ای تشکیل نشده بودند، بلکه از شهروندان رومی به خدمت اجباری گرفته می شدند.

علاوه بر این، اینها بسیاری از روش های نظامی جاافتاده ای را که در قرن پنجم پیش از میلاد در یونان پدیدار شده بود، به ارث برده بودند.

همین روش ها به اسکندر اجازه داد تا امپراطوری وسیع خود را از یونان تا هند در دهه های 330 و 320 پیش از میلاد بسازد.

این شامل استفاده از سربازان هوپلیت با نیزه های بسیار بلند بود که با آرایش فالانکس به نبرد می رفتند.

اما از قرن دوم پیش از میلاد، رومی ها شروع به توسعه سیستم لژیون هایی کردند که به خاطر آنها مشهور شده اند ؛ این شامل دسته هایی از لژیونرها بود که تقریباً شامل 5200 پیاده نظام و 300 سواره نظام می شد.

لژیونرها سپرهای برج مستطیلی سنگین معروف به اسکوتوم حمل می کردند. مردان به شمشیری به نام گلادوس و دو نیزه مسلح بودند.

بنابراین، سلاح های مورد استفاده اساساً با سلاح های مورد استفاده ی هوپلیت های یونانی باستان متفاوت بود.

این لژیون ها به نوبه خود، به گروه های تقریباً 480 نفری تقسیم می شدند. سپس هر کدام به شش قرنی 80 نفره به فرماندهی یک سنتوریون تقسیم می شدند.

در میدان نبرد، فرمانده می توانست افراد خود را هدایت کند، اما همه آنها به عنوان بخشی از یک سیستم تاکتیکی گسترده تر در سراسر میدان نبرد عمل می کردند.

وقتی ارتش روم در نبرد با دشمن روبرو می شد، می توانست به روش های مختلفی صف آرایی کند. یکی از آرایش های رایج، آرایش مثلثی بود که در آن یک خط پیوسته از سربازان در سراسر میدان نبرد پخش می شدند، اما تمرکز نیرو در مرکز نیز به شکل مثلث بود. هدف در اینجا پیشروی و نفوذ به مرکز خطوط دشمن بود، به این ترتیب خطوط آنها به دو قسمت تقسیم شده و ارتباط بین دو بخش ارتش دشمن در میدان نبرد قطع می شد.

آرایش دیگری درست برعکس این آرایش نیز به کار گرفته می شد. این آرایش شامل تمرکز بخش عمده ای از نیروهای رومی در جناح های چپ و راست خطوطشان بود.

این آرایش، تصور یک مرکز ضعیف را القا می کرد. ایده این بود که دشمن را به سمت مرکز سوق دهند

اگر فرماندهان دشمن فریب این نقشه را می خوردند، نیروهای همرزم در مرکز ضعیف عقب نشینی می کردند، در حالی که نیروهای جناح های قوی تر به جلو حرکت می کردند تا دشمن در حال پیشروی را محاصره کنند.

به محض اینکه در تله می افتادند، یک نیروی ذخیره که از دید پنهان بود، برای تقویت مرکز ضعیف به جلو می آمد.

به این ترتیب، لژیون های رومی نیروی دشمن را محاصره می کردند و به تدریج دشمن به دام افتاده خود را با استفاده از نیزه ها و بالستیک های صحرایی نابود می کردند.چندین آرایش تاکتیکی دیگر مانند این وجود داشت که بسته به نوع زمین می توانستند به رویکردهای متنوعی تبدیل شوند.

برای مثال، کوه ها و تپه ها یا دریاچه ها می توانستند برای محافظت از یک جناح مورد استفاده قرار گیرند تا جناح دیگر بتواند قبل از حمله به شدت تقویت شود.

آرایش جنگی تستودو یا لاک پشتی نوعی دیوار محافظ بود که در آن تعداد مشخصی از مردان در یک آرایش مربعی صف می کشیدند. به عنوان مثال، یک قرن ممکن بود در ده ردیف هشت نفره صف بکشد.

این افراد نزدیک به هم می ایستادند، به طوری که مردان در خطوط جلویی و کناری سپرهای خود را در پهلو و رو به بیرون نگه می داشتند. سپس مردانی که از خطوط بیرونی دور بودند، سپرهای خود را بالای سر خود نگه می داشتند.با انجام این کار، مردان یک پوسته تقریباً کامل در اطراف کل واحد خود تشکیل می دادند. سپس آنها به آرامی به عنوان یک واحد به جلو در میدان نبرد با دیوار سپر خود حرکت می کردند و یک پوسته محافظ ایجاد می کردند، دقیقاً مانند یک لاک پشت.

این امر آنها را از تیرها، نیزه ها و سایر پرتابه هایی که ممکن بود هنگام پیشروی به سمت آنها شلیک شود، محافظت می کرد. در نتیجه، تستودو به طور گسترده توسط لژیون های رومی مورد استفاده قرار گرفت. در نتیجه، بسیاری از مورخان جنگ های روم، مانند پلوتارک و دیو کاسیوس، به طور مفصل در مورد آن نوشتند.

آرایش جنگی تستودو از لژیون ها محافظت می کرد تا زمانی که به دشمن نزدیک می شدند. سپس وقتی به اندازه کافی نزدیک می شدند، با دشمن درگیر می شدند.

اما این کار سیستماتیک، منظم و حرفه ای بود. وقتی به اندازه کافی نزدیک می شدند، حمله وحشیانه ای به خطوط دشمن صورت نمی گرفت. در عوض، وقتی به اندازه کافی نزدیک می شدند، لژیونرها دو نیزه خود را به صورت منظم به سمت خطوط دشمن پرتاب می کردند.

در دوره امپراطوری، توپخانه های صحرایی بزرگی مانند توپ های شکاری و بالستیک برای بمباران خطوط دشمن از دوردست ها مورد استفاده قرار می گرفتند. به محض اینکه نیزه ها و آتش منجنیق ها خطوط مقدم دشمن را تضعیف کرد، لژیون ها پیشروی می کردند، شمشیرهای خود را می کشیدند و نبرد تن به تن آغاز می شد.

این سیستم بسیار مؤثر بود. برای مثال، در اوج قدرت نظامی روم در قرن دوم میلادی، حدود سیزده لژیون و نیروی کمکی یا کمی کمتر از 100000 سرباز رومی در جنگ های مارکومان ها از 166 تا 180 میلادی با بیش از یک میلیون نفر از قبایل ژرمنی در سراسر اروپای مرکزی روبرو شدند.

اگرچه جنگ ها سال های زیادی طول کشید و برای امپراطوری دشوار بود، اما زمانی که روم در سال 180 میلادی پیروز شد، دشمنی را شکست داده بود که تقریباً ده برابر از آن تعداد داشت. این قدرت ماشین جنگی روم و تاکتیک های نظامی آن بود.