به نقل از فارن افرز، این همان وعده ای بود که او در ماه آوریل داد، زمانی که گفت ایالات متحده تحت آنچه کاخ سفید عملیات خشم اقتصادی می نامد، یک خفقان مالی بر رژیم ایران تحمیل می کند . این همچنین شبیه به اجرای اولین کارزار فشار حداکثری دولت ترامپ در ماه مه 2018 بود که در آن مایک پمپئو، وزیر امور خارجه، اعلام کرد ایران هدف شدیدترین تحریم های تاریخ قرار خواهد گرفت و شبیه وعده باراک اوباما، رییس جمهوری ایالات متحده، در سال 2012 بود که دولت ایران با تحریم های فلج کننده تر روبرو خواهد شد.

اقتصاد ایران مطمئناً اثرات همه محدودیت های پی در پی را احساس کرده است. از زمان اولین دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ این کشور رشد کمی و تورم بالایی را تجربه کرده است. در نتیجه، شرکت های ایرانی در مقایسه با همتایان خود در سایر اقتصادهای در حال توسعه، زیرساخت های کمتری ایجاد کرده و فناوری های جدید کمتری را به کار گرفته اند. با این حال، ایران برای بخش عمده ای از یک دهه توانسته است در برابر اجبار اقتصادی ایالات متحده مقاومت کند.

تا زمان محاصره اخیر، ایران از تکنیک های دور زدن تحریم ها برای ادامه صادرات نفت به مشتری اصلی خود، چین، استفاده می کرد. صنایع غیرنفتی آن نیز با تحریم ها سازگار شدند، زیرا کاهش ارزش پول، رقابت با واردات را کاهش داد و محصولات ایرانی را در بازارهای منطقه ای رقابتی تر کرد و صادرات را افزایش داد. بدین ترتیب، ایران از نوعی فروپاشی اقتصادی فراری که در سایر کشورهای تحریم شده مانند سوریه و ونزوئلا دیده می شود، اجتناب کرد.

امروزه، جنگ، تاب آوری اقتصاد ایران را به روش هایی آزمایش می کند که تحریم ها به تنهایی نمی توانستند. حملات هوایی متعدد ایالات متحده و اسراییل، تأسیسات صنعتی حیاتی، از جمله برخی از مهم ترین کارخانه های فولاد و پتروشیمی ایران را هدف قرار داده است. خسارات وارده در جریان این حملات منجر به قطع عمده تولید کالاهای صنعتی کلیدی شده است. کاهش کلی ترافیک دریایی در تنگه هرمز و اختلالات خاص ناشی از محاصره دریایی ایالات متحده نه تنها صادرات ایران را کاهش داده، بلکه واردات کالاهای سرمایه ای و مصرفی بسیار مورد نیاز را نیز متوقف کرده است.
طبق تخمین ماه ژوییه صندوق بین المللی پول، تولید ناخالص داخلی ایران قرار است امسال 5.4 درصد کاهش یابد، پس از آنکه در 12 ماه گذشته کمتر از نصف آن کاهش یافته است. تورم سالانه از 52.6 درصد در دسامبر 2025 به 88.6 درصد در آغاز تابستان افزایش یافت. ارزش پول کشور به پایین ترین حد خود یعنی به بیش از دو میلیون ریال در برابر هر دلار رسیده است.

اما حتی با بدتر شدن وضعیت اقتصادی کشور، رهبری ایران همچنان قادر به مقاومت در برابر اثرات قهری تحریم ها، بیش از آنچه به نظر می رسد، است. وضعیت اقتصاد هنوز بر توانایی ایران برای جنگ تأثیری نگذاشته است. به لطف سال ها تجربه تحریم ها، انبارهای کالاهای مختلف همچنان پر از کالا است و دولت ایران دریافته است که چگونه از برآورده شدن نیازهای خود اطمینان حاصل کند. به عبارت دیگر، رویکرد ترامپ مطمئناً می تواند بیشتر مردم کشور را به زحمت بیندازد. اما نمی تواند با موفقیت جمهوری اسلامی را خفه کند.
آناتومی یک بحران

مقامات ایرانی به مشکلات اقتصادی کشور اذعان کرده اند. اما مقامات آمریکایی باید مراقب تفسیر بیش از حد این اظهارات باشند. برخلاف آنچه ممکن است به نظر برسد، هیچ یک از رهبران نمی گویند که اقتصاد کشور در آستانه فروپاشی است. ارزیابی های آمریکا از اقتصاد ایران و موفقیت اجبار اقتصادی، روش هایی را که تحریم ها اقتصاد سیاسی ایران را تغییر داده اند و توزیع منابع اقتصادی را به گونه ای تغییر داده اند که ساختار قدرت موجود آن را تقویت می کند، در نظر نمی گیرد.

شاید مهم تر از آن، ارزیابی های ایالات متحده از اقتصاد ایران، پویایی های مهمی را نادیده می گیرد. به طور معمول، اثرات تحریم ها بر اساس شاخص های اقتصاد کلان، از جمله نرخ رشد، تورم و کاهش ارزش پول، توصیف می شود. اما این اقدامات عمدتاً سطح قیمت ها را دربر می گیرد: ارزش کالاها و خدمات. به بیان دیگر، آنها یک دیدگاه مالی - نه عملکردی - از اقتصاد ارائه می دهند. برای داشتن یک دیدگاه عملکردی، باید به پویایی ها در سطح بنگاه و خانوار نگاه کرد. آنها نشان می دهند که چرا ارقام رو به وخامت در تیترها منجر به تسلیم ایران نشده است.

معضل اساسی برای سیاست گذاران در هر کشور تحت تحریم کامل، چگونگی واکنش به آسیب پذیری های تراز پرداخت ها است، مانند زمانی که یک کشور ارز خارجی مورد نیاز برای پرداخت واردات را تمام می کند. به طور کلی، دو رویکرد وجود دارد. سیاست گذاران می توانند از سیاست پولی انبساطی برای تقویت سرمایه گذاری استفاده و مازاد تجاری را از طریق ترکیبی از صادرات بیشتر و افزایش تولید داخلی بازیابی کنند. از طرف دیگر، سیاست گذاران می توانند از انقباض پولی و اقدامات ریاضتی برای سرکوب تقاضای واردات استفاده و مازاد تجاری را در سطوح صادراتی مشابه بازیابی کنند.

روزگار خوب، روزگار بد

داده های اقتصاد خرد، اثرات فشار ایالات متحده بر فعالیت اقتصادی در سطح بنگاه ها و خانوارها را آشکار می کند. بررسی داده های شاخص مدیران خرید که توسط اتاق بازرگانی ایران گردآوری شده، چگونگی تشدید بحران اقتصادی کشور را روشن می کند. بین سال های 2019 تا 2023، اقتصاد کلی ایران به دلیل تحریم های اولیه فشار حداکثری ترامپ، همه گیری کووید-19 و اختلالات مربوط به زنان، زندگی، آزادی برای دو سوم این دوره در انقباض بود. اما در طول این دوره، صنایع غیرنفتی ایران رشد متوسطی را تجربه کردند. در آغاز سال 2023، ایران حتی شروع به خروج از رکود طولانی خود کرد، زیرا اقتصاد کلی و بخش صنعت به طور همزمان رشد کردند. تا مارس 2024، استانداردهای زندگی دوباره شروع به افزایش کردند و این امر با افزایش تقریباً 15 درصدی درآمد واقعی تقویت شد.

این بهبود با حملات هوایی اسراییل به ایران در آوریل 2024 از مسیر خود خارج شد. از آن زمان، عدم قطعیت اقتصادی مرتبط با درگیری های نظامی مکرر، باعث کاهش طولانی مدت فعالیت های صنعتی شده و ایران را به رکود عمیق تری سوق داده است. شرکت های صنعتی برای هشت ماه متوالی از وخامت اوضاع خبر داده اند. اما این بدان معنا نیست که این شرکت ها ورشکسته هستند. در طول دو دهه گذشته، شرکت های ایرانی روشی برای نگهداری موجودی های بزرگ ایجاد کرده اند. این روش به شرکت ها اجازه می دهد تا اثرات تحریم ها بر زنجیره های تأمین را کاهش دهند و به حفظ ترازنامه ها در محیطی با تورم بالا که در آن پول نقد ارزش خود را از دست می دهد اما کالاها نه، کمک می کند.

شرکت ها برای حفظ حاشیه سود خود، قیمت ها را افزایش دادند و هزینه های ورودی بالاتر را به مصرف کنندگان منتقل کردند. و با ادامه جنگ، این قیمت های بالاتر منجر به نابودی تقاضا شد. خانوارهای ایرانی که سال ها با تورم مداوم دست و پنجه نرم می کردند، شروع به مصرف کمتر کردند. وقتی هم خرید می کردند، به طور فزاینده ای به اعتبار مصرف کننده، از جمله طرح های جدید الان بخر، بعداً پرداخت کن و وام های غیررسمی، متکی بودند. حتی در دسته های خاصی مانند مواد غذایی، خرده فروشان ایرانی از کاهش حجم فروش خبر دادند.

در همین حال، کاهش فعالیت اقتصادی، ضربه گیرهایی را برای اقتصاد واقعی فراهم کرده است. از نظر مالی، اقتصاد ایران در وضعیت بدتری نسبت به آغاز جنگ قرار دارد، اما از نظر عملکردی، سطح موجودی از دسامبر 2025 بدون تغییر مانده و عرضه و تقاضا ممکن است در سطح پایین تری از فعالیت کلی اقتصادی، تعادل جدیدی پیدا کنند. مهم ترین آسیب پذیری ایران در برابر تحریم ها و محاصره، نیاز مداوم آن به واردات است که در پنج ماه اول سال جاری میلادی از ماه مارس به 17 میلیارد دلار رسیده است. این یعنی واردات احتمالاً تا پایان سال به حدود 40 میلیارد دلار خواهد رسید که نسبت به 58 میلیارد دلار در سال گذشته و 72 میلیارد دلار در سال قبل از آن کاهش یافته است.

حالت کم قدرت

وقتی بسنت در کنفرانس مطبوعاتی ماه اوت خود از تصویر روز D اقتصادی استفاده کرد، در نظر نگرفت که چه کسی در آن سوی تهاجم برنامه ریزی شده اش ایستاده است. گرچه ممکن است این طور به نظر نرسد، اما موفقیت مقامات ایرانی در انتقال هزینه های تحریم ها و جنگ به مردم عادی، نوعی بسیج در زمان جنگ را نشان می دهد. ایرانیان عادی ممکن است نخواهند به این شکل بسیج شوند، اما چاره ای ندارند.

ترامپ اخیراً در یک پست در شبکه های اجتماعی پرسید: مردم ایران چه زمانی قیام می کنند و می جنگند؟ این ادبیات یعنی ترامپ مردم ایران را نمی شناسد. در واقع، دولت آمریکا برای پیروزی در جنگ اقتصادی خود باید 25 میلیون خانوار و بیش از یک میلیون شرکت را خفه کند. اما با کند شدن تنفس در بخش هایی از اقتصاد ایران، اکسیژن کافی برای نخبگان کشور باقی خواهد ماند.