به نقل از

خبرآنلاین؛ روزهای ابتدایی هر ماه که می رسد، پیامک واریز حقوق می آید و برای چند دقیقه همه چیز خوب به نظر می رسد. عدد حساب را نگاه می کنی و با خودت می گویی این ماه قرار است بهتر مدیریت کنم؛ کمتر بیرون غذا بخورم، خرید اضافه نکنم و شاید حتی مقداری هم کنار بگذارم. اما چند روز بعد، قسط، اجاره و قبض و خرید خانه و رفت وآمد یکی یکی از راه می رسند. آخر ماه که می شود، همان سؤال همیشگی باقی می ماند: پول کجا رفت؟

این شاید ساده ترین تصویر از چیزی باشد که امروز می توان اسمش را اقتصاد مجردی گذاشت؛ اقتصادی که در آن یک نفر باید هزینه های یک زندگی کامل را با یک درآمد بچرخاند. تصور رایج این است که فرد مجرد چون تنهاست، پس طبیعتاً هزینه کمتری هم دارد. بخشی از این تصور درست است اما همه ماجرا نیست. یک نفر غذای کمتری مصرف می کند، اما اجاره خانه، اینترنت، قبض، لوازم خانه و بسیاری از هزینه های ثابت با تنها شدن افراد، نصف نمی شوند.

برای سال 1405 حداقل مزد روزانه کارگران 5 میلیون و 541 هزار و 850 ریال تعیین شده و حداقل مزد ماهانه به حدود 16 میلیون و 625 هزار تومان می رسد. حداقل مزد نسبت به سال قبل نیز 60 درصد افزایش پیدا کرده است. البته این عدد را نباید با حقوق نهایی دریافتی همه کارگران یکی دانست؛ مزایا، سابقه، حق مسکن، بن کارگری، بیمه و سایر موارد می تواند دریافتی افراد را متفاوت کند. با این حال، همین رقم یک نقطه شروع برای فهم دخل وخرج زندگی یک کارگر مجرد است.

اما ماجرا وقتی جدی تر می شود که افزایش حقوق را کنار افزایش قیمت ها بگذاریم. طبق داده های مربوط به مرداد 1405، تورم نقطه به نقطه به حدود 89 درصد رسیده است. بنابراین اینکه حقوق 60 درصد بالا رفته، به تنهایی به این معنا نیست که قدرت خرید هم به همان اندازه بیشتر شده است. برای کسی که هر ماه باید از همان حقوق، هزینه مسکن و خوراک و رفت وآمد و سایر مخارج را پرداخت کند، عدد روی فیش حقوقی تنها بخشی از داستان است؛ مهم تر از آن، چیزی است که در پایان ماه از این عدد باقی می ماند.

در چنین شرایطی، حتی اگر فرد تمام تلاش خود را برای مدیریت مخارج به کار بگیرد، باز هم بخشی از هزینه ها قابل حذف نیستند. نمی توان اجاره خانه را به تعویق انداخت، رفت وآمد را برای یک ماه کنار گذاشت یا خرید مواد غذایی را کاملاً حذف کرد. به همین دلیل، فشار اقتصادی برای یک فرد مجرد لزوماً از جایی شروع نمی شود که او ولخرجی کرده باشد؛ گاهی فشار از همان جایی آغاز می شود که درآمد، کفاف هزینه های ضروری را نمی دهد.

خانه اما همان جایی است که معادله زندگی مجردی سخت می شود. یک فرد تنها اگر بخواهد مستقل زندگی کند، نمی تواند اجاره را با نفر دیگری تقسیم کند؛ مگر اینکه همخانه داشته باشد. خانه کوچک تر می گیرد، از مرکز شهر دورتر می شود یا محله ارزان تری انتخاب می کند، اما در هر حالت باید سهم قابل توجهی از درآمدش را به مسکن اختصاص دهد. درست همین جاست که تفاوت مجرد بودن با کم هزینه بودن خودش را نشان می دهد؛ یک نفر ممکن است کمتر مصرف کند، اما نمی تواند همه هزینه های ثابت را حذف کند.

در واقع، یکی از مهم ترین تفاوت های زندگی یک نفره با زندگی چندنفره، مسئله سرشکن شدن هزینه ها است. وقتی دو نفر درآمد دارند، هزینه هایی مثل اجاره، اینترنت، قبوض و بخشی از هزینه های خانه می تواند میان دو درآمد تقسیم شود. اما در زندگی مستقل یک نفر، همان هزینه ها باید از یک فیش حقوقی پرداخت شود. به همین دلیل ممکن است هزینه مصرفی یک فرد کمتر باشد، اما سهم هزینه های ثابت از درآمد او بیشتر شود.

البته همه مجردها هم شرایط یکسانی ندارند. جوانی که با خانواده زندگی می کند، ممکن است اصلاً اجاره ندهد و بخش قابل توجهی از هزینه خوراک و قبض هم بر عهده خانواده باشد. فرد دیگری شاید با یک یا دو همخانه زندگی کند و هزینه مسکن را تقسیم کند.

بنابراین مجرد بودن به تنهایی نمی تواند وضعیت مالی افراد را توضیح دهد؛ آنچه اهمیت دارد، میزان استقلال مالی و هزینه ای است که فرد برای تأمین یک زندگی مستقل پرداخت می کند.

اما کسی که تصمیم گرفته کاملاً مستقل باشد، با یک وضعیت متفاوت روبه رو است؛ از خرید یخچال و لباسشویی گرفته تا پرداخت قبض و اینترنت، همه هزینه ها مستقیم از جیب خودش پرداخت می شود. حتی هزینه هایی که در نگاه اول کوچک به نظر می رسند، در زندگی یک نفره به راحتی جمع می شوند.

یک وسیله خانه خراب می شود، گوشی نیاز به تعمیر پیدا می کند یا یک هزینه درمانی پیش بینی نشده به وجود می آید؛ در چنین شرایطی، اگر پس اندازی وجود نداشته باشد، همان یک اتفاق می تواند تعادل مالی یک ماه را برهم بزند.

بعد از مسکن، نوبت به خرج هایی می رسد که معمولاً در حساب وکتاب اول ماه دیده نمی شوند. تاکسی اینترنتی، خرید از فروشگاه، سفارش غذا در یک روز شلوغ، قهوه، اشتراک اینترنت، یک دورهمی، خرید لباس یا حتی چند خرید کوچک روزمره، هرکدام شاید رقم بزرگی نباشند. اما وقتی در پایان ماه کنار هم قرار می گیرند، عددشان دیگر کوچک نیست. مشکل اقتصاد مجردی گاهی یک خرج سنگین نیست؛ جمع شدن ده ها خرج کوچک است.

همین هزینه های کوچک معمولاً اولین ضربه را به تفریح و پس انداز می زنند. وقتی درآمد و هزینه به هم نزدیک باشند، فرد ابتدا از چیزهایی می زند که حذفشان آسان تر است؛ رستوران و کافه کمتر، سفر کمتر، خرید لباس کمتر و تفریح محدودتر. بعد نوبت پس انداز می رسد. جمله این ماه نشد، ماه بعد کنار می گذارم برای خیلی ها تبدیل به یک عادت ماهانه می شود؛ عادتی که با یک هزینه پیش بینی نشده مثل تعمیر گوشی، درمان یا خرابی وسیله خانه، باز هم عقب می افتد.

اینجا مسئله فقط ناتوانی در پس انداز نیست؛ مسئله از دست رفتن حاشیه امن مالی است. فردی که هیچ مبلغی برای ماه های بعد کنار نمی گذارد، در برابر افزایش ناگهانی قیمت ها یا یک هزینه غیرمنتظره آسیب پذیرتر می شود. به همین دلیل، ممکن است فرد در ظاهر زندگی خود را مدیریت کند و حتی ولخرج هم نباشد، اما همچنان در پایان هر ماه هیچ ذخیره ای نداشته باشد.

از طرف دیگر، قسط هم بخشی از اقتصاد زندگی امروز است. بسیاری از خریدهایی که زمانی با یک یا دو حقوق انجام می شد، حالا ممکن است به پرداخت چندماهه تبدیل شود. برای فردی که تنها یک درآمد دارد، قسط فقط یک عدد ثابت در ابتدای ماه نیست؛ بخشی از درآمد ماه های آینده را هم از قبل مصرف کرده است. بنابراین هرچه تعداد تعهدات ماهانه بیشتر شود، قدرت مانور مالی فرد کمتر می شود.

اگر همزمان اجاره، قسط و هزینه های روزمره بالا برود، فضای مانور مالی فرد بسیار کوچک می شود و کوچک ترین اتفاق پیش بینی نشده می تواند بودجه یک ماه را به هم بریزد. در چنین وضعیتی، فرد ممکن است برای جبران یک هزینه ناگهانی مجبور شود از دوستان یا خانواده پول قرض بگیرد، خریدی را به تعویق بیندازد یا حتی یک تعهد مالی جدید ایجاد کند. به این ترتیب، فشار یک ماه می تواند به ماه بعد منتقل شود و به یک چرخه دائمی تبدیل شود.

در محاسبات مربوط به سبد معیشت کارگران در سال 1405، رقم سبد معیشت خانوار حدود 42.9 میلیون تومان اعلام شده است. این عدد البته هزینه زندگی یک فرد مجرد نیست و نباید چنین برداشتی از آن داشت؛ این سبد برای خانوار محاسبه شده است. اما همین رقم، در کنار حداقل مزد حدود 16.6 میلیون تومانی، فاصله میان درآمدهای حداقلی و هزینه های زندگی را برجسته می کند.

البته برای فهم اقتصاد مجردی نباید سبد معیشت خانوار را مستقیماً به هزینه یک فرد تنها تعمیم داد. مسئله اصلی این است که فرد مجرد چه میزان از درآمد خود را صرف هزینه هایی می کند که امکان کاهش یا حذف آنها وجود ندارد. ممکن است یک نفر در مجموع غذای کمتری بخرد، اما اگر بخش بزرگی از درآمدش صرف اجاره، رفت وآمد و سایر هزینه های ثابت شود، الزاماً امکان پس انداز بیشتری نخواهد داشت.

به همین دلیل شاید بهتر باشد اقتصاد مجردی را فقط از زاویه اینکه یک نفر کمتر غذا می خورد یا لباس کمتری می خرد بررسی نکنیم. مسئله اصلی این است که وقتی یک نفر تنها زندگی می کند، تمام هزینه های ثابت روی یک درآمد قرار می گیرد. اگر درآمد و هزینه با فاصله کمی از یکدیگر حرکت کنند، اولین چیزی که از سبد مالی حذف می شود، مخارج اختیاری است و بعد از آن پس انداز؛ در حالی که هزینه های ضروری همچنان سر جای خود باقی می مانند.

برای جوانی که تازه وارد بازار کار شده، این فشار می تواند جدی تر باشد. درآمد در سال های نخست اشتغال معمولاً پایین تر از سال های بعد است، در حالی که هزینه مستقل شدن از همان ابتدا وجود دارد. اجاره، خرید لوازم خانه، رفت وآمد و هزینه های روزمره منتظر افزایش درآمد نمی مانند. نتیجه این می شود که تصمیم برای مستقل زندگی کردن، بیش از گذشته به یک تصمیم اقتصادی تبدیل می شود.

شاید به همین دلیل است که برای بخشی از جوانان، ماندن در خانه والدین فقط یک انتخاب خانوادگی نیست؛ یک تصمیم مالی است. وقتی اجاره یک خانه می تواند بخش بزرگی از درآمد را مصرف کند، زندگی با خانواده یا همخانه شدن به راهی برای کاهش هزینه های ثابت تبدیل می شود. در این شرایط، حتی تصمیم درباره محل زندگی، تعداد همخانه ها یا زمان مستقل شدن هم مستقیماً با قدرت خرید و سطح درآمد گره می خورد.

در نهایت، سؤال اصلی شاید این نباشد که یک فرد مجرد در ماه چقدر خرج می کند. سؤال جذاب تر این است که بعد از پرداخت همه هزینه های ضروری، چقدر برای خودش باقی می ماند؟ اگر پاسخ این سؤال تقریباً هیچ باشد، دیگر نمی توان فقط با گفتن اینکه مجردها خرج کمتری دارند وضعیت را توضیح داد.

برای بخشی از جوانان، مجردی دیگر فقط یک وضعیت تأهل نیست؛ یک محاسبه اقتصادی است؛ محاسبه ای که باید در آن میان اجاره، خوراک، رفت وآمد، قسط، تفریح و پس انداز مدام انتخاب کرد. محاسبه ای که هر ماه از روز واریز حقوق شروع می شود و تا آخرین روز ماه ادامه دارد. در شرایط تورم و گرانی، یک نفر است و یک درآمد، اما هزینه های یک زندگی کامل؛ و شاید سخت ترین بخش ماجرا همین باشد که پایان ماه، چیزی که باقی می ماند نه پس انداز، بلکه فقط چند روز فاصله تا حقوق بعدی است.