به نقل از ایرنا، کاظم غریب آبادی معاون امور حقوقی و بین المللی وزارت امور خارجه از نزدیک شدن تفاهم ایران و عمان درباره ترتیبات جدید تردد کشتی های تجاری در تنگه هرمز به مرحله نهایی خبر داد و تأکید کرد که این تفاهم به معنای بازگشایی کامل تنگه هرمز نیست، بلکه مدلی جدید و متفاوت از رویه شصت ساله گذشته است که بخش قابل توجهی از مسیر عبوری کشتی ها را از آب های سرزمینی ایران عبور خواهد داد.

در حالی که بیش از سه هفته از آغاز رایزنی های فشرده میان جمهوری اسلامی ایران و سلطنت عمان درباره ترتیبات جدید تردد کشتی های تجاری از تنگه هرمز می گذرد، معاون امور حقوقی و بین المللی وزارت امور خارجه از نزدیک شدن این تفاهم به مرحله نهایی خبر می دهد؛ تفاهمی که به گفته او، برخلاف تصور رایج، به معنای بازگشایی کامل تنگه هرمز نیست و مدلی کاملاً جدید و متفاوت از رویه شصت ساله گذشته را در پیش می گیرد.

کاظم غریب آبادی ضمن تشریح جزییات این مذاکرات و دلایل پیچیدگی آن، به صراحت تأکید می کند که جمهوری اسلامی ایران هیچ گاه تعهدات خود ذیل یادداشت تفاهم اسلام آباد را نقض نکرده و این آمریکا بوده که با دخالت در مسیرهای عبوری تنگه هرمز، موج جدیدی از درگیری های نظامی را رقم زده است.

او همچنین با رد ادعاهای اخیر دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا مبنی بر وجود مذاکرات مستقیم میان تهران و واشنگتن، از دریافت پیام هایی از سوی آمریکا مبنی بر آمادگی برای بازگشت به تعهدات پیشین خبر می دهد؛ اما تأکید می کند که تصمیم درباره ورود به فاز دوم این مسیر، هنوز اتخاذ نشده و منوط به ارزیابی دقیق صداقت و جدیت طرف آمریکایی است.

بخش نخست گفت وگو با کاظم غریب آبادی، معاون حقوقی و بین المللی وزارت امور خارجه درباره آخرین وضعیت مذاکرات ایران و عمان، ماهیت مدل جدید مدیریت تنگه هرمز و شروط جمهوری اسلامی ایران برای هرگونه بازگشت به میز تفاهم با ایالات متحده را می خوانید.

در ساعات اخیر گمانه زنی های رسانه ای مطرح شده مبنی بر اینکه ظاهراً تفاهم جدیدی میان جمهوری اسلامی ایران و سلطنت عمان برای دستیابی به یک ترتیبات مشترک اجرایی در تنگه هرمز در دسترس قرار گرفته است. آیا این اخبار را تأیید می کنید؟

اکنون بیش از سه هفته است که با دولت عمان در حال رایزنی و گفت وگو هستیم؛ هم برای تعیین ترتیبات عبور کشتی های تجاری از تنگه هرمز و هم برای تعیین مقدمات مربوط به ترتیبات مدیریت آینده ی تنگه هرمز؛ یعنی همان موضوعی که در یادداشت تفاهم منعقدشده موسوم به یادداشت تفاهم اسلام آباد نیز پیش بینی شده بود.

گفت وگوهای ما با دولت عمان، گفت وگوهای ساده ای نبودند و دلیل آن نیز مشخص است. از یک سو، ما شاهد ازسرگیری درگیری ها و تجاوز نظامی مجدد آمریکا به خاک جمهوری اسلامی ایران و پا گذاشتن بر تمام تعهداتش ذیل یادداشت تفاهم اسلام آباد بودیم که این موارد در واقع جزو تغییرات بنیادین در شرایط محسوب می شود.

از سوی دیگر، با توجه به این حساسیت ها و دشواری هایی که با آن مواجه هستیم، باید سوابق تاریخی حداقل دهه های معاصر در رابطه با تنگه هرمز را نیز اضافه کنیم که ورود و خروج کشتی های تجاری و ترافیک دریایی کلاً از آب های سرزمینی عمان صورت می گرفت. این امر بر اساس تفاهمی بود که بین ایران و عمان از پیش از انقلاب اسلامی منعقد شده بود و تا پیش از همین جنگ اخیر (جنگ 40 روزه یا جنگ رمضان) ادامه داشت که این مسئله نیز بر پیچیدگی ها می افزاید.

بر اساس درخواست جدی جمهوری اسلامی ایران، دولت عمان خود را آماده کرد تا تغییرات کلیدی، اساسی و محتوایی در مسیرهای ورود و خروج کشتی های تجاری در تنگه هرمز انجام شود. مجموع این دشواری ها و شرایط، موجب شد گفت وگوهای ما و عمان به درازا بکشد. یعنی سه هفته گفت وگو برای این موضوع زمان زیادی است، اما این مقدمه را عرض کردم تا مردم عزیز و مخاطبان بدانند که فرآیند دشواری وجود دارد و مذاکرات ساده نیست؛ چرا که هدف ما تأمین منافع و امنیت ملی ایران است.

در حدود 15 ماه گذشته، دو بار تجاوز نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته است. البته ما بسیار سربلند و پیروز از آن بیرون آمدیم و همین که دشمنان ما تقاضای آتش بس و مذاکره کردند، نشان می دهد که ما قاطعانه دفاع کرده و شکست های راهبردی سنگینی را بر آن ها تحمیل کرده ایم.

آخرین وضعیت با توجه به این پیچیدگی ها و دشواری ها به این صورت است: تقاضای ما این بود که مسیرهای عبور و مرور از تنگه هرمز باید تغییر کند، زیرا مسیرهای قدیمی دیگر پاسخگوی شرایط دشوار کنونی که امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران را به مخاطره انداخته است، نیست. از این رو، با تمرکز بر این مهم، گفت وگوها را با عمان آغاز کردیم.

الان می توانم بگویم آخرین وضعیت این است که تقریباً روی تمامی موضوعات مطرح شده، از جمله نقشه مسیرهای ورود و خروج ترافیک دریایی و ابعاد جانبی آن با عمان (چون موضوع تنها یک نقشه نیست)، تفاهمات اصولی انجام شده است. به عبارت دیگر، پیشرفت های زیادی در گفت وگوها با عمان حاصل شده و این پیشرفت ها در آستانه نهایی شدن قرار دارد.

یک سری موارد دیگر هم در کنار نقشه، یا مسیرهای عبور و مرور، مطرح است و مسئله فقط خود مسیر نیست؛ مانند بحث حاکمیت دولت های ساحلی و تأمین امنیت آن ها، ترتیبات آینده، ایجاد یک مرکز مشترک هماهنگی بین ایران و عمان برای هدایت ترافیک دریایی، اخذ اطلاعات لازم از شناورهایی که می خواهند از طریق تنگه هرمز، از دریای عمان به خلیج فارس و بالعکس، ورود و خروج داشته باشند. تمام این موضوعات در کنار این نقشه پیش بینی شده و در آستانه نهایی شدن این تفاهم قرار داریم.

آیا با این تفاهم و اجرایی شدن آن؛ تنگه هرمز باز خواهد شد؟

نه، مفهوم این تفاهم، باز شدن تنگه نیست. باز کردن تنگه هرمز و اجرای این تفاهمی که ما با عمان انجام می دهیم، الزامات خاص خود را دارد.

ما در شرایطی به سر می بریم که آمریکا تمام تعهدات خود را ذیل یادداشت تفاهم اسلام آباد نقض کرد، محاصره دریایی را برگرداند، جنگ را مجدداً آغاز کرد، برابر آن یادداشت تفاهم وضعیت در لبنان به ثبات نرسیده بود و درگیری ها به صورت کامل خاتمه پیدا نکرده بود. آمریکا جدیداً برخی تحریم ها را علیه ایران وضع کرده و تحریم هایی را هم که موقتاً برداشته بود، به ویژه در حوزه نفتی، برگردانده است. فرآیند آزادسازی پول های بلوکه شده ایران که در حال مذاکره بود نیز متوقف شد.

این ها از جمله آن الزامات است و باید ببینیم که چه اتفاقی در این حوزه ها خواهد افتاد. پس از این منظر، کاری که در حال انجام آن با عمان هستیم؛ مسیری است که در رابطه با تنگه هرمز باید انجام شود؛ چرا که این تفاهم باید صرفاً بین ایران و عمان انجام شود و ما برای هیچ کشور دیگری هیچ حقی قائل نیستیم.

اصلاً این مشکلات جدید و این درگیری های نظامی جدید از کجا آغاز شد؟ از آنجایی شروع شد که آمریکا خواست در تنگه هرمز دخالت کند. با ورود آمریکا و اعمال فشاری که علیه عمان انجام داد، مسیر جنوبی در تنگه باز شد و علی رغم درخواست ایران و اینکه ایران مستنداً به آن ها اعلام کرد این نقض بند 5 یادداشت تفاهم اسلام آباد است، اما اصرار کردند که باید این مسیر ادامه پیدا کند.

جمهوری اسلامی ایران به این دخالت خارجی تمکین نکرد. ما حتی به دوستان عمانی هم گفتیم که این مسیر، منجر به از سرگیری درگیری ها در منطقه خواهد شد و ایران با آن کنار نخواهد آمد. چه اتفاقی افتاد؟ همان چیزی که ما پیش بینی می کردیم، همان اتفاق افتاد. پس دخالت خارجی را ما در تنگه هرمز به هیچ وجه نخواهیم پذیرفت.

پس اگر قرار است که وضعیت در تنگه هرمز به حالت عادی دربیاید، باید فرمول نهایی بین ایران و عمان، به عنوان دو کشور ساحلی، مورد توافق قرار بگیرد. این فرمول را هم ما به دوستان عمانی گفتیم. ما الان کشوری هستیم، به عنوان یک کشور ساحلی تنگه هرمز، که در معرض تهدیدات امنیت ملی قرار داریم. پس انتظارمان این است که خواسته های ایران اینجا مورد توجه قرار بگیرد.

هرچند ما در زمان جنگ، در همین منطقه تنگه هرمز، ثابت کردیم که اگر بخواهیم امنیت خود را تأمین کنیم و مقابل تهدیدات در تنگه هرمز را بگیریم، نیازی به همکاری و هماهنگی هیچ کشوری نداریم. یعنی اگر درخواست های ما را اجابت کردند، خیلی بهتر، آثار آن برای کشورهای پیرامونی ما کمتر خواهد بود؛ ولی اگر انجام ندادند، بالاخره بحث امنیت ملی است و خودمان اقدام می کنیم.

ایران، در زمان جنگ، سیاست خود را در تنگه اجرا کرد تا از آن سمت تهدیدی متوجه ما نشود و تمهیداتی برای ارتقای امنیت؛ ابزارها و ظرفیت های دفاعی خود از طریق تنگه هرمز ایجاد کنیم. الان هم سیاست ما به همین منوال است. ما از طریق همکاری و هماهنگی با کشور ساحلی دیگر پیش می رویم.

تا الان گفت وگوهایمان در این شرایط با عمان، واقعاً گفت وگوهای خوبی بوده است. عمان در منطقه سعی کرده بی طرفی خود را حفظ کند، به ویژه در رابطه با مسائل جمهوری اسلامی ایران و در دو جنگ اخیر، و درک می کند که در واقع عضو ساحلی بودن تنگه هرمز، برای عمان مسئولیت می آورد؛ نه فقط راجع به خود، بلکه راجع به صلح و ثبات در منطقه.

آیا تفاهم جدید میان ایران و عمان با تدبیر تعریف شده در بند پنج یادداشت تفاهم اسلام آباد تفاوت ماهوی و اجرایی دارد؟

مفاد بند 5 یادداشت تفاهم اسلام آباد اصول راهنما بود و خروجی نهایی محسوب نمی شد. مفاد بند 5 یادداشت تفاهم می گفت که اگر قرار است تنگه هرمز باز شود، که آن هم بر عهده ایران گذاشته شده بود، ایران ترتیباتی را اتخاذ می کند تا تنگه برای عبور و مرور کشتی های تجاری، به صورت رایگان فقط برای مدت 60 روز، باز شود.

پس توجه داشته باشید در آنجا گفته نمی شود که نقشه مسیرها چگونه باید باشد، بلکه می گوید با ترتیبات ایران انجام شود. این موضوع بسیار مهمی است و یک اصل راهنما به شمار می رود. اینکه ما در آنجا مخالفت کردیم که چرا مسیر جنوب در تنگه هرمز باز شده و حتماً باید بسته شود و حتی درگیری های جدید نیز به خاطر همین موضوع آغاز شد، بر اساس همین اصل راهنمای ترتیبات ایرانی بود. بنابراین، ما یک اصل راهنما داشتیم، اما آنچه اکنون در حال رخ دادن است، در واقع در نظر گرفتن شرایطی است که در حال حاضر در منطقه با آن مواجه هستیم.

اصول راهنما در آن یادداشت تفاهم وجود داشت اما خروجی کار، بسته به مذاکرات ایران و عمان بود و آنچه اکنون در حال تفاهم است، طبیعتاً یک مدل جدید محسوب می شود. این مدل جدید، در ادامه مدلی که 60 سال اجرا می شد نیست، بلکه مسائل و شرایط روز، شرایط امنیتی پیرامون جمهوری اسلامی ایران و ترتیبات آینده که باید بر تنگه هرمز حاکم شود را در نظر می گیرد. تمامی این موارد پیش بینی شده است و حتی تغییر در این نقشه ها، هرچند مسیر یک مسیر موقتی است، بالاخره بعد از 6 دهه در حال صورت گرفتن است که این موضوع اهمیت بالایی دارد.

ما بند 5 را داشتیم، اما متأسفانه آمریکایی ها نگذاشتند اجرا شود. با این حال، پس از دوره جدید درگیری ها، دیگر چیزی به نام اجرای مفاد اسلام آباد وجود ندارد. مخاطبان تصور نکنند که ایران در حال اجرای آن تفاهم نامه است؛ خیر، ما واقعاً الان به دنبال اجرای بند 5 یادداشت تفاهم نبودیم و نیستیم، چرا که آمریکا تمام تعهدات خود را کنار گذاشت و ما نیز تعهد خود را در قبال تنگه هرمز کنار گذاشتیم.

بنابراین، کاری که ما با عمان انجام می دهیم به عنوان یک مسیر طبیعی است، صرف نظر از اینکه یادداشت تفاهمی وجود داشته یا نداشته است. عرض کردم که اگر بخواهد شرایط عادی در تنگه هرمز ایجاد شود، باید از مسیر تفاهم ایران و عمان بگذرد، نه از مسیر اعمال نفوذ خارجی؛ همان طور که اشاره کردم وقتی آمریکا دخالت کرد و مسیر جنوب باز شد، چه اتفاقی افتاد و درگیری ها مجدداً آغاز گردید.

من امیدوار هستم با این سیاق جدید که تقریباً همه نیز آن را پذیرفته اند، هم کشورهای منطقه قبول کرده اند که ایران و عمان باید تفاهم کنند و هم کشورهای دیگر که پیام هایشان به ما می رسد، این مدل جا می افتد. پس همه این مدل را پذیرفته اند که در نهایت به آنچه بین ایران و عمان تفاهم می شود باید احترام بگذارند.

این خود یک طلیعه مناسب و مثبت در رابطه با مسائل منطقه ما و مسائل پیرامون تنگه هرمز است تا ما به عنوان دو کشور ساحلی بتوانیم بدون دخالت خارجی، شرایط مناسب را برای عبور و مرور برقرار کنیم؛ اما همان گونه که اشاره کردم، پس از این وارد فاز دوم خواهیم شد که الزامات خاص خود را دارد.

در این الگوی جدید، مسیر جنوبی تنگه هرمز مسدود خواهد بود و مورد استفاده قرار نخواهد گرفت. درباره مسیر شمال و مسیر میانی مورد توافق می توانید جزییات بیشتری در اختیار ما قرار بدهید.

برابر این تفاهم، مسیر شمالی که در نزدیک جزیره لارک ایجاد شده بود و مسیر جنوب که در آب های داخلی عمان است، بسته خواهند شد، چون این ها مسیرهای کاملاً موقتی بودند. اگر این تفاهم جدید که بین ایران و عمان در حال شکل گیری است (با برآورده شدن آن الزامات) وارد فاز اجرا شود، این مسیر جدید برای عبور کشتی ها اجرایی خواهد شد.

بخش قابل توجهی از این مسیر جدید در آب های سرزمینی ایران و بخشی از آن هم در آب های سرزمینی عمان قرار دارد؛ یعنی به گونه ای طراحی شده که هم در مسیر ورود و هم در بخش هایی از مسیر خروج، کشتی های تجاری از آب های سرزمینی ایران عبور خواهند کرد.

ما برای اعمال حاکمیت مؤثر در تنگه هرمز، که الان واقعاً یک دغدغه راهبردی ماست، ضرورتاً نیازی نیست که اعلام کنیم حتماً باید کشتی ها تماماً از آب های سرزمینی ایران عبور کنند. همان گونه که قبل از جنگ و به مدت 6 دهه تماماً هم ورود و هم خروج از آب های سرزمینی عمان بود و جمهوری اسلامی ایران در جنگ به صورت مؤثر در تنگه هرمز اعمال حاکمیت کرد.

ما که همیشه در شرایط جنگی نخواهیم بود و اگر وارد شرایط صلح شویم، آیا باید همان مدل قدیم را انجام دهیم؟ اگر قبل از انقلاب، در سال 1968، تصمیم گرفتند هر دو مسیر در آب های سرزمین عمان باشد و به هر دلیلی، در سال 1979، اوایل پیروزی انقلاب اسلامی، این تفاهمنامه بین ایران و عمان اصلاح و باز تصمیم گرفته شد هر دو مسیر در آب های سرزمینی عمان باشد؛ اکنون بنا به مصالحی دیگر، ما تصمیم گرفتیم که این را تغییر دهیم.

یعنی حتماً باید بخش هایی از کریدور ورود و خروج، باید از آب های سرزمینی جمهوری اسلامی ایران عبور کند. پس ما شاهد یک مدل جدید هستیم. این مدل جدید مبتنی بر دغدغه های امنیت ملی و تأمین منافع ملی بوده و راهبرد جدید جمهوری اسلامی ایران برای اعمال حاکمیت مؤثر در تنگه هرمز است.

این اعمال حاکمیت مؤثر در شرایط صلح اما نباید به این تعبیر شود که ایران هر روز می خواهد تنگه هرمز را ببندد. نه. ما در شرایط جنگی قطعاً این کار را هر وقت لازم باشد، به هر میزانی انجام خواهیم داد اما در شرایط صلح، آرامش و صلح و ثبات در منطقه و در رابطه با جمهوری اسلامی ایران و در شرایطی که تهدیدی متوجه امنیت ما نباشد و طرف های مقابل ما به تعهدات خود پایبند باشند، طبیعتاً شرایط عبور و مرور عادی بر تنگه هرمز، ساری و جاری خواهد بود.

ما امیدوار هستیم با این تفاهمی که شکل می گیرد و با برآورده شدن الزامات آن، اگر تصمیم مقامات عالی نظام این شد که وارد فاز دوم شویم؛ مطمئن هستیم که منافع ملی ما و امنیت ملی ما، با این مذاکرات جدیدی که با عمان داشتیم و این تفاهمات، هرچه بیشتر، ان شاءالله تأمین خواهد شد.

بازه زمانی خاصی برای اجرایی شدن این ترتیبات جدید در نظر گرفته شده است؟ و آیا در صورت بازگشایی تنگه هرمز در این بازه زمانی، هزینه خدمات اخذ خواهد شد؟

این مسیری که اکنون در حال تفاهم با عمان است، یک مسیر موقت (Temporary Route) محسوب می شود که طبیعتاً می تواند از دو تا چهار ماه به طول بینجامد. در بند 5 یادداشت تفاهم اسلام آباد، این ترتیبات ایرانی برای مدت یک ماه پیش بینی شده بود؛ به این معنا که پس از یک ماه، وضعیت رفت وآمد کشتی ها در تنگه هرمز باید به شرایط قبل، یعنی شرایط عادی پیش از جنگ بازمی گشت. پس آن ترتیبات، یک ترتیبات ایرانی بود و البته ما باید متعاقباً با عمان درباره ترتیبات مدیریت آینده (Future Administration) جهت تعریف و تعیین ترتیبات آتی گفت وگو می کردیم.

اما در گفت وگوهای جاری با عمان، موضوع به گونه ای پیش بینی شده که این مسیر موقت بتواند مدت زمان بیشتری ادامه پیدا کند؛ زیرا نمی دانیم در آینده با چه شرایطی مواجه خواهیم شد و آیا این شرایط به یک وضعیت باثبات، پایدار و دائمی خواهد رسید یا خیر.

نکته سوم درباره هزینه ها است. در یادداشت تفاهم اسلام آباد پیش بینی شده بود که ظرف 60 روز پس از امضا، ایران هزینه ای دریافت نکند. این مسئله نیز تماماً به فاز دوم و تصمیم مقامات عالی نظام برای ورود به فاز دوم و اینکه تنگه باز بشود یا نشود، بستگی دارد. چرا که این موضوعات به یکدیگر پیوسته اند و با یک تعهد یک جانبه روبه رو نیستیم که فقط جمهوری اسلامی ایران تنگه هرمز را باز کند اما شرایط پیرامونی ما همان شرایط زمان جنگ باشد؛ چنین چیزی قطعاً قابل پذیرش نیست.

حالا فرض بگیریم در شرایطی قرار بگیریم که هر دو طرف تعهداتی را متقبل شوند و نظام جمهوری اسلامی ایران به این جمع بندی برسد که وارد فاز دوم بشویم. نکته اصلی این است که محاسبه آن 60 روز چگونه خواهد بود؟ آیا آن 20 روزی که پیش از درگیری های جدید سپری شد محاسبه می شود یا خیر؟ مطرح کردن این جزییات در حال حاضر موضوعیت ندارد، زیرا ما اکنون در دوره تفاهم و مذاکره با آمریکا قرار نداریم. اگر تصمیم تازه ای برای ورود به مرحله بعدی گرفته شد، می توان درباره این جزییات و نحوه محاسبه آن 60 روز تصمیم گیری کرد.

من این شرط ها و اگر ها را تکرار می کنم تا تأکید کنم که جمهوری اسلامی ایران به تعهدات خود پایبند بود و این آمریکا بود که تمام تلاش خود را به کار بست تا این یادداشت تفاهم در یک مسیر هموار و بدون نگرانی اجرا نشود. اقدامی که آن ها در تنگه هرمز انجام دادند، به تنهایی برای زیر سؤال بردن کل یادداشت تفاهم کفایت می کرد.

اگر قرار باشد باز به همان شرایط برگردیم، باید ببینیم آمریکا درباره تعهدات خود چه خواهد کرد و آیا به این نتیجه رسیده که نقض تعهداتش کاری اشتباه بوده است یا خیر. وقتی 4 یا 5 روز پس از آغاز دور جدید درگیری ها، آمریکا پیام های گفت وگو و مذاکره ارسال کرد، یعنی به این نتیجه رسیده که درگیری نظامی او را به مقصد نمی رساند، بلکه برعکس، چالش های بیشتری برایش ایجاد می کند؛ چرا که جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با هر شرایطی آمادگی کامل دارد.

بنابراین، چند مسئله باید بررسی و ارزیابی شود:

1. آیا آمریکا به این نتیجه رسیده که مسیر پیموده شده اشتباه بوده و تعهدات خود را نقض کرده است؟

2. آیا آمریکا آمادگی واقعی بازگشت به تعهدات خود را دارد یا خیر؟

3. در صورت آمادگی برای بازگشت، با چه رویکرد آینده نگرانه ای وارد می شود و آیا باز هم مدتی بعد دست به نقض تعهدات خواهد زد یا خیر؟

علت اینکه عرض کردم در فاز دوم به یک تصمیم گیری دیگر نیاز داریم، همین موضوعات است. هم زمان با نهایی شدن گفت وگوها با عمان — که پیشرفت بسیار خوبی داشته و در آستانه نهایی شدن است — بررسی پیام ها و ارزیابی میزان جدیت آن کشور در بازگشت به تعهدات، اجرای آن ها و عدم نقض مجدد، در دست بررسی است و نیاز به تصمیم گیری دقیق دارد.

مذاکرات ایران در شرایط بی اعتمادی به آمریکا صورت گرفته و همین اساس ادامه دارد/ تمامی مواضع و اقدامات دیپلماتیک ایران صددرصد با میدان هماهنگ است

می توانم از صحبت های شما این گونه نتیجه بگیرم که بازگشت ایالات متحده به تعهداتی که در یادداشت تفاهم اسلام آباد داده بود، شرط لازم برای بازگشایی تنگه هرمز خواهد بود؟

می توان گفت شرط لازم هست، اما طبیعتاً شرط کافی هم نیست. ما از سوی آمریکا با مسائلی چون عهدشکنی و نقض تعهدات مواجه هستیم که این مسئله بالاخره باید در جایی حل شود. حال این حل شدن چه با یک تعهد جدید باشد و چه با یک بیانیه یا اظهار نظر سیاسی جدید، ممکن است اطمینان های اولیه را ایجاد کند.

اما ضمانت قوی نخواهد بود؟

بله، واقعاً ضمانت قوی محسوب نخواهد شد. چه چیزی ضمانت خواهد بود؟ فرض کنیم آمریکا حتی بیاید و بگوید که بهترین مسیر، همین مسیر تعامل و دیپلماسی است و آماده است به تعهدات خود بازگردد؛ یا حتی اگر اذعان کند مسیری که در پیش گرفته، اشتباه بوده است، آیا این اذعان به اشتباه باید برای ما اطمینان خاطر فراهم کند؟ خیر. برای ما نباید اطمینان خاطر فراهم کند.

ما در شرایط بی اعتمادی به آمریکا مذاکره کردیم و اگر قرار باشد هر رویکرد یا مسیر دیگری مدنظر قرار گیرد، همچنان باید مبتنی بر همین بی اعتمادی به آمریکا باشد. اما چه چیزی ضمانت جمهوری اسلامی ایران خواهد بود تا اگر هر مسیری مبتنی بر حل وفصل مسائل بر اساس این تفاهمات یا حتی تفاهمات پیشین طی می شود، پشتیبان آن باشد؟ پاسخ، اقتدار جمهوری اسلامی ایران است.

یادداشت تفاهم اسلام آباد وجود داشت و به مدت تقریباً سه هفته اجرا شد، تا اینکه با نقض مفاد آن از سوی آمریکا در تنگه هرمز مواجه شدیم و این موج جدید درگیری های نظامی آغاز گردید. چه چیزی جلوی موفقیت این مسیر را برای آمریکا گرفت و آن ها را دچار شکست کرد؟ قاطعیت جمهوری اسلامی ایران در مقابله با نقض عهد آمریکا.

ما از یک راهبرد ترکیبی مناسب استفاده کردیم تا به آمریکا نشان دهیم:

1. ما وابسته به یک تفاهم نیستیم و تفاهم را تا زمانی قبول داریم که به آن پایبند باشید؛ اگر پایبند نبودید، جمهوری اسلامی ایران نیز تعهدات خود را کنار خواهد گذاشت.

2. اگر به شیوه های زورمدارانه متوسل شوید، جمهوری اسلامی ایران راهبرد متناسب و ترکیبی را برای مقابله اتخاذ خواهد کرد.

این راهبرد ترکیبی به این صورت بود که ما هم تعهدات خود در رابطه با تنگه هرمز را طبق یادداشت تفاهم کنار گذاشتیم — که در نتیجه تنگه هرمز بسته شد و به وضعیت زمان جنگ بازگشتیم — و هم زمان اقدامات تدافعی و نظامی گسترده ای را برای مقابله با متجاوز و حامیان آن آغاز کردیم. بنابراین، با این اقدام ترکیبی به آمریکا فهماندیم که پشتوانه اجرای یک تفاهم، یا برخورد تنبیهی برای توقف نقض تعهدات، اقتدار جمهوری اسلامی ایران است.

به همین دلیل نه تنها بنده، بلکه در وزارت امور خارجه اعتقاد داریم در شرایط جنگی کنونی، فعالیت های نظامیِ میدان و دیپلماسی در کنار یکدیگر هستند و در مقابل هم قرار ندارند. هم مواضع ما باید هماهنگ با شرایط جنگی باشد و هم اقدامات و ابتکارات ما. اگر قرار است ابتکاری اتخاذ کنیم یا موضعی بگیریم، حتماً باید با میدان هماهنگ باشد. اگر از من بپرسید که آیا اکنون هماهنگ است؟ بله، 100 درصد این مواضع و اقدامات هماهنگ است. به همین دلیل است که توفیقات ما به دست آمده و هر وقت آمریکا تجاوزی را آغاز کرده یا نقض عهدی انجام داده، با قاطعیت در برابر آن ایستاده ایم.

در ساعات اخیر اخباری منتشر شده مبنی بر اینکه شاهد سفر رییس مجلس و یا وزیر خارجه به پاکستان در روزهای آتی خواهیم بود. این خبر را تایید می کنید و ایا سفری با این مضمون برنامه ریزی شده است؟

دعوت هایی هم از رییس محترم مجلس شورای اسلامی و هم از وزیر محترم امور خارجه برای انجام سفر، از جمله از سوی پاکستان، انجام شده و می شود. ما این مراودات را با پاکستان در سطوح مختلف داشته ایم؛ هم مقامات آن ها به ایران سفر کردند و هم مقامات ما به پاکستان رفتند، به ویژه پس از شکل گیری گفت وگوها و مذاکرات که پاکستان نیز به عنوان کشور میانجی انجام وظیفه کرد. پاکستان چنین دعوت هایی را انجام داده است، اما هنوز برنامه ریزی نهایی انجام نشده است.

دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، در چند ساعت اخیر یک بازی روانی و رسانه ای را مثل همیشه به راه انداخته و ادعا می کند که از دوشنبه هفته آینده مذاکرات هسته ای آغاز خواهد شد؛ یا ادعا می کند که این مذاکره میان ایران، عمان و آمریکا در جریان است؛ و یا حتی در سخنانی ادعا کرده که مقام های ایرانی واقعیت را نمی گویند و مذاکراتی در جریان است. پاسخ وزارت امور خارجه به این ادعاهای رییس جمهور آمریکا چیست؟

آنچه واقعیت موضوع است و ما در چند روز گذشته نیز آن را بیان کرده ایم، این است که در اقدامی که با کشور عمان انجام می دهیم، مذاکره ای با آمریکا در این زمینه نداشته ایم. چرا که عرض کردم بحث تنگه هرمز از نظر ما بدون دخالت خارجی است؛ جایی که طرف خارجی دخالت کرد، درگیری نظامی برای منطقه به بار آورد و تمام تعهدات آمریکا ذیل آن یادداشت تفاهم را زیر پا گذاشت. پس در واقع این مسیر، مسیری میان ایران و عمان بوده و هست و ما مذاکره ای در این مدت نداشته ایم.

اما درباره اینکه پس از این چه اتفاقی بیفتد: اگر این تفاهم میان ایران و عمان حاصل شود، همه انتظار دارند این تفاهم وارد عرصه اجرایی شود.

اجرا شدن این تفاهم الزاماتی دارد که بخش اعظم یا حتی تمامی آن بستگی به همان چند نکته ای دارد که درباره آمریکا عرض کردم: محاصره، ازسرگیری جنگ، وضعیت لبنان، تحریم هایی که مجدداً آمریکا وضع کرده، تحریم هایی که رفع شده بود و دوباره بازگردانده شد، پول های بلوکه شده ایران و وجود یک تعهد محکم برای ادامه این مسیر و اجرای تعهدات در آینده. این ها تماماً مربوط به آمریکا است و به جمهوری اسلامی ایران ارتباطی ندارد. پس اگر قرار باشد تفاهم ایران و عمان وارد فاز اجرایی شود، منوط به این است که طرف مقابل این الزامات را برآورده سازد. اینکه آمریکا ادعا می کند در حال مذاکره با ایران است، صحت ندارد و مذاکره ای در کار نیست. البته ما پیام هایی را از سوی آمریکا دریافت کرده ایم.

محور این پیام ها چه بوده است؟

پیام های دریافتی حاکی از آن است که آمریکا آمادگی کامل برای بازگشت به تعهدات خود را دارد. این پیام ها دریافت شده و در واقع خود آمریکایی ها آن را اعلام کرده اند. اما اینکه آیا ما تصمیم به ورود به مرحله دوم گرفته ایم یا خیر، باید بگویم این تصمیم همچنان اتخاذ نشده و با توجه به پیچیدگی ها و دشواری هایی که عرض کردم، در دست بررسی است.

تمام پیام های دریافتی باید تحلیل و بررسی شوند. ما باید نگاهی نیز به آینده داشته باشیم تا مجدداً وارد این ورطه باطل نشویم که پس از دو یا سه هفته، باز هم با گرفتاری ها یا درگیری های نظامی جدید مواجه شویم. این مسائل باید سنجیده شده و تصمیم مناسب اتخاذ گردد.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد و آن این است که جمهوری اسلامی ایران تعهدات خود را نقض نکرده است. ما تحت یادداشت تفاهم اسلام آباد بیشتر از یک تعهد نداشتیم که آن هم مربوط به تنگه هرمز بود؛ تنگه ای که پیش از جنگ کلاً باز بود. به هر ترتیب، این جمهوری اسلامی ایران نبوده که تعهد خود را نقض کرده، بلکه این آمریکا بوده است. حالا اگر آمریکا آمادگی دارد به تعهدات خود بازگردد، تصمیمی است که باید دولت آمریکا بگیرد؛ اما این حق جمهوری اسلامی ایران است که میزان این آمادگی دولت آمریکا را مورد سنجش و ارزیابی قرار داده و تصمیم درست را اتخاذ نماید.