به نقل از آوش، آلوده است و فایده ای ندارد این خلاصه نتایجی بود که دو سال پیش در تایید ممنوعیت کاشت درخت سوزنی برگ کاج در شهر تهران مطرح شد اما همچنان ردپای آن به شکل نهال های تازه کاشت شده در برخی مناطق شهر دیده می شود.

حالا دیگر دو سالی از اعلام ممنوعیت کاشت درختان سوزنی برگ در تهران می گذرد؛ تصمیمی که بر پایه گزارش های کارشناسی، کاج را درختی کم اثر و حتی آسیب پذیر در برابر آلودگی هوای پایتخت معرفی می کرد. با این حال، هنوز در برخی نقاط شهر نهال های تازه کاج کاشته می شوند؛ تناقضی که این پرسش را پیش می کشد: چرا تصمیمی که قرار بود ترکیب فضای سبز تهران را اصلاح کند، هنوز به طور کامل اجرا نشده است؟

محمد حقانی ، عضو پیشین شورای شهر تهران و کارشناس محیط زیست، از دلایل بی فایده بودن کاج در تهران، خطاهای مدیریت فضای سبز و نقش انسان در پدیده پاییز زودرس درختان پایتخت می گوید.
حقانی درباره دیده شدن درختان کاج جوان و تازه کاشته شده در برخی نواحی شهر تهران باوجود منع قانونی، اظهارداشت: کاشت درخت کاج باید تنها در حد نمونه و با هدف آشنایی مردم و بچه ها با انواع درختان انجام شود و شاید موارد جدیدی از کاشت کاج که اشاره کردید با این اهداف صورت گرفته است.

اماچرا کاج بی فایده است؟

با توجه به این که در طول سال آلودگی بر بدنه درخت کاج می نشیند و در طول سال اقدامی برای رفع این آلودگی یا کاهش آلودگی انجام نمی شود این درختان دچار بیماری می شوند. از آنجا که درخت کاج جزو درختانی است که زمستان ندارد تا در طول زمستون با ریزش برگ هایش لباس عوض کند، درخت نو و تازه نمی شود. به این ترتیب درختانی که باید در بهبود محیط زیست و هوا تاثیر گذار باشند خود بیمارند و نقش لازم را در محیط زیست ندارند.

البته حقانی کاشت درخت کاج را به طور کلی منع نمی کند و می گوید: بهتر است درخت کاج به جای شهر در کمربندی شهر کاشته شود. زیرا در خارج از شهر آلودگی کمتر است و امکان استفاده از درختان سوزنی برگ مانند کاج وجود دارد.
حقانی یادآور شد: نمی توان به درختانی که تاکنون حتی به اشتباه کاشته اند دست زد اما باید رویه غلط در کاشت درختان غیرمفید را ادامه نداد.

این عضو اسبق شورای شهر تهران به رویه های غلط در نگهداری درختان حتی درباره درختان بومی در تهران اشاره کرد و اظهارداشت: هم اکنون در مناطقی از شهر تهران برگ درخت ها زرد شده و برای مثال درختان معروف خیابان ولیعصر زودتر پاییز را دیده اند. گفته شده که این به خاطر تغییر اقلیم است که زودتر تابستان برایشان تمام شده است اما تغییر اقلیم تنها مقصر نیست.

وی افزود: به درستی گفته می شود که کشور ما درگیر تنش های آبی و بارندگی کم است که این اتفاق در کل دنیا در حال وقوع است و هر سال با افزایش درجه حرارت رو به رو هستیم اما این عوامل در کنار مدیریت و نگهداری ناصحیح درختان شهر قرار می گیرد. باوجود مشکل آب در تهران هنوز از دامنه های پر مهر البرز آب جاری است و در شهر هنوز در جوی های کنار خیابان های شریعتی و ولیعصر آب جریان دارد.

وی ادامه داد: در این شرایط، شرایط را برای درختان سخت تر می کنیم، تا یقه درخت های بومی چندساله چنار را در سنگفرش محصور می کنیم و مسیری که در حالت عادی مسیر آبیاری درخت بود با سنگفرش غیرقابل نفود کرده و در عوض از آبیاری قطره ای استفاده می کنیم. این کار مانند این است که با ملاقه به شتر آب بدهیم. در حالی که درخت مثل حیوان نفس می کشد و با این کار نفس درخت را در گرمای روزافزون به شماره می اندازیم. با این روش سنگ فرش کردن زیستگاه درخت ها حتی مسیر نفوذ آب به زمین را هم بسته ایم. پیش از این در خیابان ولیعصر در عمق دو تا سه متری به آب می رسیدند اما اکنون حداقل باید 80 متر حفاری انجام شود.

حقانی در ادامه افزود: در بسیاری از کشورهای اروپایی طبیعت به عنوان جزیی از زندگی روزمره مردم پذیرفته شده است. آن ها حتی برگ درختان را جز زندگی طبیعی درخت و جز زندگی طبیعی مردم کرده اند و اصراری بر جارو کردن برگ ها ندارند. اما تهران را که باغ شهری بوده تبدیل به بتن شهر کرده ایم و آنقدر تراکم فروخته ایم، از چاه های زیرزمینی آب برداشته ایم و آسفالت کرده ایم که شهر حتی در پایان روز هم حرارت دارد و گرم است.

این کارشناس محیط زیست تصریح کرد: می توان برگ درختان را جارو نکرد که نوید پاییز است و زیباست. اما لازمه این کار احترام به طبیت توسط مردم و تعبیه کردن سطل زباله به فاصله هر 50 متر کنار خیابان به جای مخازن زباله بزرگ توسط شهرداری ها است تا پیاده روها و جوی های آب به خاطر ریختن زباله درکنار برگ ها شکل نامناسب نگیرد.

شاید زرد شدن زودهنگام برگ ها را بتوان به گرمای هوا و تغییر اقلیم نسبت داد، اما از نگاه محمد حقانی، همه ماجرا این نیست. از کاشت گونه های نامناسب گرفته تا سنگ فرش کردن پای درختان، برداشت بی رویه آب های زیرزمینی و نادیده گرفتن نیازهای طبیعی فضای سبز، زنجیره ای از تصمیم های انسانی شکل گرفته که نفس درختان تهران را گرفته است. در چنین شرایطی، اگر پاییز زودتر از موعد به خیابان های پایتخت می رسد، شاید پیش از آنکه طبیعت را مقصر بدانیم، باید شیوه مدیریت شهری و نحوه مواجهه خود با طبیعت را مرور کنیم