موج بی‌سابقه ورود ده‌ها هزار مهاجر به 2 شهر «ملیلیه» و «سئوتا»، یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های مرزی سال‌های اخیر اروپا را رقم زده است؛ بحرانی که از یک شایعه درباره باز شدن مرزها آغاز شد، به فاجعه‌ای انسانی و تنش‌های دیپلماتیک میان کشورهای اروپایی انجامید و حتی پای اتهام‌زنی‌های سیاسی علیه رژیم صهیونیستی را نیز به میان کشانده است.

به گزارش ایسنا، موج تازه عبور گسترده مهاجران به شهرهای خودمختار سئوتا و ملیلیه در اسپانیا، این منطقه را بار دیگر به کانون توجهات بین‌المللی تبدیل کرده است. ورود ده‌ها هزار مهاجر از سواحل مراکش (مغرب) به سئوتا در روز پنج‌شنبه و بازگرداندن بیش از نیمی از آنها به مراکش، یکی از بزرگ‌ترین موج‌های مهاجرت به خاک اروپا در سال‌های اخیر را رقم زد. این رخداد که ده‌ها کشته برجای گذاشت، تنها به یک بحران انسانی محدود نماند و به سرعت به اختلافات دیپلماتیک میان کشورهای اروپایی، تشدید تنش در روابط مادرید و رباط و حتی منازعات سیاسی در آمریکا کشیده شد.

پیشینه تاریخی سئوتا و ملیلیه

موضوع سئوتا و ملیلیه ریشه در قرن‌ها تحولات تاریخی، جنگ‌ها، استعمار و رقابت قدرت‌ها در غرب دریای مدیترانه دارد. با استقلال مراکش در سال 1956، این دو شهر همچنان تحت حاکمیت اسپانیا باقی ماندند. موقعیت راهبردی آنها در ورودی جنوبی تنگه جبل‌الطارق، سئوتا و ملیلیه را به نقاطی مهم و مورد رقابت قدرت‌های مختلف تبدیل کرده است.

سئوتا در طول تاریخ تحت سلطه تمدن‌های مختلف قرار داشت و پس از پیوستن به قلمرو اسلامی، در قرن هشتم میلادی به یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های آغاز فتوحات اندلس تبدیل شد. این شهر در دوران حکومت اسلامی، مرکز مهم علمی و تجاری و حلقه اتصال مراکش و اندلس بود. پرتغال در سال 1415 سئوتا را تصرف کرد و پس از تحولات سیاسی میان پرتغال و اسپانیا، این شهر در نهایت تحت حاکمیت اسپانیا باقی ماند.

پادشاهان مراکش بارها برای بازپس‌گیری سئوتا تلاش کردند که مشهورترین آنها محاصره 33 ساله این شهر به فرمان سلطان مولای اسماعیل بین سال‌های 1694 تا 1727 بود، اما این محاصره به دلیل تداوم پشتیبانی دریایی اسپانیا ناکام ماند. در قرن نوزدهم نیز اسپانیا پس از جنگ «تطوان»، سلطه خود بر سئوتا را بیش از پیش تثبیت کرد.

تلاش مهاجران برای عبور از مرز

ملیلیه نیز از سال 1497 و پس از سقوط غرناطه به اشغال اسپانیا درآمد و تاکنون در اختیار این کشور باقی مانده است. مراکش در جنگ تطوان (1859 تا 1860) برای بازپس‌گیری این دو شهر تلاش کرد، اما پس از شکست، سلطان محمد چهارم با امضای «معاهده واد راس» در سال 1860، حاکمیت اسپانیا بر سئوتا و ملیلیه را به رسمیت شناخت و به پرداخت غرامت سنگینی نیز متعهد شد.

بحران چگونه آغاز شد؟

روزنامه اسپانیایی «ال‌پاییس» و روزنامه فرانسوی «لا دپش» گزارش داده‌اند که جرقه بحران فعلی با انتشار شایعه‌ای در شبکه‌های اجتماعی زده شد؛ شایعه‌ای که مدعی بود گذرگاه مرزی «سئوتا» به طور کامل برای ورود به خاک اسپانیا باز شده است.

یکی از جوانانی که از شهر طنجه، در حدود 70 کیلومتری سئوتا، خود را به مرز رسانده بود، گفت تنها به این دلیل آمده که شنیده بود مرزها باز شده‌اند. ظرف چند ساعت، خودروها صدها جوان، از جمله افراد کم‌سن‌وسال، را از شهر الفنیدق و مناطق اطراف به سمت مرز منتقل کردند و این روند به موجی کم‌سابقه از عبور مهاجران تبدیل شد.

با این حال، روزنامه ال‌پاییس به نکته دیگری نیز اشاره کرده است. این روزنامه به نقل از منابع اطلاعاتی اسپانیا نوشت که ناپدید شدن نیروهای ژاندارمری مراکش از سوی دیگر مرز برای چندین ساعت، صرفاً یک اختلال عادی نبوده و احتمال دارد اقدامی مدیریت‌شده  باشد.

بر اساس این گزارش، همزمان با برگزاری مراسم روز عرش مراکش و حضور محمد ششم، پادشاه این کشور، در شهر المضیق، نیروهای امنیتی مراکش از منطقه مرزی غایب بودند و همین مسئله امکان عبور هزاران نفر، از جمله خانواده‌های کامل، را به سمت سئوتا فراهم کرد.

شادی رسیدن؛ پشت‌پرده یک فاجعه انسانی

اگرچه تصاویر منتشرشده، جوانانی را نشان می‌داد که پس از ورود به سئوتا شعار «زنده باد اسپانیا» سر می‌دادند و زمین را می‌بوسیدند، اما واقعیت بحران بسیار تلخ‌تر بود.

به گزارش مقام‌های اسپانیایی که روزنامه‌های «نیویورک تایمز» به آن پرداخته‌ است، دست‌کم 18 مهاجر هنگام تلاش برای رسیدن شناکنان به سئوتا جان خود را از دست دادند. همچنین سازمان‌های حقوق بشری اعلام کردند شمار جان‌باختگان مسیر مهاجرت به این شهر از ابتدای سال از 30 نفر فراتر رفته است.

علاوه بر این مرکز موقت اسکان مهاجران که تنها ظرفیت پذیرش 512 نفر را دارد، با ورود هزاران مهاجر کاملاً از ظرفیت خود فراتر رفت و نگرانی‌هایی درباره بروز بحران بهداشتی به دلیل انباشت زباله و کمبود خدمات اولیه شکل گرفت.

ارتش اسپانیا وارد عمل شد

در پی این موج کم‌سابقه، دولت اسپانیا نیروهای ارتش را برای پشتیبانی از گارد مرزی اعزام کرد و همزمان، یگان‌های دریایی و هوایی نیز به منطقه فرستاده شدند.

پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا شخصاً راهی سئوتا شد تا از نزدیک روند مدیریت بحران را پیگیری کند. همچنین مقام‌های اسپانیا گذرگاه مرزی شهر ملیلیه را نیز برای جلوگیری از گسترش بحران بستند.

«خوان خسوس ویواس» رییس دولت محلی سئوتا نیز وضعیت موجود را «یک وضعیت اضطراری کامل انسانی و اجتماعی» توصیف کرد و از دولت مرکزی خواست وضعیت اضطراری ملی اعلام کرده و مدیریت بحران را مستقیماً در دست بگیرد.

بهره‌برداری جریان‌های راست‌گرای اروپایی

این بحران به سرعت به عرصه رقابت‌های سیاسی نیز کشیده شد. در اسپانیا، «آلبرتو نونیس فیخو» رهبر حزب مردم، دولت سانچز را مسئول ایجاد «بحران امنیت ملی» دانست. «سانتیاگو آباسکال» رهبر حزب راست‌گرای افراطی «وُکس» نیز این موج مهاجرت را «تهاجم» توصیف و دولت را به تشویق مهاجرت غیرقانونی متهم کرد..

در ایتالیا نیز جورجیا ملونی، نخست‌وزیر این کشور موضعی تند اتخاذ و اعلام کرد در صورت ادامه بحران، امکان تعلیق اجرای توافق شنگن با اسپانیا را بررسی خواهد کرد؛ اقدامی که آن را برای حفاظت از امنیت مرزهای اروپا ضروری دانست.

ورود ارتش اسپانیا به بحران

در مقابل، مادرید به شدت به این موضع واکنش نشان داد. خوزه مانوئل آلبارز، وزیر امور خارجه اسپانیا، اظهارات ملونی را «عوام‌گرایی سیاسی» خواند و سفیر ایتالیا را برای ارائه توضیح احضار کرد.

همزمان، «مگنوس برونر» کمیسر اتحادیه اروپا در امور مهاجرت، از آمادگی بروکسل برای ارائه کمک‌های بیشتر به اسپانیا، از جمله تقویت مأموریت‌های آژانس حفاظت از مرزهای خارجی اتحادیه اروپا (فرانتکس)، خبر داد.

بازتاب بحران در آمریکا

پیامدهای بحران سئوتا و ملیلیه به اروپا محدود نماند و به فضای سیاسی آمریکا نیز کشیده شد.

مقام‌هایی در دولت دونالد ترامپ با انتشار تصاویر ورود گسترده مهاجران، از این رخداد برای دفاع از سیاست‌های سختگیرانه مهاجرتی خود سوء استفاده کردند.

در همین راستا، «استیون میلر» مشاور کاخ سفید در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دموکرات‌ها چهار سال همین وضعیت را در آمریکا ایجاد کردند و اگر دوباره به قدرت برسند، همین روند تکرار خواهد شد.»

«استیون چونگ» مدیر ارتباطات کاخ سفید نیز مدعی شد پیروزی ترامپ مانع از تکرار چنین صحنه‌هایی در آمریکا شده است.

آیا مراکش در پس این بحران قرار دارد؟

مهم‌ترین پرسش درباره این بحران آن است که چرا چنین اتفاقی دقیقاً در این مقطع زمانی رخ داد؟

روزنامه ال‌پاییس این بحران را با سفر اخیر پدرو سانچز به الجزایر و اعلام ازسرگیری روابط عادی مادرید و الجزیره مرتبط دانسته و احتمال داده است که این موضوع؛ به‌ویژه در سایه رقابت‌های منطقه‌ای میان مراکش و الجزایر، باعث نارضایتی رباط (پایتخت مراکش) شده باشد.

این روزنامه همچنین به بحران سال 2021 اشاره کرده است؛ زمانی که مقام‌های مراکش عملاً اجازه دادند هزاران مهاجر وارد سئوتا شوند؛ اقدامی که در اوج تنش دیپلماتیک با اسپانیا و پس از پذیرش «ابراهیم غالی» رهبر جبهه پولیساریو برای درمان در اسپانیا صورت گرفت.

در این باره روزنامه نیویورک تایمز نیز گزارش داده است که هنوز برای نتیجه‌گیری درباره نقش احتمالی مراکش زود است، اما همکاری رباط در کنترل مرزها همواره یکی از عوامل کلیدی مدیریت پرونده مهاجرت میان مراکش و اسپانیا بوده است.

در مقابل، مقام‌های مراکش تاکنون توضیح رسمی درباره دلایل این رخداد ارائه نکرده‌اند، اما یک مقام رسمی این کشور در گفت‌وگو با خبرگزاری فرانسه اعلام کرده است که رباط و مادرید برای تقویت هماهنگی و بازگرداندن سریع مهاجرانی که به صورت غیرقانونی وارد اسپانیا شده‌اند، به توافق رسیده‌اند.

انگشت‌های اتهام به سمت تل‌آویو

با این وجود، برخی سیاستمداران و کارشناسان اسپانیایی بر این باورند که رژیم صهیونیستی از بحران مهاجرت در سئوتا برای ایجاد بی‌ثباتی سیاسی در اسپانیا بهره‌برداری می‌کند.

«دانی دانون» نماینده دائم رژیم صهیونیستی در سازمان ملل و «اسکار پوئنته» وزیر حمل‌ونقل اسپانیا پس از آغاز بحران، در شبکه‌های اجتماعی به تبادل اظهارات انتقادی پرداختند.

دانون در واکنش به انتقادهای ماه‌های اخیر اسپانیا از اقدامات رژیم صهیونیستی علیه فلسطینی‌ها، نوشت: «اسپانیا همچنان از اسراییل انتقاد می‌کند، اما اکنون خود به دلیل بحران مهاجرت در سئوتا وضعیت اضطراری اعلام کرده است. شاید بهتر باشد پیش از آنکه به ما درس بدهد، توضیح دهد چرا در آفریقا شهرک‌سازی کرده است.»

در مقابل، وزیر حمل‌ونقل اسپانیا در واکنشی کوتاه نوشت: «به نظر می‌رسد اکنون همه چیز روشن‌تر شده است»؛ جمله‌ای که از سوی برخی کارشناسان به عنوان اشاره به نقش رژیم صهیونیستی در تحولات اخیر تعبیر شد.

در همین راستا، «کارولینا آلونسو» کارشناس مسائل سیاسی اسپانیا در گفت‌وگو با خبرگزاری آناتولی نیز اظهار کرد: اسراییل که به ارتکاب نسل‌کشی در غزه متهم است، تلاش می‌کند با استفاده از بحران سئوتا و ملیلیه، دولت اسپانیا را که مواضع انتقادی نسبت به جنگ غزه دارد، تضعیف کند.

وی همچنین با اشاره به درخواست ایتالیا برای تعلیق شینگن در قبال اسپانیا، گفت: این روند با حمایت اسراییل و جریان‌های راست افراطی در اروپا و اسپانیا دنبال می‌شود و آمریکا نیز در پی تضعیف دولت مادرید است.

«خوزه ویزنر» روزنامه‌نگار اسپانیایی نیز با اشاره به اظهارات «یاییر نتانیاهو» پسر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی  در سال 2019 گفت: «او همان زمان تلویحاً گفته بود اسراییل از جنبش‌های جدایی‌طلب در سئوتا و ملیلیه حمایت می‌کند. آیا هنوز تردیدی باقی مانده که آنچه امروز رخ می‌دهد، نوعی انتقام از دولت سانچز است؟»