رفتار اخیر رسانه ملی در مواجهه با مواضع رسمی عالی ترین مقام اجرایی کشور، بار دیگر پرونده قدیمی و پر چالش مناسبات صدا و سیما و دولت های مستقل و اصلاح طلب در ایران را گشوده است. مواجهه ای که از زمان دولت اصلاحات با پخش برنامه هایی چون چراغ و هویت شکل و شمایلی جدی تر به خود گرفت و در ادامه در دولت های حسن روحانی و مسعود پزشکیان نیز این رویکردهای سلیقه ای تداوم یافت.

به گزارش اعتماد، سانسور سخنان پزشکیان که دیدگاه هایش در پیوند مستقیم با سیاست های کلان نظام در حوزه سیاست خارجی و تلاش برای خروج از وضعیت جنگی مطرح شده، نه تنها واکنش تند فعالان سیاسی و افکار عمومی را در پی داشته، بلکه پرسش های جدی تری را درباره جایگاه منافع ملی در محاسبات این سازمان مطرح کرده است. مردم این روزها از خود می پرسند وقتی صحبت های رییس جمهور به عنوان رییس شورای عالی امنیت ملی و دومین مقام عالی تر به کشور سانسور می شود، چگونه می توان امید داشت که صدا و سیما مطالبات، دیدگاه ها و نظرات اکثریت شهروندان را بازتاب بدهد؟

محسن هاشمی، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران، رییس اسبق شورای شهر تهران و تحلیلگر مسائل سیاسی در گفت وگویی معتقد است که این رویکرد انقباضی و جناحی، در شرایط حساس کنونی که کشور نیازمند صدای واحد است، پیامی جز ناهماهنگی ارکان قدرت به جامعه و ناظران خارجی مخابره نمی کند. او در عین حال تأکید دارد که صدا و سیما نباید به تریبون یک جریان خاص تبدیل شود که حتی توافق های اجماعی و ملی را بر نمی تابد. به اعتقاد هاشمی سانسور کردن صحبت های رییس جمهور سانسور عقلانیت و وفاق است.

یک بار دیگر شاهد اتفاقی تکراری اما مبهوت کننده بودیم؛ سانسور صحبت های رییس جمهور توسط صداوسیما که بازخوردهای گسترده ای در فضای مجازی و میان فعالان سیاسی ایجاد کرد. تحلیل شما از این برخوردهای جناحی و سلیقه ای و حزبی چیست؟

پیش از هر چیز باید بگویم که این نوع برخوردها و رویکردها در صداوسیما مساله جدیدی نیست و مسبوق به سابقه است؛ ضمن اینکه متأسفانه مربوط به این دولت هم نمی شود. اگر به تاریخ سیاسی دهه های اخیر نگاه کنید، در زمان دولت های قبل نیز بارها شاهد بودیم که در رسانه ملی، برخوردهای سلیقه ای و نگاه های جناحی بر منافع ملی و مصالح عمومی ارجحیت پیدا کرده است. این در حالی است که ارتباط میان رییس جمهور و صداوسیما، یک مساله راهبردی و بسیار مهم است.

این موضوع در کشور ما سال هاست که به یک چالش جدی تبدیل شده، به طوری که بعضا رییس جمهور و اعضای هیات دولت در رسانه متعلق به کل نظام، سانسور می شوند. تلخ تر اینجاست که گاهی می بینیم صحبت های رهبری هم در این دوره در صدا و سیما به نوعی گزینش یا سانسور می شود. اینها ریشه هایی دارد که باید به دقت واکاوی شود. در وضعیت فعلی، وقتی مسوولیت اداره کشور در اختیار رییس جمهور است، ایشان باید با ابزارهایی که در دست دارد بتواند میدان را مدیریت کند، کشور را اداره کند و امکانات لازم را برای پیشبرد امور تدارک ببیند.

اما وقتی ناهماهنگی هایی از این دست رخ می دهد و صدای رییس جمهور از طریق رسانه رسمی کشور که بودجه اش را دولت تامین می کند به مخاطب نمی رسد، نه تنها مانع کار دولت می شود، بلکه باعث ایجاد عصبانیت در سطوح مدیریتی و توده مردم می گردد. صداوسیما عملا در مسیری حرکت می کند که به جای کمک به دولت، مشکل تراشی کرده و به عدم اتحاد دامن می زند.

طی سال های گذشته، از دولت اصلاحات تا دولت روحانی، همواره این پیشنهاد مطرح بوده که مدیریت صداوسیما باید حداقل با رویکرد دولت منتخب هماهنگی داشته باشد تا از این تضادهای فرساینده جلوگیری شود. نظر شما درباره این ضرورت مدیریتی چیست؟

بله، این یک چالش دیرینه است که تقریبا همه دولت ها در گذشته با آن دست به گریبان بوده اند. همیشه وضعیت به این صورت بوده که رییس صدا و سیما در دوره ای انتخاب می شود و در مسیر 4 یا 8 سال فعالیت دولت ها، اختلاف نظرهایی میان پاستور و جام جم بروز می کند. در ساختار حاکمیت ما، صدا وسیما اهمیت ویژه ای دارد و دقیقا در نقاط عطف است که این تضادها خود را نشان می دهند. من معتقدم این یک معضل ریشه دار است که سال هاست گریبان گیر کشور شده. به خصوص در شرایط فعلی که ما در وضعیت جنگی و بحرانی هستیم، اهمیت این موضوع دوچندان است.

در چنین شرایطی که نقش رییس جمهور به عنوان فرمانده میدان اجرایی بسیار پررنگ و حیاتی است، صداوسیما باید از خود عقلانیت به خرج بدهد. رسانه ملی باید درک کند که تضعیف رییس جمهور در شرایط بحران، تضعیف کل ساختار کشور است. مسیر درست، همراهی با سیاست های کلان دولت است که مورد تأیید ارکان نظام قرار گرفته، نه سنگ اندازی و بایکوت خبری.

پیامدها و خطرات این رویارویی مستقیم میان رسانه ملی و ساختار اجرایی و فعالان سیاسی مستقل را در چه می بینید؟ این برخوردها چه هزینه هایی به کشور تحمیل می کند؟

خطرات این رویه کاملا روشن و نگران کننده است. اولین اثر مستقیم آن، تحمیل حس ناامیدی و ناهماهنگی به جامعه است. وقتی مردم می بینند که حرف های رییس جمهورشان در رسانه رسمی کشور سانسور می شود، این پیام مخابره می شود که ارکان کشور با هم هماهنگ نیستند و در داخل حاکمیت نوعی گسست وجود دارد. این موضوع ظرفیت های عظیمی از کشور را مستهلک می کند. نباید اجازه داد چنین اتفاقاتی بیفتد. حتی اگر نقدی به عملکرد دولت یا شخص رییس جمهور وجود دارد، راهش سانسور نیست.

نقد باید به روشی کاملا علمی، با حضور کارشناسان جناح های مختلف و در قالب مناظره های منصفانه انجام شود تا ابعاد موضوع واکاوی گردد. اما مشکل اینجاست که صداوسیما فعلا تنها در راستای منویات یک جریان سیاسی خاص عمل می کند و گویی به تریبون اختصاصی آن جریان تبدیل شده است. این یعنی خروج از جایگاه رسانه ملی و سقوط به جایگاه رسانه جناحی .

ریشه های اصلی سانسورهای اخیر را در کدامین بخش ها و حوزه ها می توان جست وجو کرد؟ صدا و سیما با این رویکردهای سلبی چه پالس و پیامی را به جامعه و ساختار اجرایی ارسال می کند؟

معتقدم ریشه اصلی این سانسورهای اخیر به موضوع سیاست خارجی و تلاش دولت برای احیای تفاهمات بین المللی بازمی گردد. باید توجه داشت که رییس جمهور بر اساس یک نظر اجماعی و با تکیه بر خرد جمعی نظام، برای امضای توافقنامه با امریکا جهت کاهش تنش ها و رفع تحریم ها اقدام کرده است. بسیاری از بزرگان، فرهیختگان و توده های مردم نسبت به این توافق احساس مثبتی داشته و دارند و آن را در شرایط فعلی، بهترین گزینه ممکن برای صیانت از منافع ملی می دانند.

اما مساله این است که در بدنه صداو سیما و جریان های پشت پرده آن کسانی حضور دارند که نظرشان بر کنار گذاشتن کامل هرگونه توافق است. آن ها با هر نوع تنش زدایی مخالفند. رییس جمهور به دنبال این است که کشور را از این وضعیت جنگی و پرفشار خارج کند و به سمت اجرای توافقات و ثبات اقتصادی برود، اما این رویکرد با مذاق آن جریان خاص خوش نمی آید. همین تضاد دیدگاه باعث شده که نظرات رییس جمهور سانسور شود. این رفتارها نه تنها باعث گلایه مندی دولت و شخص رییس جمهور شده، بلکه فرصت های طلایی کشور برای خروج از بحران را هم با چالش مواجه می کند.

توصیه شما به مدیریت صداوسیما و نهادهای بالادستی برای پایان دادن به این وضعیت چیست؟

توصیه اکید من به مسوولان صداوسیما و تمام کسانی که در حوزه اطلاع رسانی فعالیت می کنند، این است که شأن و جایگاه رییس جمهور را حفظ کنند. روش ها و مسیری که ایشان به عنوان نماینده اراده ملی تعیین کرده، باید محترم شمرده شود. اگر با بخشی از سیاست ها هم مخالفتی وجود دارد، باید آن را در جلسات تخصصی و از مجاری قانونی حل و فصل کنند، نه اینکه به صورت خودسرانه و غیرقانونی، تریبون رسمی را به روی سخنان عالی ترین مقام اجرایی ببندند.

در شرایطی که دشمنان خارجی به دنبال القای حس فروپاشی و تفرقه در ایران هستند، رفتار صدا و سیما نباید به گونه ای باشد که به این فضا کمک کند. بازگشت به عقلانیت، ترجیح منافع ملی بر منافع جناحی و تبدیل شدن به زبان گویای تمام ملت، تنها راهی است که می تواند اعتبار از دست رفته را به رسانه ملی بازگرداند. صدا و سیما باید بداند که متعلق به یک جریان خاص نیست، متعلق به تمام ایران است و باید منافع ملی کلان ایرانیان (و نه فقط یک جریان خاص) را راهبری کند. سانسور صحبت های رییس جمهوری که بر عقلانیت، عدالت و وفاق تاکید دارد، سانسور عقلانیت و وفاق است.