به گزارش خبرنگار مهر، حسین افشین، در رویداد معماری نوین حکمرانی علم و فناوری کشور ، در جمع خبرنگاران اظهار داشت: مهم‌ترین نکته‌ای که در این رویداد بر آن تمرکز داریم، ریل‌گذاری جدید برای حکمرانی علم و فناوری در دهه پیش‌رو است. امروز در آستانه 20 سالگی معاونت علمی قرار داریم؛ یعنی دو دهه از زحمات همکاران ما در این معاونت و شکل‌گیری تمام اجزای اکوسیستم دانش‌بنیان می‌گذرد و اکنون نیاز مبرمی به برنامه‌ریزی برای دهه سوم احساس می‌شود. آنچه امروز مطرح می‌کنیم، ارتباطی به گذشته ندارد و کاملاً معطوف به آینده است.

وی با تأکید بر لزوم تغییر در مسیر حرکت این حوزه افزود: ریل‌گذاری ما باید تغییر کند؛ چراکه نیازها و روندهای آینده جهان متفاوت است و ما باید تحت عنوان طرح "معاونت فردا"، روی حوزه‌های جدید سرمایه‌گذاری کنیم.

تفاوت فناوری، نوآوری و قابلیت؛ سه‌گانه اقتدارآفرین کشور

معاون علمی رییس‌جمهور در تشریح تعاریف سه‌گانه معاونت علمی در دوره جدید گفت: ما سه عبارت کلیدی "فناوری"، "نوآوری" و "قابلیت" را تعریف کرده‌ایم. وقتی شما محصولی را تولید می‌کنید، فناوری دارید؛ یعنی با استفاده از ابزار دانش و ایده خود، محصولی را خلق کرده‌اید. اما فناوری لزوماً باعث ایجاد قدرت، ثروت و اثرگذاری اقتصادی یا اجتماعی نمی‌شود. اگر توانستید آن محصول را به یک ارزش اقتصادی و اجتماعی تبدیل کنید—به‌طوری که با قیمتی ارزان در دسترس مردم قرار گیرد و گرهی از خدمات عمومی باز کند—به "نوآوری" دست یافته‌اید. به زبان ساده، نوآوری یعنی تبدیل یک فناوری به ارزش اقتصادی و کسب موفقیت.

وی در ادامه تصریح کرد: اگر ما بتوانیم این موفقیت را تکرارپذیر و پایدار کنیم، به "قابلیت" رسیده‌ایم. در معماری آینده معاونت علمی، به دنبال تولید قابلیت هستیم؛ چرا که قابلیت است که برای کشور اقتدار می‌آفریند.

گذار از حمایت‌های منفرد به اتصال حلقه‌های زنجیره ارزش

افشین با آسیب‌شناسی روند حمایت‌ها در گذشته بیان کرد: برای ایجاد قابلیت در کشور، روش‌های حمایتی اکوسیستم باید تغییر کند. در گذشته، اجزای اکوسیستم در کنار هم قرار داشتند اما با یکدیگر متصل نبودند. ما پیش از این از نقاط منفرد حمایت می‌کردیم؛ یعنی شرکت‌ها، شتاب‌دهنده‌ها، مراکز نوآوری، کارخانه‌های نوآوری و صندوق‌های پژوهش و فناوری (VCها و CVCها) به صورت جداگانه حمایت می‌شدند، در حالی که این حمایت‌ها باید در راستای تقویت زنجیره اتصال میان آن‌ها هدایت می‌شد.

وی درباره نقش محوری پارک‌های علم و فناوری در مدل جدید توضیح داد: در ساختار جدید، پارک فناوری به عنوان رهبر اکوسیستم عمل می‌کند. ورودی پارک‌ها باید از دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی، پژوهشگاه‌ها و بنیاد ملی نخبگان تأمین شده و به هسته‌های پژوهشی تبدیل شود. بنابراین ایجاد اتصال میان دانشگاه و پارک ضروری است. در گام بعدی، همین پارک‌ها باید پیوند میان هسته‌های پژوهشی با صنایع و نیازهای واقعی کشور را برقرار کنند. در این میان، صندوق نوآوری و شکوفایی به همراه صندوق‌های خطرپذیر (VC و CVC) باید به کمک این هسته‌ها بیایند تا محصول نهایی به صنعت و بازار متصل شود. ما به این پیوندها نیاز داریم تا فناوری واقعی در کشور شکل بگیرد.

عبور از آمارگرایی و تمرکز بر حل چالش‌های ملی کشور

معاون علمی رییس‌جمهور با انتقاد از پراکندگی فعالیت‌ها گفت: وضعیت امروز زیست‌بوم نشان می‌دهد که اجزای خوبی در اختیار داریم، اما ترکیب مناسبی ندارند و هر بخش به صورت جزیره‌ای فعالیت می‌کند که این امر قدرت‌آفرین نیست. نتیجه این پراکندگی آن است که در گزارش‌ها صرفاً به ارائه آمار از تعداد شرکت‌ها و محصولات دانش‌بنیان بسنده می‌شود، اما کسی نمی‌پرسد کدام مسئله ملی کشور با این فناوری‌ها حل شده است؟ یا اینکه شرکت‌های ما در حوزه‌های اقتدارآفرین و فناوری‌های نوظهور چه سهمی دارند؟ امروز ما باید برای این پرسش‌ها پاسخ‌های ملموس پیدا کنیم و لازمه آن، تغییر ریل است.

آغاز تغییر ریل از مرداد 1403 و نقش هدایتگر دولت

وی با اشاره به زمان اجرای این سیاست‌ها اظهار داشت: این تغییر ریل برنامه‌ای نیست که از فردا آغاز شود. ما کار را از زمان آغاز به کار دولت چهاردهم یعنی از 20 مرداد 1403 شروع کردیم؛ اما برای جلوگیری از مقاومت‌های احتمالی، ترجیح دادیم پس از تثبیت اولیه، آن را رسماً اعلام کنیم. در حوزه‌های نوظهور، دولت نقش هدایتگر را بر عهده گرفته است. ما در زمینه‌هایی نظیر هوش مصنوعی، کوانتوم، میکروالکترونیک، علوم شناختی، امنیت سایبری و زیست‌فناوری مزیت‌سازی کرده و به عنوان تسهیلگر و خریدار دولتی وارد شده‌ایم تا بازار این صنایع شکل بگیرد.

افشین به یک نمونه از دستاوردهای این رویکرد اشاره کرد و گفت: به دلیل همین تمرکز و هدایتگری، امروز با افتخار اعلام می‌کنیم که رتبه ایران در حوزه پزشکی بازساختی از جایگاه دوازدهم به رتبه چهارم دنیا ارتقا یافته و پایدار شده است؛ آن هم در شرایطی که پیش از این به دلیل نبود بازار، ژن‌درمانی و سلول‌درمانی رونق چندانی نداشت.

هم‌نوایی زیست‌بوم و ارتقای پارک‌ها به نسل‌های 4 و 5

وی درباره رویداد امروز تشریح کرد: امروز به مناسبت بیستمین سالگرد تأسیس معاونت علمی، خوانش فلسفی این تغییر رویکرد را ارائه دادیم تا کل زیست‌بوم آن را مستقیم از زبان خود ما بشنود و اهداف سیاست‌های ما را به درستی درک کند. ما پیش از این، چهار نشست تخصصی مفصل با فعالان حوزه فناوری، بنیاد ملی علم، بنیاد ملی نخبگان و صندوق‌های پژوهش و فناوری داشتیم تا همه اجزا به صورت هم‌نوا و هم‌مسیر حرکت کنند.

معاون رییس‌جمهور درباره نحوه تخصیص حمایت‌ها افزود: از امروز به بعد، حمایت‌های ما در بستر این زنجیره اتفاق می‌افتد. البته سیستم ما ترکیبی است و حمایت‌های عمومی از شرکت‌های دانش‌بنیان و هسته‌های پژوهشی کماکان ادامه خواهد داشت؛ اما بخش عمده‌ای از حمایت‌های کلان به سمت هدایتگری و زنجیره‌سازی سوق می‌یابد. هدف ما این است که بدانیم هر دانشگاه یا پارک علم و فناوری مشخصاً در کدام حوزه تخصصی فعال است و مناطق نوآوری ما روی کدام حوزه‌های اقتدارآفرین تمرکز دارند.

وی تصریح کرد: ما باید پارک‌های علم و فناوری خود را به نسل سوم منتقل کنیم. همچنین برخی از پارک‌های مطرح باید به نسل چهارم و پنجم ارتقا یابند. البته این اتفاق برای همه پارک‌ها رخ نخواهد داد؛ زیرا پارک‌های نسل چهار و پنج نیازمند مجاورت با دانشگاه‌های قوی و زیست‌بوم‌های توسعه‌یافته‌تر هستند، اما مسیر حرکت ما به این سمت طراحی شده است.

اعلام آمادگی برای تعریف ماموریت های ملی برای پارک های علم و فناوری

افشین با اشاره به تعریف مأموریت‌های ملی برای پارک‌ها خاطرنشان کرد: آمادگی داریم تا برای پارک‌های فناوری مأموریت‌های ملی تعریف کنیم. گرچه شروع این کار با اینرسی و دشواری‌هایی همراه است، اما با ایجاد و تکثیر الگوهای موفق، مسیر را باز خواهیم کرد. ما قول داده‌ایم که دو سال دیگر و در پایان دولت چهاردهم، رویدادی برای ارزیابی عملکرد این حوزه برگزار کنیم. این بازه را یک‌ساله تعریف نکردیم؛ چراکه به دنبال کارهای شعاری نیستیم و می‌خواهیم خروجی‌های این تغییر ریل برای مردم و کشور کاملاً ملموس باشد. در آن زمان بر اساس عملکردها، نقشه راه جدیدی را پیش روی زیست‌بوم قرار خواهیم داد.

وی با تاکید بر لزوم حمایت از شرکت‌های بزرگ زیست‌بوم تصریح کرد: باید بتوانیم برای شرکت‌های بزرگی که میزان فروش بالاتری دارند، منابع مالی را از طریق ابزارهای بدهی و سهام توسعه دهیم. همچنین در حوزه منابع ارزی، هماهنگی‌هایی با مرکز مبادله ارز و طلای ایران انجام داده‌ایم تا برای نخستین‌بار فعالیت‌های تأمین مالی ارزی را برای دانش‌بنیان‌ها آغاز و مشکلات این بخش را برطرف کنیم.

وی در پایان خاطرنشان کرد: تا پایان سال جاری، بسترهای لازم را آماده کرده و از سال آینده وارد فعالیت‌های مستقیم در حوزه تأمین مالی ارزی خواهیم شد تا با همکاری یکدیگر این مسیر را به خوبی پیش ببریم.