یک رسانه آمریکایی در گزارشی از یکی از پرابهام ترین تحولات دیپلماتیک ماه های اخیر، تصویری از شکاف در ساختار تصمیم گیری دولت دونالد ترامپ ارائه می دهد؛ شکافی که در کنار فشار رسانه های محافظه کار و لابی های حامی اسراییل، توافق هسته ای غیرنظامی میان آمریکا و عربستان را تنها چند ساعت پس از امضا در آستانه فروپاشی قرار داد.

به نقل از سی ان ان، براساس این گزارش، هنوز وضعیت حقوقی و اجرایی این توافق به طور کامل روشن نیست. مقام های سعودی معتقدند سند نهایی امضا شده و باید وارد مرحله اجرا شود، اما ترامپ پس از امضای توافق، شرط تازه ای مطرح کرد که در صورت تحقق نیافتن آن، روند ارسال توافق نامه به کنگره و آغاز فرآیند اجرایی متوقف خواهد شد.

بعدازظهر چهارشنبه، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در مراسمی رسمی با حضور مجازی همتای سعودی خود، توافق همکاری های هسته ای غیرنظامی دو کشور را امضا کرد؛ توافقی که به گفته منابع آگاه، بخش مهمی از مطالبات ریاض را تأمین می کرد.

بر اساس مفاد توافق، عربستان امکان غنی سازی اورانیوم در خاک خود را با رعایت برخی شروط به دست می آورد و همچنین از الزام به امضای پروتکل الحاقی آژانس بین المللی انرژی اتمی معاف می شد؛ موضوعی که از دید بسیاری، امتیازی مهم برای ریاض محسوب می شد.

اما صبح روز بعد، همه چیز تغییر کرد. ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد که اجرای توافق منوط به پیوستن عربستان به پیمان ابراهیم و عادی سازی روابط با اسراییل است. او همچنین وجود بند مربوط به غنی سازی اورانیوم را نیز رد کرد؛ موضعی که عملاً توافق را وارد مرحله ای از ابهام و بحران کرد.

به گفته برخی منابع این چرخش ناگهانی دو علت اصلی داشت.

نخست، موج انتقادهای رسانه های محافظه کار آمریکا، به ویژه شبکه فاکس نیوز و روزنامه وال استریت ژورنال، که این پرسش را مطرح کردند چرا دولت ترامپ امتیازی را به عربستان داده که حتی دولت بایدن نیز بدون عادی سازی روابط ریاض و تل آویو حاضر به اعطای آن نبود. تنها دقایقی پس از پایان این برنامه های انتقادی، ترامپ پیام جنجالی خود را منتشر کرد.

عامل دوم، نارضایتی شخص ترامپ از وزیر انرژی بود. بر اساس این گزارش، رییس جمهور آمریکا از اینکه مراسم امضای توافق بدون هماهنگی نهایی با او برگزار شده، به شدت خشمگین شده بود.

عقب نشینی ناگهانی ترامپ، اختلافات درون دولت آمریکا را آشکار کرد. منابع آگاه می گویند حتی اعضای تیم مذاکره کننده هسته ای نیز از شرط جدید ترامپ بی اطلاع بوده و از این تصمیم غافلگیر شده اند.

در کاخ سفید، برخی مقام ها وزیر انرژی را متهم کردند که پیش از نهایی شدن روند قانونی، توافق را رسانه ای کرده است. در مقابل، وزارت انرژی آمریکا این ادعاها را رد و تأکید کرد همه مراحل با هماهنگی کامل کاخ سفید انجام شده است.

در سوی دیگر، سکوت چندساعته ریاض نیز توجه ناظران را جلب کرد. خبرنگاران حاضر در عربستان گزارش دادند هیچ نشانه ای وجود ندارد که مقام های سعودی هنگام امضای سند از شرط جدید ترامپ اطلاع داشته باشند.

با این حال، یک منبع آگاه سعودی در گفت وگو با لورا روزن، خبرنگار حوزه دیپلماسی، تأکید کرد: این توافق امضا شده و موضوعی برای مذاکره مجدد وجود ندارد. توییت ها نمی توانند توافق نامه های امضاشده را باطل کنند.

پس از تغییر موضع ترامپ، بسیاری از تحلیلگران نگاه خود را متوجه تل آویو کردند. دو منبع اسراییلی گفته اند بنیامین نتانیاهو تلاش کرده بود ترامپ را برای مشروط کردن توافق به عادی سازی روابط عربستان و اسراییل تحت فشار قرار دهد.

اگرچه کاخ سفید اعلام کرده ترامپ و نتانیاهو در ساعات منتهی به انتشار این پیام گفت وگوی مستقیمی نداشته اند، اما همزمانی تغییر موضع رییس جمهور آمریکا با خواسته دیرینه اسراییل، گمانه زنی ها درباره نقش لابی های نزدیک به تل آویو را تقویت کرده است.

این رخداد، افزون بر ایجاد ابهام درباره آینده توافق هسته ای واشنگتن و ریاض، بار دیگر ثبات فرآیند تصمیم گیری در دولت آمریکا را زیر سؤال برد. در شرایطی که محمد بن سلمان پیش تر تأکید کرده بود بدون پیشرفت در مسئله تشکیل دولت مستقل فلسطینی، عربستان روابط خود را با اسراییل عادی نخواهد کرد، اضافه شدن این شرط پس از امضای توافق، اعتبار دیپلماتیک واشنگتن را با چالشی جدی روبه رو کرده است.

در مجموع، این گزارش این رویداد را نمونه ای از تأثیر هم زمان اختلافات داخلی، فشار رسانه ها و ملاحظات سیاسی بر تصمیم های کلان سیاست خارجی آمریکا توصیف می کند؛ تصمیم هایی که می توانند ظرف چند ساعت، مسیر یک توافق راهبردی را دگرگون کنند.