سفر نخست وزیر عراق به تهران، پس از دیدار با مقام های آمریکایی، گمانه زنی ها درباره نقش بغداد در کاهش تنش میان تهران و واشنگتن را افزایش داده است؛ نقشی که در کنار روابط راهبردی عراق با ایران و همکاری های گسترده با آمریکا، آزمونی دشوار برای سیاست موازنه بغداد است.

به گزارش دنیای اقتصاد، نخستین روز گرم ترین ماه سال با سفر علی فالح الزیدی، نخست وزیر عراق، در راس هیاتی بلندپایه و به دعوت مسعود پزشکیان، رییس جمهور ایران، به تهران آغاز شد؛ سفری که در یکی از حساس ترین مقاطع تحولات منطقه ای و در شرایطی انجام می شود که تنش های میان ایران و ایالات متحده، پس از تحولات اخیر، همچنان بر فضای امنیتی خلیج فارس و غرب آسیا سایه افکنده است. اهمیت این سفر زمانی دوچندان می شود که الزیدی تنها چند روز پیش از حضور در تهران، در واشنگتن با دونالد ترامپ و شماری از مقام های ارشد آمریکایی دیدار و ده ها توافق نامه و تفاهم نامه در حوزه های انرژی، امنیت، سرمایه گذاری و فناوری امضا کرده بود؛ توافق هایی که برخی از آن ها، از جمله توسعه خطوط لوله صادرات نفت عراق، می تواند در بلندمدت بر معادلات ژئوپلیتیک انرژی منطقه از جمله بحث تنگه هرمز نیز اثرگذار باشد.

همین موضوع سبب شد سفر واشنگتن با واکنش هایی در داخل ایران همراه شود؛ چنان که علی اکبر ولایتی، مشاور رهبر انقلاب در امور بین الملل، زمان بندی آن را بی موقع و تاسف بار توصیف کرد. با این حال، سفر تهران را نمی توان صرفا در چارچوب روابط دوجانبه ایران و عراق تحلیل کرد. به گزارش الجزیره، این سفر در مقطعی صورت می گیرد که منطقه همچنان با پیامدهای جنگ، ناامنی در مسیرهای انتقال انرژی، افزایش رقابت قدرت های فرامنطقه ای و ابهام درباره آینده مناسبات تهران و واشنگتن روبه رو است.

عراق نیز که طی سال های اخیر کوشیده است سیاست موازنه مثبت را در قبال ایران و آمریکا دنبال کند، اکنون بیش از هر زمان دیگری در معرض آزمونی دشوار قرار گرفته است؛ از یک سو، روابط راهبردی و وابستگی های اقتصادی و امنیتی با ایران، و از سوی دیگر، همکاری های گسترده با ایالات متحده، بغداد را ناگزیر کرده است تا از تبدیل شدن خاک عراق به میدان رویارویی دو قدرت جلوگیری کند.

افزون بر این، عراق در سال های گذشته بارها نقش میانجی و تسهیل کننده گفت وگوهای منطقه ای را بر عهده داشته است؛ از میزبانی مذاکرات امنیتی ایران و عربستان گرفته تا انتقال پیام های غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن در مقاطع بحرانی. همین پیشینه موجب شده است که بسیاری از ناظران، سفر الزیدی به تهران را صرفا یک دیدار تشریفاتی یا اقتصادی ندانند، بلکه آن را تلاشی برای حفظ کانال های ارتباطی، مدیریت بحران و جلوگیری از تشدید تنش ها ارزیابی کنند. هرچند هیچ یک از طرفین به طور رسمی از دستور کار میانجی گرانه این سفر سخن نگفته اند، اما همزمانی آن با تحولات اخیر، گمانه زنی ها درباره انتقال پیام های سیاسی و امنیتی میان تهران و واشنگتن را تقویت کرده است.

از این منظر، سفر نخست وزیر عراق را می توان بخشی از تلاش بغداد برای تثبیت جایگاه خود به عنوان بازیگری متوازن و مسوول در معادلات منطقه ای دانست؛ کشوری که ثبات و امنیت آن، بیش از هر زمان دیگری به کاهش تنش میان ایران و آمریکا و جلوگیری از گسترش بحران در خلیج فارس و غرب آسیا گره خورده است.

سفر نخست وزیر عراق، به آمریکا که هفته گذشته صورت گرفت، با امضای 48 توافق نامه و تفاهم نامه در حوزه های انرژی، سرمایه گذاری، فناوری، مالی و امنیتی همراه بود که یکی از مهم ترین این تفاهم ها، پروژه احداث و احیای خطوط لوله انتقال نفت عراق به بندر بانیاس سوریه است؛ طرحی که در صورت اجرا می تواند بخشی از صادرات نفت عراق را از مسیر زمینی و بدون عبور از تنگه هرمز انجام دهد و در بلندمدت بر معادلات ژئوپلیتیک و امنیت انرژی منطقه، از جمله جایگاه راهبردی تنگه هرمز و منافع ایران، تاثیرگذار باشد.

با این حال در جریان سفر رسمی علی فالح الزیدی نخست وزیر عراق و هیات عالی به تهران، مقامات عالی رتبه در حضور سران دو کشور 4 موافقت نامه و یادداشت تفاهم همکاری میان دو کشور به امضا رساندند. موافقت نامه حمل ونقل جاده ای کالا، یادداشت تفاهم احداث راه آهن خسروی - خانقین - بغداد، یادداشت تفاهم خواهر خواندگی تهران و بغداد و یادداشت تفاهم مدیریت دولتی، آموزش و منابع انسانی 4 سند همکاری بود که میان مقامات عالی رتبه کشور و در حضور رییس جمهور اسلامی ایران و نخست وزیر عراق به امضا رسید.

در شرایط کنونی، احتمال ایفای نقش میانجی از سوی عراق بیش از گذشته مطرح شده، اما موفقیت آن به شدت محدود و وابسته به اراده تهران و واشنگتن است. سفر هفته گذشته علی الزیدی به واشنگتن و سفر بعدی او به تهران باعث شده گمانه زنی ها درباره نقش بغداد در کاهش تنش ها افزایش یابد. برخی رسانه های عراقی و منطقه ای گزارش داده اند که دولت عراق امیدوار است از این رفت وآمدها برای میزبانی یا تسهیل گفت وگوهای غیرمستقیم میان ایران و آمریکا استفاده کند.

با این حال، عراق برخلاف عمان یا قطر، میانجی کاملا بی طرفی نیست. این کشور همزمان میزبان نیروهای آمریکایی است و روابط سیاسی، اقتصادی و امنیتی عمیقی نیز با ایران دارد. بسیاری از تحلیلگران معتقدند بغداد بیشتر می تواند نقش تسهیل کننده ارتباطات را ایفا کند تا یک میانجی تعیین کننده باشد. گفته می شود که یکی از اهداف غیرعلنی این رفت وآمدها، جلوگیری از تشدید بحران و حفظ کانال های ارتباطی میان دو طرف است. حتی برخی گزارش ها مدعی شده اند که الزیدی حامل پیام هایی میان واشنگتن و تهران بوده است، هرچند این موضوع به طور رسمی از سوی دو طرف تایید نشده است.

در این بین نیویورک تایمز در گزارشی به نقل از مقامات ناشناس ایرانی و عراقی، مدعی شد که ایران پیشنهاد آتش بس آمریکا را که توسط علی الزیدی، نخست وزیر عراق، به تهران منتقل شده بود، رد کرده است. ادعایی که با واکنش صریح دفتر رسانه ای نخست وزیر عراق مواجه شد و آن را کاملا رد کرد. در بیانیه ای از سوی دفتر رسانه ای نخست وزیر آمده است: در مورد آنچه در گزارش منتشر شده در نیویورک تایمز در 23 ژوییه 2026 ذکر شده است، دفتر رسانه ای نخست وزیر تایید می کند که ادعاهای موجود در آن بی اساس است و هیچ ارتباطی با واقعیت ندارد.

به گزارش النشره، در این بیانیه از همه رسانه ها خواسته شده است که دقت کرده و به منابع رسمی تکیه کنند و از انتشار اطلاعات بدون سند یا اطلاعات منتسب به منابع ناشناس خودداری کنند.

نیویورک تایمز در این خبر مدعی شده بود که ایران پیشنهاد آتش بس موقت دونالد ترامپ رییس جمهور آمریکا را که توسط نخست وزیر عراق به تهران منتقل شده بود، رد کرده است. نیویورک تایمز پیش تر نیز در گزارشی به نقل از چند مقام عراقی و ایرانی که خواسته بودند نام آن ها فاش نشود، ادعا کرده بود که نخست وزیر عراق که برای دیدار با مقام های ایرانی به تهران سفر کرده، به همراه خود پیشنهادی از سوی ترامپ برای برقراری آتش بس بین ایران و ایالات متحده به همراه آورده بود.

یکی دیگر از مسائلی که این روزها محل بحث است و سیاست ایجاد توازن بغداد را با اما و اگرهایی روبه رو کرده است، حمله ایران به گروه های تجزیه طلب و مسلح عراقی در اقلیم کردستان است. در سال های اخیر، بارها از بغداد خواسته است مفاد توافق امنیتی ایران و عراق را اجرا کند؛ توافقی که بر اساس آن، عراق متعهد شده است فعالیت گروه های مسلح مخالف ایران در نوار مرزی را محدود، اردوگاه های آن ها را تخلیه و از استفاده از خاک عراق علیه ایران جلوگیری کند.

در این بین آمریکا از بغداد می خواهد کنترل بیشتری بر گروه های مسلح و وضعیت امنیتی عراق اعمال کند. بنابراین دولت عراق ناچار است میان مطالبات امنیتی تهران، روابط با اقلیم کردستان و همکاری با واشنگتن توازن برقرار کند. این موضوع بخشی از چالش گسترده تر امنیت و حاکمیت عراق است که ممکن است در سفرهای اخیر الزیدی نیز مورد بحث قرار گرفته باشد.