در حالی که ناسا برای ایجاد پایگاهی دائمی در ماه برنامه ریزی می کند، دانشمندان در حال بررسی پیامدهای کمتر شناخته شده این پروژه هستند؛ پیامدهایی که نه به تجهیزات و فناوری، بلکه به ذهن و روان انسان مربوط می شود.

به نقل از نیوزویک، ماه برای دهه ها نماد اکتشاف، رؤیاپردازی و گسترش مرزهای دانش بشر بوده است. اما اگر برنامه های ناسا برای ایجاد یک پایگاه دائمی در نزدیکی قطب جنوب ماه به نتیجه برسد، ساکنان آینده این پایگاه با چالشی روبه رو خواهند شد که کمتر از جنبه های فنی مأموریت های فضایی مورد توجه قرار گرفته است: تأثیر زندگی روی ماه بر ذهن و روان انسان.

کارشناسان علوم اعصاب و سلامت روان اعلام کرده اند زندگی روزمره در ماه می تواند شیوه تفکر، احساسات و روابط اجتماعی انسان ها را دگرگون کند. این تجربه از یک سو فرصت هایی کم نظیر برای رشد فردی فراهم می کند و از سوی دیگر خطراتی مانند انزوا، محدودیت های محیطی و فاصله طولانی از زمین را به همراه دارد.

برنامه ناسا برای استقرار طولانی مدت انسان روی ماه در سال جاری وارد مرحله جدیدی شده است. این سازمان فضایی در ماه مه نقشه راه جامعی برای پروژه پایگاه ماه منتشر کرد که شامل سه مرحله است و در نهایت به حضور پایدار انسان روی سطح ماه از سال 2032 منتهی می شود. در این برنامه، مرحله نهایی زمانی تعریف شده که زندگی و کار در ماه به واقعیتی روزمره تبدیل شود. با این حال، پژوهش های خود ناسا نشان می دهد فشارهای روانی ناشی از زندگی در فضا یکی از نگرانی های جدی این مأموریت هاست.

براساس مطالعات این سازمان، انزوا و زندگی در محیط های بسته می تواند بر عملکرد شناختی و رفتاری افراد تأثیر منفی بگذارد. هرچند راهکارهای حمایتی مورد استفاده در ایستگاه فضایی بین المللی تا حد زیادی موفق بوده اند، اما مأموریت هایی که فراتر از مدار نزدیک زمین انجام می شوند با محدودیت های بیشتری در زمینه حمایت روانی و اجتماعی مواجه خواهند شد.

همچنین یک مطالعه تحت هدایت ناسا که روی فضانوردان حاضر در مأموریت های شش ماهه ایستگاه فضایی بین المللی انجام شد، نشان داد عملکرد شناختی آن ها به طور کلی پایدار باقی می ماند، اما در برخی دوره ها کاهش هایی در سرعت پردازش اطلاعات، تمرکز و حافظه کاری مشاهده شده است.

دیو رابین، روان پزشک و متخصص علوم اعصاب، معتقد است اقامت طولانی مدت روی ماه می تواند یکی از بنیادی ترین چالش های ممکن را برای سیستم عصبی انسان ایجاد کند. او توضیح می دهد انسان در طول فرگشت خود در محیطی شکل گرفته که تحت تأثیر نور خورشید، جاذبه زمین، مناظر طبیعی و تعاملات اجتماعی بوده است. حذف یا محدود شدن این عوامل ممکن است خطر بروز مشکلاتی مانند بی خوابی، اضطراب، افسردگی، تحریک پذیری و اختلالات شناختی را افزایش دهد.

به گفته این متخصص، فضای خارج از زمین از نظر روانی محیطی بسیار دشوار است. انزوای طولانی مدت می تواند به اختلال خواب، آشفتگی عاطفی و حتی توهم منجر شود. او هشدار می دهد که احساس شگفتی ناشی از حضور در ماه، اگر با حس تعلق همراه نباشد، ممکن است به نوعی سرگشتگی وجودی تبدیل شود.

رابین معتقد است بزرگ ترین خطر زندگی در ماه نه خستگی و یکنواختی، بلکه قطع ارتباط با نشانه هایی است که به انسان یادآوری می کنند بخشی از یک جهان زنده و پویا است. به گفته او، مغز انسان در محیط هایی تکامل یافته که سرشار از حرکت، صدا، بو، نور و تغییرات مداوم بوده اند.

او سکونتگاه های ماه را به اتاقی برای محرومیت حسی با منظره ای خارق العاده تشبیه می کند. در محیط ماه خبری از باران، باد، حیوانات، تغییر فصل ها یا صداهای آشنای طبیعت نیست و همین مسئله می تواند باعث شود افراد بیش از حد به دنیای درونی خود پناه ببرند و برای تحریک ذهنی به عوامل مصنوعی وابسته شوند.

پژوهشگران همچنین در حال بررسی اثرات روانی جاذبه ضعیف تر ماه هستند. جاذبه ماه حدود یک ششم جاذبه زمین است و این تفاوت تنها به حرکت فیزیکی محدود نمی شود. رابین توضیح می دهد تعادل بدن، وضعیت قرارگیری اندام ها، گردش خون، خواب و حتی درک ما از موقعیت خود در فضا به جاذبه وابسته است. تغییر در این سیستم ها ممکن است به طور غیرمستقیم بر خلق وخو، کیفیت خواب، عملکرد شناختی و احساس ثبات روانی اثر بگذارد.

او می گوید بدن انسان برای زندگی روی زمین تکامل یافته و حتی زمانی که ذهن به دنبال ترک زمین باشد، بدن همچنان با شرایط سیاره مادر پیوند دارد. مت گرمر، مشاور سلامت روان، نیز معتقد است زندگی روی ماه بسیاری از نشانه های محیطی مهم برای تنظیم احساسات و هویت فردی را از بین می برد؛ از جمله آب وهوا، فضای سبز، صداهای آشنا و ریتم طبیعی زندگی روزمره.

به گفته او، انزوای طولانی مدت می تواند احتمال بروز اضطراب، افسردگی، بی حوصلگی، بی حسی عاطفی و مشکلات تصمیم گیری را افزایش دهد. ساکنان ماه برخلاف فضانوردان ایستگاه فضایی، باید جامعه ای واقعی و پایدار ایجاد کنند و تنها اعضای یک مأموریت موقت نخواهند بود.

سم زند، روان پزشک و مدیرعامل یک مرکز درمانی، معتقد است مهم ترین چالش ساکنان ماه حفظ ارتباط انسانی با یکدیگر خواهد بود. او با اشاره به تجربه مأموریت های فضایی و سفرهای طولانی در مناطق قطبی می گوید انسان برای حفظ سلامت روان خود به تنوع، تعامل و حس عادی بودن نیاز دارد. به باور او، سکونتگاه های آینده ماه ناچار خواهند بود بخشی از ویژگی های محیط زمین را بازسازی کنند تا افراد بتوانند احساس تعلق و ارتباط با چیزی بزرگ تر از خود را حفظ کنند.

با وجود همه این نگرانی ها، کارشناسان تأکید می کنند انسان توانایی سازگاری بالایی دارد. با این حال، این سازگاری ممکن است به شکل گیری نوعی هویت کاملاً جدید منجر شود؛ انسان هایی که از نظر زیستی همچنان زمینی هستند، اما فرهنگ و شیوه زندگی آن ها تحت تأثیر فاصله از زمین شکل گرفته است.

در نهایت، به گفته متخصصان، پرسش اصلی آینده این خواهد بود که آیا ساکنان ماه خود را پیشگامان گسترش مرزهای بشریت می دانند یا تبعیدیانی که از تنها جهان زنده ای که آن ها را پرورش داده، جدا شده اند؟ در شرایطی که ناسا به سوی حضور دائمی انسان در ماه حرکت می کند، شاید بزرگ ترین چالش نه زنده نگه داشتن انسان ها در آنجا، بلکه حفظ احساس انسان بودن در محیطی کاملاً متفاوت از زمین باشد.

منبع: فرارو