نتایج تحقیقات درباره موج های گرمای باسابقه نشان می دهد که گرمای شدید می تواند تمرکز، حافظه، تصمیم گیری و حتی سلامت عصبی انسان را تحت تأثیر قرار دهد و در کنار آلودگی هوا، پیامدهای جدی تری برای سلامت عمومی به همراه داشته باشد.

به نقل از نیویورک تایمز، اثرات گرمای شدید تنها به گرمازدگی یا کم آبی بدن محدود نمی شود. شواهد علمی روزافزون نشان می دهد که افزایش دمای هوا می تواند عملکرد مغز را نیز تحت تأثیر قرار دهد. کاهش تمرکز، افت توانایی تصمیم گیری، افزایش تحریک پذیری و افت عملکرد تحصیلی و شغلی از جمله پیامدهایی هستند که پژوهشگران برای روزهای بسیار گرم گزارش کرده اند.

علاوه بر این، مطالعات جدید از ارتباط میان گرمای شدید، آلودگی هوا و افزایش خطر ابتلا به بیماری های عصبی مانند آلزایمر، پارکینسون و سایر انواع زوال عقل حکایت دارند؛ موضوعی که نگرانی ها درباره پیامدهای بلندمدت تغییرات اقلیمی بر سلامت مغز را افزایش داده است.

در سال های اخیر صدها پژوهش علمی درباره ارتباط گرما و سلامت انسان منتشر شده که بخش قابل توجهی از آن ها به عملکرد مغز اختصاص دارد. نتایج این تحقیقات نشان می دهد زمانی که دمای محیط از محدوده مطلوب فراتر می رود، مغز دیگر با کارایی همیشگی عمل نمی کند.

پژوهش ها نشان داده اند در روزهای گرم، عملکرد شناختی افراد کاهش می یابد، نتایج آزمون های تحصیلی افت می کند، رانندگان رفتارهای پرخاشگرانه تری از خود نشان می دهند و حتی توانایی انجام محاسبات ذهنی نیز کاهش پیدا می کند.

این یافته ها در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می کنند که رکوردهای دمایی در بسیاری از نقاط جهان یکی پس از دیگری شکسته می شوند. امسال بخش هایی از اروپا با دماهای بی سابقه روبه رو شده اند، دمای هوا در استرالیا از 49 درجه سانتی گراد فراتر رفته و صدها شهر آمریکا نیز رکوردهای جدید گرمایی را ثبت کرده اند؛ روندی که افراد بیشتری را در معرض استرس گرمایی قرار داده است.

بورچین ایکیز، عصب شناس، می گوید مغز انسان برای عملکرد مطلوب به محدوده مشخصی از دما و شرایط محیطی نیاز دارد. به گفته او، حتی افزایش چند درجه ای دمای محیط می تواند فشار قابل توجهی بر مغز وارد کند و باعث کاهش تمرکز، کند شدن پردازش ذهنی، افزایش تحریک پذیری و دشوارتر شدن تصمیم گیری شود.

یکی از حوزه هایی که اثر گرما در آن به خوبی مستند شده، آموزش است. مطالعات متعددی نشان داده اند افزایش دمای هوا با کاهش عملکرد دانش آموزان ارتباط مستقیم دارد. در یکی از بزرگ ترین پژوهش های انجام شده، عملکرد حدود سه میلیون آزمون دانش آموزان پایه سوم تا هشتم بررسی شد. نتایج نشان داد نمرات ریاضی در روزهای گرم به طور محسوسی کاهش می یابد.

پژوهشگران همچنین دریافتند این افت عملکرد در مدارس مناطق کم برخوردار شدیدتر است؛ موضوعی که احتمالاً به کیفیت پایین تر سیستم های سرمایشی در این مدارس مربوط می شود و نشان می دهد تغییرات اقلیمی می تواند نابرابری های آموزشی و اجتماعی را نیز تشدید کند.

تأثیر گرمای شدید تنها به محیط های آموزشی محدود نمی شود. مطالعات مختلف نشان داده اند که با افزایش دمای هوا، میزان حوادث کاری نیز افزایش پیدا می کند و برخی انواع جرایم خشونت آمیز نیز بیشتر می شود.

در یکی از پژوهش ها، شرکت کنندگانی که در اتاقی گرم مشغول انجام بازی های رایانه ای بودند، رفتارهای تهاجمی تر و خصمانه تری نسبت به افرادی که در محیطی خنک قرار داشتند، از خود نشان دادند. پژوهشگران معتقدند گرمای شدید می تواند توانایی مغز در کنترل هیجان ها و مدیریت خشم را کاهش دهد.

یکی از مهم ترین یافته های جدید، ارتباط میان گرمای شدید و آلودگی هواست. گزارش سالانه وضعیت جهانی هوا برای نخستین بار بخشی ویژه را به سلامت مغز اختصاص داده و تأکید کرده است که شواهد علمی درباره نقش آلودگی هوا در بروز بیماری های تحلیل برنده عصبی به طور قابل توجهی تقویت شده است. بر اساس این گزارش، آلودگی هوا تنها در سال 2023 موجب مرگ نزدیک به هشت میلیون نفر در سراسر جهان شده است.

دانشمندان به ویژه بر ذرات بسیار ریز معلق موسوم به PM2.5 تمرکز کرده اند. این ذرات می توانند از طریق ریه وارد جریان خون شوند و در نهایت به مغز برسند. بررسی ها نشان داده است قرار گرفتن طولانی مدت در معرض این آلاینده ها با افزایش خطر ابتلا به آلزایمر و انواع زوال عقل در سالمندان ارتباط دارد.

همچنین در کودکان و نوجوانان نیز این ذرات می توانند رشد طبیعی مغز را مختل کرده و احتمال بروز اضطراب، افسردگی و سایر اختلالات روانی را افزایش دهند. برآوردهای منتشرشده حاکی از آن است که حدود یک چهارم مرگ های ناشی از زوال عقل ممکن است با آلودگی هوا مرتبط باشد.

به گفته بورچین ایکیز، گرمای شدید احتمالاً باعث افزایش نفوذپذیری سد خونی-مغزی می شود؛ ساختاری که به طور طبیعی از ورود بسیاری از مواد زیان آور به بافت مغز جلوگیری می کند. اگر این سد در اثر گرما آسیب پذیرتر شود، آلاینده های بیشتری می توانند وارد مغز شوند و خطر آسیب های عصبی را افزایش دهند. کودکان و سالمندان نیز به دلیل حساسیت بیشتر مغز، در برابر این پدیده آسیب پذیرتر هستند.

در کنار این هشدارها، برخی مطالعات نیز از مزایای گسترده کاهش آلودگی هوا خبر می دهند. برای مثال، پژوهشی نشان داده است که پس از اجرای برنامه های گسترده کنترل آلودگی هوا در چین از سال 2013، میزان خودکشی در این کشور نیز کاهش یافته است. به گفته پژوهشگران، این یافته نشان می دهد بهبود کیفیت هوا می تواند علاوه بر سلامت جسم، بر سلامت روان و عملکرد مغز نیز تأثیر مثبت داشته باشد.

کارشناسان توصیه می کنند در روزهای بسیار گرم، مهم ترین اقدام حفظ خنکی بدن است. استفاده از سیستم های سرمایشی، بستن پرده ها برای جلوگیری از ورود نور مستقیم خورشید، نوشیدن مایعات کافی و پرهیز از استفاده غیرضروری از اجاق گاز یا فر از جمله راهکارهای مؤثر محسوب می شوند.

همچنین در روزهایی که شاخص آلودگی هوا بالا است، بهتر است افراد پنجره ها را بسته نگه دارند، از انجام فعالیت های ورزشی در فضای باز خودداری کنند و وضعیت کیفیت هوا را به طور مرتب بررسی کنند.

بسیاری از شهرهای جهان نیز اقداماتی برای کاهش اثرات گرمای شدید آغاز کرده اند. ایجاد مراکز خنک کننده، توسعه فضاهای سایه دار، کاشت درخت، استفاده از رنگ های روشن برای کاهش جذب گرما در سطوح شهری و تجهیز فضاهای عمومی برای مقابله با موج های گرما از جمله این اقدامات است.

در سطح کلان نیز دولت ها با اعمال استانداردهای سخت گیرانه تر برای صنایع و خودروها تلاش می کنند کیفیت هوا را بهبود ببخشند، هرچند کارشناسان هشدار می دهند دود ناشی از آتش سوزی جنگل ها به یکی از مهم ترین چالش های آینده تبدیل شده است.

در عین حال، پژوهشگران به یک نکته مهم نیز اشاره می کنند؛ ذرات معلقی که برای سلامت انسان مضر هستند، بخشی از نور خورشید را بازتاب می دهند و تا حدی به خنک تر شدن جو زمین کمک می کنند. بنابراین حذف کامل این ذرات، اگرچه برای سلامت انسان ضروری است، اما می تواند به تشدید گرمایش جهانی منجر شود. به همین دلیل، متخصصان تأکید می کنند مقابله با تغییرات اقلیمی و حفاظت از سلامت انسان نیازمند راهکارهایی جامع و هم زمان در حوزه محیط زیست، انرژی و سلامت عمومی است.

منبع: فرارو