از زمان خروج آمریکا از توافق هسته ای، روابط ایران و آمریکا همواره میان دو سیاست متضاد فشار حداکثری و دیپلماسی حداقلی در نوسان بوده است. اما تحولات هفته های اخیر نشان می دهد تهران و واشنگتن وارد مرحله ای متفاوت شده اند؛ مرحله ای که نه می توان آن را صلح نامید و نه ادامه تقابل های پرهزینه گذشته.

به گزارش فرارو؛ تفاهم موقت 60 روزه، کاهش محدود بخشی از تحریم های نفتی، بازگشت احتمالی بازرسان آژانس و آغاز مذاکرات فنی، همگی نشان از یک تغییر رویکرد دارند: طرفین به جای تلاش برای حل کامل اختلافات، در پی مدیریت بحران هستند. فریدون مجلسی، تحلیلگر ارشد حوزه سیاست خارجی و دیپلمات باسابقه، در گفتگو با فرارو به بررسی و کالبدشکافی این وضعیت پرداخته است.

فریدون مجلسی با تاکید بر اینکه نباید هر تحول دیپلماتیکی را به معنای پیروزی کامل یکی از دو طرف تلقی کرد، می گوید: تجربه روابط نشان داده هرگاه هزینه ادامه تنش بالا رفته، مسیر گفت وگو هموارتر شده است. آمریکا امروز نگران امنیت انرژی، ثبات بازار جهانی نفت و جلوگیری از گسترش بحران در خاورمیانه است. آزادسازی موقت صادرات نفت ایران بیش از آنکه امتیازی سیاسی به تهران باشد، تلاشی برای کاهش ریسک های اقتصادی در سطح بین المللی است.

وی در تشریح نگاه تهران می افزاید: ایران با وجود تأکید بر حفظ خطوط قرمز خود، به خوبی می داند که ادامه فشارهای اقتصادی و محدودیت های بانکی، ظرفیت اقتصاد را تحلیل می برد. از این رو تهران به دنبال آن است که بدون عدول از اصول خود، بخشی از تحریم های اقتصادی را خنثی کند.

این دیپلمات باسابقه به یک تغییر پارادایم در کاخ سفید اشاره می کند: اگر در سال های گذشته هدف آمریکا تغییر رفتار ایران بود، اکنون اولویت واشنگتن به مدیریت رفتار ایران تغییر یافته است. کاخ سفید پذیرفته که نه فشار حداکثری کارساز بوده و نه گزینه نظامی ثبات ایجاد می کند. به همین دلیل تلاش می کند با توافق های مرحله ای، اختلافات را به جای میدان نظامی، پشت میز مذاکره کنترل کند.

مجلسی تاکید می کند: تفاهم فعلی را نباید با برجام مقایسه کرد. برجام تلاشی برای حل یک پرونده بود، اما مذاکرات امروز بیشتر تلاشی برای جلوگیری از شکل گیری یک بحران جدید است و همین تفاوت، ماهیت گفت وگوها را شکننده تر کرده است.

این تحلیلگر سیاست خارجی، تغییر راهبرد جمهوری اسلامی را نیز ناشی از واقع گرایی می داند: تهران دریافته که تداوم تنش های فرسایشی در بلندمدت هزینه های سنگینی دارد. پذیرش گفت وگوهای فنی و استقبال محتاطانه از کاهش تحریم ها، بخشی از یک راهبرد جدید برای کاهش هزینه های تقابل بدون دادن امتیازهای راهبردی است.

مجلسی با اشاره به نفوذ بازیگران ثالث هشدار می دهد: هیچ پرونده ای در خاورمیانه به اندازه پرونده ایران تحت تأثیر بازیگران ثالث نیست و در رأس آن ها اسراییل قرار دارد. از نگاه تل آویو، هر توافق موقت این خطر را دارد که ایران بدون توقف کامل برنامه هسته ای اش، فرصت تنفس اقتصادی پیدا کند. قطعا اسراییل با ابزارهای امنیتی و نفوذ خود در واشنگتن، روند مذاکرات را تحت فشار قرار خواهد داد.

برخلاف تصور رایج، چالش اصلی بر سر میزان غنی سازی یا تعداد سانتریفیوژها نیست. مجلسی تأکید می کند: مهم ترین مانع، بحران عمیق بی اعتمادی میان تهران و واشنگتن است. خروج آمریکا از برجام باعث شده هیچ کدام حاضر نباشند سرمایه سیاسی خود را روی تضمین های متزلزل بنا کنند. به همین دلیل، مذاکرات کنونی بر ایجاد گام های تدریجی، گام به گام و قابل راستی آزمایی استوار است.

این کارشناس ارشد در جمع بندی تحولات اخیر نتیجه می گیرد که تصور دستیابی سریع به یک توافق جامع و پایدار، بسیار خوش بینانه است.

وی می افزاید: مخالفت های داخلی در هر دو کشور، کارشکنی های اسراییل و بی اعتمادی انباشته شده، موانع سهمگینی هستند. بنابراین محتمل ترین سناریو آن است که در ماه های آینده نیز مسیر توافق های محدود، مرحله ای و قابل بازگشت ادامه یابد؛ توافق هایی که نه پایان خصومت اند و نه بازگشت به دوران برجام، بلکه صرفاً تلاشی برای جلوگیری از ورود منطقه به یک بحران فراگیرتر محسوب می شوند.

منبع: فرارو