فرارو لئو سندز، تحلیلگر امور بین الملل روزنامه نیویورک تایمز

به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، دور جدید مذاکرات میان آمریکا و ایران آغاز شده است. هدف از این گفت وگوها، حل وفصل یکی از پیچیده ترین بحران های میان دو کشور، یعنی آینده برنامه هسته ای ایران است.

دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، بارها ادعا کرده است که دلیل اصلی او برای بررسی گزینه های نظامی علیه تهران، جلوگیری از دسترسی ایران به سلاح هسته ای بوده است. در سال های اخیر، ایران توانسته اورانیوم را تا سطح بالایی غنی سازی و ذخیره کند. این موضوع باعث نگرانی آمریکا و اسراییل شده و آن ها ادعا می کنند که ممکن است ایران از این اورانیوم برای ساخت سلاح استفاده کند.

بر اساس ادعای غربی ها، تاسیساتی که احتمال می رود محل نگهداری این اورانیوم های غنی شده باشد، در جریان حملات سال گذشته آمریکا و اسراییل آسیب دیده است. با این حال، وضعیت دقیق ذخایر اورانیوم ایران هنوز کاملاً روشن نیست.

ایران بیش از پنجاه سال است که با قاطعیت تأکید می کند برنامه هسته ای اش فقط برای اهداف صلح آمیز است. اما در مقابل، واشنگتن اصرار دارد که باید تضمین های محکمی بگیرد تا مطمئن شود ایران هیچ گاه به صورت مخفیانه به سمت ساخت سلاح حرکت نمی کند.

بر اساس گزارش های منتشرشده، این مذاکرات در قالب یک فرصت 60 روزه در کشور سوییس در حال انجام است تا دو طرف به یک توافق جامع دست پیدا کنند. انتظار می رود این گفت وگوها روی چهار موضوع بسیار مهم متمرکز باشد:

اولین و شاید مهم ترین موضوع روی میز مذاکره، بحث غنی سازی اورانیوم است. فرآیند غنی سازی می تواند اورانیوم را از یک سوخت معمولی برای تولید برق، به ماده ای اصلی برای ساخت سلاح های هسته ای تبدیل کند.

برای جلوگیری از چنین اتفاقی، آمریکا از ایران می خواهد که تمام فعالیت های غنی سازی خود را حداقل برای 20 سال متوقف کند. در مقابل، تیم مذاکره کننده ایرانی این درخواست را رد کرده و بر اساس برخی ادعا این پیشنهاد مطرح شده که به عنوان یک راه حل جایگزین، این توقف فقط برای 10 سال باشد.

دومین موضوع کلیدی در این گفت وگوها، مسئله لغو تحریم هاست. توافق اولیه نشان می دهد که احتمالاً میلیاردها دلار از پول های بلوکه شده ایران آزاد می شود و تحریم های فلج کننده اقتصادی نیز لغو خواهند شد. قرار است این موضوعات خیلی فوری در جریان مذاکرات بررسی شوند.

با این حال، دونالد ترامپ حرف های دوپهلویی زده و ادعا کرده است که تحریم ها به محض اصلاح رفتار ایران برداشته می شوند؛ حرفی که نشان می دهد شاید لغو تحریم ها با تأخیر مواجه شود. از سوی دیگر، جی دی ونس، معاون رییس جمهور آمریکا نیز در مصاحبه با نیویورک تایمز شرط عجیبی گذاشته است. او گفته است که هرگونه گشایش مالی برای ایران، به توقف حمایت تهران از گروه های مقاومت منطقه ای مانند حزب الله لبنان و حوثی های یمن بستگی دارد.

موضوع سوم، ایجاد یک صندوق 300 میلیارد دلاری برای بازسازی ایران است. در توافقات اولیه، آمریکا قول داده بود که در راه اندازی این صندوق کمک کند. اما ترامپ بعداً حرف خود را تغییر داد و گفت که آمریکا هیچ پول مستقیمی برای این کار نمی پردازد و بودجه آن باید توسط کشورهای دیگر، به ویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس تأمین شود.

به ادعای یکی از دیپلمات های آگاه از روند مذاکرات، این صندوق قرار نیست به عنوان غرامت جنگی به ایران داده شود، بلکه پس از نهایی شدن توافق، به عنوان مسیری برای جذب سرمایه های بخش خصوصی راه اندازی خواهد شد. گزارش ها حاکی از آن است که تاکنون شرکت های مختلفی از آمریکا، خاورمیانه، آسیا، آمریکای جنوبی و آفریقا متعهد شده اند که نیمی از این مبلغ را تأمین کنند.

چهارمین پرونده حساس، وضعیت رفت وآمد کشتی ها در تنگه هرمز و همچنین برنامه موشکی ایران است. تنگه هرمز یک مسیر بسیار حیاتی برای عبور و مرور جهانی نفت و گاز محسوب می شود.

طبق توافق اولیه، ایران قبول کرده است که حداقل در این دوره 60 روزه، هیچ پولی بابت عبور کشتی ها از این تنگه دریافت نکند. اما وزارت خارجه ایران به طور غیرمستقیم اشاره کرده است که شاید پس از این مدت، هزینه هایی را برای ارائه خدمات مشخص نشده وضع کند. ترامپ اما به تازگی ادعا کرده که حتی پس از این 60 روز هم هیچ عوارضی به ایران پرداخت نخواهد شد.

در کنار این مسائل، توانایی موشک های بالستیک ایران نیز یکی دیگر از موضوعات مورد بحث است. در گذشته، دولت ترامپ محدود کردن برنامه موشکی ایران را یکی از اهداف اصلی خود می دانست. اما گزارش های اطلاعاتی نشان داد که ایران با وجود جنگ، همچنان حدود 70 درصد از سکوهای پرتاب متحرک و ذخایر موشکی خود را حفظ کرده است. حالا به نظر می رسد واشنگتن از این خواسته مشخص خود عقب نشینی کرده و احتمالاً توافق نهایی به مساله موشکی نخواهد پرداخت.