علی ربیعی در یادداشتی در روزنامه اعتماد نوشت: فراتر از زمان حال با ارزیابی توافق اخیر ایران و ایالات متحده امریکا، در قاب تنگِ زمان حال یا حتی محدود به یک سال اخیر بخش مهمی از معنای آن نادیده گرفته می شود. برای درک عمق این دستاورد باید آن را در بستر تاریخی این کشور بررسی کرد. تاریخی که از امپراتوری های از دست رفته تا تحریم های 40 ساله، پیوسته ایران را به آزمونی سخت کشانده است. برای فهمِ دقیق این نقطه عطف، باید به طول تاریخ ایران نگریست؛ سرزمینی که پس از دوره ای درخشان از تمدن و قدرت جهانی، آماجِ کشورگشایی ها و هجوم های پیاپی قرار گرفت و به جز یک مقطع کوتاه تاریخی که تا دوران نادر در چند جنگ به پیروزی رسید، در نبردهای متعدد از توان آن کاسته شد و سال های طولانی به درون خود تبعید شد.

به تعبیرِ محمدعلی اسلامی ندوشن ، احساس تنهایی همواره روح ایران را خنجر می زد: از دست دادن نقاط بسیاری از خاک وطن از جمله هرات و داغِ جدایی پاره های تنِ وطن در ترکمانچای و پس از آن در منطقه آرارات، حتی استانی که در کتاب های دبیرستان ما بود اما جدا شد. زخم هایی که پی درپی بر پیکر وطن وارد می شد و بر حافظه تاریخی ما نشسته است. اما این بار، داستان متفاوت روایت شد.

پایانِ رویای کوچک سازی ایران: در دو جنگ اخیر، ایران با یک دشمن متعارضِ معمولی روبه رو نبود، بلکه رویاروی بزرگ ترین قدرت سیاسی، اقتصادی و نظامی جهان با همراهی رژیم شرور، تروریستی و پرکینه صهیونیستی ایستاد. همان مدعیانِ آزادی

-به همراهی عده ای که با رویافروشی و وعده سلطنت بر خون مردم را فریب دادند- در میانه جنگ، نقاب از چهره انداختند و به صراحت اعتراف کردند که هدف شان نه دموکراسی و آزادی ، بلکه به چنگ آوردن نفت و کوچک کردنِ جغرافیای ایران بود، درنهایت ناکام ماندند.

ایستادگی در برابر پیش بینی سقوط: بسیاری از کشورهای جهان، حتی برخی از کشورهای به ظاهر دوست و تحلیلگران، روزشمار سقوط ایران را آغاز کرده بودند. اما حقیقتِ ماجرا آنجاست که ایران ایستاد و شکست نخورد. با وجودِ داغِ جان سوزِ شهادتِ رهبر شهید و فرماندهان و جمعی از فرزندان پاک وطن

نهادینه شدنِ قدرت در ساختار ایران باعث شد تا نه تنها فرو نریزد، بلکه مقاومت کند. با چنین نگاه تاریخی است که می توان ارزش این مقاومت را درک کرد و به عمق این دستاورد پی برد. شکست و پیروزی در چنین جنگ هایی را برخی ساده انگارانه تحلیل می کنند و با فهمی نادرست، مفهوم واقعی پیروزی را درک نمی کنند.

معنای واقعی پیروزی: آنها آمده بودند نظام خود را حاکم کنند، نفت را با نفتکش هایشان ببرند و ایران را ناتوان و کوچک کنند. پیروزی، همین است که آنها نتوانستند به این اهدافِ حداکثری برسند. کسانی که از بیرون به ایران نگاه می کنند، این معنا را به خوبی درک می کنند. براندازان جنگ طلب تکلیف شان روشن است، اما تاسف آور است که عده ای نه تنها به جشن این پیروزی نمی نشینند، بلکه همچنان بذر شک و تردید می پاشند.

پیوند میدان و جامعه: با نگاهی دقیق تر می توان دریافت چه عامل مهمی این مقاومت را ممکن کرد: پیوند توان نظامی، یا به تعبیر دیگر میدان ، با جامعه ای که از برخی مطالبات خود گذشت، زخم ها را فراموش کرد و حتی بخشی از همین جامعه زیر بمب ها به خیابان آمد. بخش دیگری از جامعه نیز در زمانی که زیر بمباران روانی رویافروشان قرار داشت و فراخوان همراهی با دشمنان داده می شد، به خیابان نیامد و با سکوت و عدم همراهی خود، یک نه بزرگ به دشمنان گفت. این انسجام، همان جایی است که شکاف میان مردم و حاکمیت را که دشمنان با میلیاردها دلار سرمایه گذاری روی آن حساب کرده بودند، پر کرد. یکی دیگر از عواملِ کلیدی این پایداری، نقش آفرینی دولت به مثابه لولای میدان و جامعه بود، دولت با تلاشی خستگی ناپذیر، وظیفه مراقبت همزمان از میدان -که دفاع از امنیت و تمامیت ارضی را برعهده داشت- با جامعه (و حفظ تاب آوری آن) را به خوبی به انجام رساند.

توافقی که حاصل انسجام ایرانیان است: آنچه را که امروز رییس جمهور ایالات متحده -همان که میثاق قبلی را لغو و بی اثر کرده بود- در کنار امضای منتخب ملت ایران امضا کرد، نشان از هوش و انسجام ایرانیان دارد. این دستاورد فرزندان همین سرزمین است؛ همان فرزندانی که با نثار خون خود، با تحمل رنج و سختی و با به خطر انداختن آبروی خویش، این پیروزی را رقم زدند.

حافظه تاریخی ملت: ارزش این دستاورد زمانی بیشتر نمود پیدا می کند که به یاد آوریم، چهل سال تحریمِ فلج کننده برای به سختی افکندن ایرانیان با قصد به شورش کشاندنِ این مردم طراحی شده بود. در این میان، سوابق همان کسانی که امروز ارزش این پیروزی بزرگ را نادیده می گیرند و کام این ملت را تلخ می کنند نشان می دهد که در گذشته نیز همواره تحریم را نفی کرده و مقصران را مخالفان سیاسی خود معرفی می کردند. همه اینها در حافظه تاریخی ملت ایران ثبت خواهد شد.

چشم انداز آینده: سرآغازی برای ایران نوین: این پیروزی، ثمره خونِ پاک ترین فرزندانِ این سرزمین و تصمیمات حکیمانه رهبری است. اکنون زمانِ آن است که این دفاعِ پیروزمندانه ، به یک پیشرفتِ ملی تبدیل شود. این توافق می تواند سرآغازی باشد برای ایران نوین ؛ ایرانی که تنها به فکر بازسازی اقتصادی نیست، بلکه با بازسازی اجتماعی و پیوندِ دوباره با متنِ جامعه، میثاق های نوین و پایداری را بنا می نهد. تاریخ ایران، تاریخِ ایستادگی در برابرِ هجوم هاست و اکنون، زمانِ آن است که از این خاکریزِ پیروزمندانه، به سمتِ افق های آبادانی عبور کنیم.