فرارو محسن صالحی خواه؛ ایران شامگاه یکشنبه در اقدامی بی سابقه، دست به حمله موشکی علیه نقاطی در اسراییل زد. این اقدام از آن جهت بی سابقه محسوب می شود که جمهوری اسلامی در تقابل با اسراییل و همچنین آمریکا، همواره در نقطه دفاع می ایستاد و حملاتش، واکنشی به حملات طرف مقابل بود. اما این بار، این ایران بود که ابتدا ماشه را کشید.

ایران بر این موضوع تأکید می کند که حملات موشکی اش به نقاطی در اسراییل، در پاسخ به نقض مکرر آتش بس در لبنان و حملات اخیر به ضاحیه بوده است. درباره این اقدام ایران و صحنه ای که مقابل ماست، می توان چند نکته را مد نظر قرار داد:

اول؛ جمهوری اسلامی دیگر نمی خواهد صرفاً در نقش مدافع دیده شود و اگر شرایط امنیتی به شکلی پیش برود که نیاز باشد، دست به حمله پیشدستانه نیز می زند. حتی اگر مذاکره ای در جریان باشد یا حمله ای در شرایط آتش بس صورت بگیرد.

دوم؛ آمریکا و اسراییل در صحنه ای که چیدند، احتمالاً معادلاتشان را بر این پایه بنا کردند که ایران به حملات پاسخ نمی دهد. در گام اول، ایران به حملاتی که علیه خاک خود اتفاق افتاد پاسخ داد، اما در موضوع لبنان دست به عمل نمی زد؛ در حالی که لبنان متغیر مهمی در معادله جاری محسوب می شود. ایران موضوع لبنان را بخشی از تفاهم آتش بس اعلام کرد و این شرط توسط طرف مقابل بارها شکسته شد. وقتی موضوع حمله به بیروت مطرح شد و تهران هم واکنش نشان داد، اگر دست به اقدام نمی زد، اعتبارش به شدت زیر سؤال می رفت و سیگنال ضعف برای افزایش حملات ارسال می کرد. بنابراین، تهران تصمیم گرفت تلاش کند این صحنه را به هم بریزد و واکنش نشان دهد.

سوم؛ به رغم تمام انتقادهایی که جریان تندرو نسبت به پذیرش آتش بس مطرح کردند، در حال حاضر این موضوع به ذهن می رسد که ایران هم تلاش کرد از این فرصت 60 روزه برای تجدید قوای خود و برطرف کردن برخی ضعف های آفندی و پدافندی استفاده کند و با تمام هزینه هایی که ممکن است داشته باشد، شرایط را تغییر دهد.

چهارم؛ یکی از مسائلی که باید مورد توجه قرار بگیرد، این است که در پرونده تنش های جمهوری اسلامی و ایالات متحده، اسراییل متغیری بسیار مهم است. از زمانی که آتش بس برقرار شد، همواره یکی از سؤال های اصلی این بود که باید با متغیری به نام اسراییل چه کرد. اسراییل قابلیت و انگیزه این را دارد که هرگونه توافق ایران و آمریکا برای پایان جنگ را تخریب کند. از این منظر، اگر به موضوع نگاه کنیم، جمهوری اسلامی قصد دارد استراتژی دوگانه ای را برای مهار اسراییل در پیش بگیرد که از یک سو، کنترل آن توسط آمریکا و از سوی دیگر، ایجاد بازدارندگی از طریق بالا بردن هزینه حمله به ایران و اعمال قدرت را دنبال می کند.

پنجم؛ آنچه این بار روی میز است، صرفاً یک مناقشه سیاسی ـ امنیتی درباره پرونده هسته ای ایران نیست. دو طرف در نهایت، پس از دو دهه کشمکش در پرونده های مختلف که هسته ای یکی از آن ها بود، به رویارویی نظامی رسیدند. در نتیجه، توافق خاتمه جنگ چیزی شبیه برجام نیست که بتواند بعد از مدت کوتاهی نقض یا پاره شود. موضوعی راهبردی، ملی و حیاتی است که باید موضوع جنگ و درگیری نظامی را خاتمه دهد. جمهوری اسلامی نمی خواهد این معادله در ذهن طرف مقابل شکل بگیرد که شرایطی مانند غزه یا لبنان دارد که در میان آتش بس هم می توان به آن حمله کرد یا به سبک اسراییلی، دست به ترور زد. یکی از ابزارهای ایران در این شرایط، نشان دادن اراده حمله متقابل به طرف مقابل است.

ششم؛ جمهوری اسلامی نمی خواهد از موضع ضعف مذاکره کند و اعتقاد دارد که با دست پر پای میز گفت وگو می رود. آنچه در درگیری کوتاه یکشنبه و دوشنبه رخ داد، احتمالاً با این منطق انجام شد که نتایجش، دست تهران را پشت میز بیشتر پر کند و این معادله را در ذهن طرف مقابل تغییر دهد که جمهوری اسلامی حاضر است هر شرایطی را به هر قیمتی بپذیرد. روی میز کوبیدن محتاطانه کارت باب المندب نیز پیش نمایشی از شرایط آتی را به رخ آمریکایی ها و اسراییلی ها کشید. نکته جالب توجه این بود که در جریان پیام ویدیویی فرمانده هوافضای سپاه، از سه گانه خیابان، میدان و دیپلماسی در کنار هم یاد شد که نشان دهنده خواست ایران برای پایان جنگ است، اما نه از جایگاه ضعف.

آخر؛ در نهایت، طی روزهای آینده مشخص خواهد شد که معادلات، جایگاه مهره ها در صفحه شطرنج خاورمیانه و قواعد بازی تا چه اندازه با اقدام ایران تغییر کرده است.