سرنوشت ذخایر اورانیوم 60 درصد ایران که بر اساس روایت رسمی، از زمان بمباران تأسیسات هسته ای در تیرماه 1404 از دسترس خارج شد، این روزها در سخنرانی ها، شعارها، اخبار و اظهارنظرها انعکاس جسته وگریخته ای دارد.

به گزارش فرارو، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی، اخیراً درباره ذخایر ایران صحبت کرده و به گزینه های مختلف برای حل موضوع اشاره کرده است. پس از تمام تحولاتی که طی یک سال گذشته رخ داد، موضوع اورانیوم 60 درصد ایران نیز در داخل و خارج از کشور معنای متفاوتی پیدا کرد.

مرور اظهارات مختلف و تحلیل ها نشان می دهد که در حال حاضر دو نگاه در ایران به موضوع ذخایر اورانیوم غنی شده 60 درصد وجود دارد؛ یک نگاه، آن را دارایی راهبردی، عامل بازدارندگی و ابزار قدرت کشور می داند که قابلیت هیچ گونه تغییر یا مصالحه ای در آن وجود ندارد. نگاه دیگر نیز این گونه نشان می دهد که این ذخایر دارای اهمیت زیادی هستند، اما سرنوشت آن در نهایت باید مشخص شود و از آن به عنوان یک برگ در بازی استفاده کرد؛ به رغم این که گزینه خروج آن از ایران وجود ندارد.

در میان صاحبان نگاه اول، بخشی نیز هستند که نظریه احتمال حمله اتمی آمریکا به ایران در صورت رقیق سازی یا خروج را در برنامه های تلویزیونی یا سخنرانی ها مطرح می کنند. موضع رسمی جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر این است که موضوع هسته ای در دستور کار قرار ندارد و پیگیری آن پرونده، مربوط به بعد از خاتمه جنگ خواهد بود. در نقطه مقابل، ترامپ همواره بر این موضوع تاکید دارد که ذخایر اورانیوم باید از ایران خارج شود.

آن گروهی که اورانیوم را به عنوان یک دارایی راهبردی در نظر می گیرند، بر این باور هستند که وجود ذخایر 60 درصد و قابلیت های غنی سازی ایران، جلوی حمله اتمی آمریکا به ایران را می گیرد؛ چراکه آمریکا و اسراییل ریسک ساخت بمب اتم پس از این اقدام را نمی پذیرند. به این دلیل که چنین حمله ای به ایران، مشروعیت ساخت این سلاح را می دهد و هیچ قاعده حقوق بین الملل نیز نمی تواند مانع آن شود. فاصله غنی سازی 60 درصد تا 90 درصد (درجه تسلیحاتی)، چند اقدام فنی در تأسیسات غنی سازی است که ایران قابلیت انجام آن را دارد. در نتیجه، آن ها معتقدند ایران باید این ابزار راهبردی را در دست نگه دارد و با توجه به سوابق آمریکا در توافقات پیشین با ایران، رفتارهای مدیرکل و عدم محکومیت حمله به تأسیسات هسته ای جمهوری اسلامی از سوی آژانس، هیچ مصالحه ای انجام نشود.

در این مورد، معتقدان به این نگاه بیشتر به دو بخش تقسیم می شوند. بخشی بر این باورند که خروج اورانیوم از ایران به هر مقصدی، از روسیه و چین گرفته تا آمریکا (گزینه هایی که مطرح است)، تفاوتی ندارد و بازدارندگی ایجادشده را از بین می برد. اما بخش دیگری، از موضوع خروج اورانیوم فراتر رفته و تبدیل یا رقیق سازی آن را نیز موجب از بین رفتن این بازدارندگی می دانند. این گروه بیشتر در زمره منتقدان دولت قرار می گیرند.

نگاه دوم که بیشتر در دولت و جریان حامی آن بروز می کند، بر این موضوع تأکید دارد که با توجه به هنجارهای بین المللی، در نهایت ایران باید موضوع مواد هسته ای خود را با آژانس و از لحاظ ملاحظات دیگر که تهران و واشنگتن را دو طرف میز مذاکره قرار داده است، حل وفصل کند و این پرونده نمی تواند باز بماند.

تقریباً می توان گفت که در این نگاه، صدایی مبنی بر این که اورانیوم از ایران خارج شود، به گوش نمی رسد. اما بر این موضوع تأکید می شود که رقیق سازی یا تبدیل اورانیوم غنی شده به سوخت، به معنای معامله یک دارایی راهبردی نیست، بلکه بخشی از توافق احتمالی است که باید پس از پایان جنگ به آن سمت حرکت کرد. در تحلیل هایی که این چارچوب را در خود دارند، موضوع بازدارندگی ذخایر اورانیوم پررنگ نیست و با یافتن یک راه حل میانه، در صورت امکان، نباید آن را به مانعی در مسیر توافق های احتمالی آتی تبدیل کرد.

نگاهی به نظرات و تحلیل های گروه دوم نشان می دهد که ایران همچنان تلاش می کند مسیر خود را در چارچوب های موجود پیدا کند و مسیرهای دیپلماتیک را باز نگه دارد. در مورد موضوع هسته ای در پرونده مفتوح میان تهران و واشنگتن، ایران تاکنون به سمت خروج از معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT) حرکت نکرده و در طول یک سال گذشته و تا قبل از جنگ 40 روزه، به غیر از موضوع دسترسی به سایت های هسته ای بمباران شده، همکاری خود را با آژانس در موضوعات دیگر از سر گرفته است. در مورد روابط ایران و آژانس نیز اگرچه جمهوری اسلامی انتقادات زیادی به رفتار مدیرکل و مجموعه آژانس در مواجهه با حملات آمریکا و اسراییل نشان می دهد، اما اصل ارتباط حفظ شده است.

منبع: فرارو