اوتسی(Ötzi) ملقب به مرد یخی 5300 سال پیش درگذشته است. با این حال، بدنش به طرز بی نظیری در کوه های یخی آلپ ایتالیا سالم مانده است که او را به یکی از قدیمی ترین و سالم ترین مومیایی های انسانی کشف شده تاکنون تبدیل کرده است.

به گزارش ایسنا، در سرمای شدید محیط کوه های آلپ که اوتسی در آن درگذشته، فعالیت میکروبی سرکوب شده و از آنجایی که میکروب ها عامل اصلی تجزیه هستند، اوتسی تسلیم ویرانی های آن نشده است، اما جسد این مرد یخی ممکن است کاملاً عاری از حیات نباشد.

اوتسی را دو گردشگر آلمانی از نورنبرگ در 19 سپتامبر 1991 پیدا کردند. پیکر به جلو خوابیده و زیر یخ ها پیچیده شده؛ او در ابتدا به نظر جسد تازه شخصی مانند خلبان جنگ جهانی آمد. ژاندارمری اتریش با بی ظرافتی با یک مته دستی کوچک که به سهو کفل اوتسی را هم سوراخ کرده بود و یک تبر یخ شکن که در روش های باستانشناسی کاربردی ندارد، اوتسی را از میان یخ بیرون کشید. سپس جسد را به اینسبروک بردند و در آنجا بود که دیرینگی اوتسی آشکار شد.

از آنجایی که جسد اوتسی در 92 متری خاک ایتالیا کشف شده بود، پیکر وی از سال 1998 تاکنون در موزه باستان شناسی تیرول جنوبی در بولتسانو ایتالیا به نمایش گذاشته شده است.

بررسی های انجام شده روی جسد اوتسی نشان می دهد که او از انگل روده ای رنج می برده، مشکل کبد داشته و رنگ چشم ها و موهایش تیره بوده است. او ردایی از جنس سبزه و جلیقه و پای افزار چرمی به تن داشت. کفش ها ضدآب و پهن بودند و این پهنا برای راه رفتن بر روی برف ها مناسب می نمود و جنسش نیز از گیاه بود که به شکل حصیر درآورده بود. یک لایه چمنی نرم نیز دور پاها را گرم نگه می داشته است.

اکنون مطالعه جدیدی از میکروب های سراسر بدن او نشان می دهد که برخی از گونه های بالقوه فعال ممکن است تقریباً به قدمت خود این مومیایی باشند، در حالی که برخی دیگر ممکن است با شرایط سردخانه ای که امروز در آن قرار دارد، سازگار شده باشند.

محمد سرحان(Mohamed Sarhan)، میکروبیولوژیست مرکز تحقیقاتی Eurac در ایتالیا و نویسنده ارشد این مقاله می گوید: میکروبیوم یک مومیایی، منحصر به فرد است، زیرا ما با میکروب هایی سروکار داریم که بیش از 5000 سال قدمت دارند و در عین حال، با میکروب های مدرنی که از زمان کشف این مومیایی معرفی شده اند.

اوتسی در سال 1991 کشف شد؛ زمانی که دو کوهنورد چیزی را که فکر می کردند یک کوهنورد تازه فوت شده است، در ارتفاع 3210 متری از یخ در حال ذوب یک یخچال طبیعی که بیرون زده بود، مشاهده کردند.

تنها پس از انتقال جسد وی به آزمایشگاه بود که دانشمندان اهمیت واقعی این کشف را درک کردند، چرا که دریافتند او یک شکارچی عصر مس است که حدود 3300 سال پیش از میلاد زندگی کرده و مرده بود و آن قدر خوب مومیایی شده بود که به نظر می رسید تازه فوت کرده است.

از آن زمان، دانشمندان چیزهای زیادی در مورد اوتسی کشف کرده اند. برای مثال، اوتسی هنگام مرگ حدود 46 سال داشته، حداقل 61 خالکوبی دستی روی پوست تیره اش داشته، لباس هایی دوخته شده از پوست حیوانات مختلف می پوشیده و آخرین وعده غذایی اش سرشار از چربی بز کوهی، گوشت حیوانات وحشی و غلات بوده است.

مطالعات قبلی حتی میکروبیوم روده او را بررسی کردند و دریافتند که این میکروبیوم با میکروبیوم جمعیت های انسانی باستانی و غیرصنعتی، بیشتر از میکروبیوم جمعیت های غربی مدرن سازگار است.

محققان همچنین یک سویه باستانی از هلیکوباکتر پیلوری (باکتری معده مرتبط با زخم معده و سرطان معده) را کشف کردند.

با این حال، همه این مطالعات یک چیز مشترک داشتند؛ آنها اغلب این میکروب ها را به عنوان بقایای بیولوژیکی در نظر می گرفتند، نه اینکه بررسی کنند که آیا ممکن است هنوز هم فعال باشند یا خیر.

هیچ کس کار طاقت فرسای استخراج میکروبیوم بومی اوتسی از آلاینده های محیطی را که ممکن است پس از مرگ او، چه در یخچال طبیعی و چه پس از آن، زمانی که برای جلوگیری از تجزیه به انبار سرد منتقل شد، به آنجا منتقل شده باشند، انجام نداده بود.

سرحان و همکارانش از سراسر بدن اوتسی و همچنین از آب های ذوب شده درون بدنش، نمونه برداری هایی کردند. آنها همچنین از داده های مربوط به بافت روده و معده از مطالعات قبلی استفاده کردند و نمونه ای از خاک محل پیدا شدن اوتسی را که همزمان با خود مرد یخی جمع آوری شده بود، آزمایش کردند.

آنها این نمونه ها را از طریق توالی یابی DNA و RNA بررسی کردند و به دنبال الگوهایی در انواع میکروب های موجود در آن بودند.

به طور کلی، میکروب ها در دو گروه اصلی قرار گرفتند. گروه اول میکروب های باستانی بودند که بخشی از میکروبیوم زنده اوتسی بودند و گروه دوم، مخمرهای سرمادوست بودند که روی پوست اوتسی و در آب های ذوب شده جمع آوری شده از درون مومیایی یافت می شدند. این مخمرها گونه های بسیار تخصصی بودند که با محیط های سرد سازگار شده بودند و از نظر ژنتیکی با میکروب های موجود در مناطق یخ زده مانند قطب جنوب مرتبط بودند.

این نشان می دهد که این میکروب ها احتمالاً از محیط یخچال های طبیعی که بدن اوتسی را حفظ کرده بود، منشأ گرفته اند، اما چیز کمی عجیب دیگری نیز وجود داشت. برخی از نمونه ها به شدت تخریب شده بودند که نشان می دهد میکروب ها باستانی بوده اند، اما برخی دیگر نسبتاً تازه بودند که نشان دهنده فعالیت مداوم آنهاست.

فرانک مایکسنر(Frank Maixner)، میکروبیولوژیست و مدیر موسسه مطالعات مومیایی در تحقیقات یوراک(Eurac) می گوید: ما در اینجا شاهد تداوم هستیم. این مخمرها اوتسی را در سفر طولانی اش در طول هزاره ها همراهی کرده اند.

یک قطعه دیگر از این پازل عجیب وجود دارد. برخی از میکروب ها ممکن است از تکنیک های حفاظتی مورد استفاده روی جسد بهره مند شده باشند.

پس از پیدا شدن اوتسی، جسد او با فنول(phenol) که یک ترکیب سمی است که از رشد قارچ جلوگیری می کند، تیمار شد. سه مورد از چهار مخمر، گونه هایی بودند که قادر به متابولیزه کردن فنول بودند.

به طور واضح نمی توان گفت که آیا این میکروب های فعال، نوادگان یک خط طولانی و ناگسستنی هستند که بی سروصدا برای هزاران سال، حتی در سرمای یخبندان در جسد اوتسی زندگی می کردند یا اینکه خفته بودند و پس از ذوب شدن مومیایی دوباره زنده شده اند.

البته شواهد موجود به شکل واضح نشان می دهند که بدن مرد یخی به نوعی از بقای آنها پشتیبانی می کرد.

نمونه های گرفته شده در سال های 2010 و 2019 نشان داد که یک گونه سرمادوست در طول این دهه افزایش یافته است که نشان می دهد حداقل برخی از میکروب ها در شرایط دمای زیر صفر محفظه نگهداری اوتسی زنده مانده اند و حتی به آرامی تولید مثل می کنند.

محققان می گویند: مومیایی مرد یخی یک اثر باستانی ایستا نیست، بلکه یک اکوسیستم پویا از بایگانی زنده است که در آن میکروب های باستانی مشتق شده از یخچال های طبیعی و آلاینده های مدرن در شرایط موزه ای همزیستی دارند.

این یافته ها در مجله Microbiome منتشر شده است.