سفر از پیش اعلام نشده هیئت مذاکره‌کننده ایرانی به پایتخت قطر، مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. اما این سفر در شرایط کنونی چه اهدافی داشت؟

به گزارش ایرنا، محمد باقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی و رییس هیئت مذاکره‌کننده ایرانی با همراهی سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی بعد از ظهر روز دوشنبه چهارم خرداد تهران را به مقصد دوحه، پایتخت قطر ترک کردند.

در این سفر قرار است که هیئت ارشد مذاکره‌کننده ایرانی با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر دیدار و گفت و گو کنند.

اعزام این هیئت بلندپایه به قطر در میانه گمانه‌زنی‌ها در مورد امضای تفاهم‌نامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا با میانجی‌گری پاکستان، سؤالاتی را پدید آورده‌است.

آیا این سفر در چارچوب مذاکرات پایان جنگ صورت گرفت؟

سفر هیئت مذاکره‌کننده ایرانی در چارچوب تبادل پیام‌های جاری میان ایران و آمریکا از طریق پاکستان صورت گرفته‌است و هدف از آن بررسی میزان جدیت و راستی‌آزمایی تعهدات طرف آمریکایی پیش از پذیرش تفاهم‌نامه پایان جنگ است.

بر اساس اطلاعات دریافتی ایرنا این سفر با هدف سنجش اراده طرف مقابل برای ورود به یک مذاکره نتیجه محور انجام شده‌است. تهران ضروری می‌داند که قبل از ورود به هر فرآیند رسمی و هر تعهد عملی، از اجرای تعهدات طرف مقابل اطمینان حاصل کند.

قطر در هفته‌های جاری نقش پررنگ‌تری در فرآیندهای مربوط به ترتیبات اجرایی تفاهم‌نامه احتمالی پایان جنگ بر عهده گرفته‌ و به نظر می‌رسد که بخش‌هایی از تعهدات طرف آمریکایی در چارچوب تفاهم‌نامه احتمالی پایان جنگ، با مساعدت دوحه انجام خواهد شد.

در چنین شرایطی این سفر با هدف اطمینان از آمادگی قطر برای مساعدت در حوزه‌های مرتبط با تعهدات آمریکا، صورت گرفته‌است.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه امروز در نشست خبری با اصحاب رسانه در خصوص مشارکت کشورهای دیگر از جمله قطر به جز پاکستان که نقش میانجی‌گری رسمی را بر عهده دارد، توضیح داد: «برخی از کشورها هم در این روند برای کمک به حل و فصل برخی از موضوعات نقش مثبتی داشتند.»

از آنجا که تبادل پیام‌ها میان ایران و آمریکا با میانجی‌گری پاکستان در شرایط فعلی به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه به دلیل بدعهدی‌های مکرر، تناقض‌گویی‌ها و خیانت واشنگتن در مذاکرات پیشین نه تنها در فضای بی‌اعتمادی بلکه در شرایط «سوءظن» برقرار است، راستی‌آزمایی تمام گام‌های مرتبط با پایان جنگ یکی از اصلی‌ترین پیش‌نیازهای وارد شدن به هر فرآیند رسمی برای امضای تفاهم‌نامه و آغاز مذاکرات رسمی است.

آیا قطر میانجی جدید مذاکرات است؟

تبادل پیام‌ها میان ایران و آمریکا همچنان از طریق اسلام‌آباد انجام می‌شود و پاکستان همچنان رسما میانجی مذاکرات ایران و آمریکا است.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه روز دوشنبه در نشست هفتگی با خبرنگاران در پاسخ به سؤالی در مورد سفر هفته گذشته معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی قطر به تهران توضیح داد: «[این سفر] در چارچوب مساعی جمیله و تلاش‌های قطر برای کمک به پیشبرد تفاهمی که به میانجی‌گری پاکستان در حال انجام است. میانجی رسمی گفتگوها بین ایران و آمریکا، پاکستان است.»

چرا تعهدات طرف مقابل نیاز به این سطح از راستی‌آزمایی دارد؟

سوابق مذاکرات و نقض تعهدات آمریکا در یک دهه گذشته کاملاً روشن است و بارها توسط مقام‌های ایران مرور شده‌است. بخشی از تعهدات پیش‌بینی شده در تفاهم‌نامه پایان جنگ در تمام جبهه‌ها، آزادسازی بخشی از دارایی‌های بلوکه شده ایران در خارج از کشور خواهد بود. در این زمینه ایران تجربه‌های تلخی از گذشته در مورد اجرای نیمه‌کاره و بدعهدی در این زمینه دارد.

در ماجرای رفع انسداد از دارایی‌های بلوکه شده ایران در کره جنوبی در تابستان 1402، قطر به عنوان تسهیل‌کننده توافق مسئولیت انتقال دارایی‌ها و ایجاد دسترسی ایران را بر عهده گرفت اما نهایتا به رغم انتقال دارایی‌ها به قطر، دسترسی ایران به این دارایی‌ها همچنان مسدود ماند.

اسفند 1403 در جریان سفر شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، به تهران، رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران در این خصوص به امیر قطر تذکر دادند.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران در این دیدار با اشاره اظهارات امیر قطر درباره مسائل منطقه، افزودند: «ما کشور قطر را یک کشور دوست و برادر میدانیم اگرچه همچنان مسائل مبهم و حل نشده‌ای همچون بازگرداندن مطالبات ایران که از کره جنوبی به قطر منتقل شد، باقی است و هم اینکه میدانیم مانع اصلی عملی شدن توافقی که در این زمینه انجام شده بود، آمریکا است.» ایشان خاطرنشان کردند: «ما اگر جای قطر بودیم، به فشارهای آمریکا اعتناء نمی‌کردیم و مطالبات طرف مقابل را بازمی‌گرداندیم و همچنان انتظار چنین اقدامی را از جانب قطر داریم.»