پژوهشگران دانشگاه تهران در یک کاوش باستان شناسی تازه، موفق به شناسایی تصویری شدند که براساس مستندات تاریخی و باستان شناختی، چهره یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی است.

به گزارش ایرنا از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، نتایج این کاوش ها که با سرپرستی میثم لباف خانیکی، عضو هیئت علمی گروه باستان شناسی دانشگاه تهران انجام شده است، در قالب مقاله ای با عنوان آخرین تصویر از آخرین پادشاه در مجله معتبر East and West مؤسسه IsMEO ایتالیا منتشر شده است.

میثم لباف خانیکی که سرپرستی این کاوش را برعهده داشته است، درباره اهمیت این کشف گفت: در کاوش های اخیر آتشکده بازه هور در شمال شرق ایران، پانلی گچبری متعلق به اواخر دوره ساسانی کشف شد که تنها بخش پایینی آن باقی مانده است. این پانل که در اتاق ورودی آتشکده نصب بوده، تصویر چهار شخصیت را نشان می دهد: یک فرد نشسته در سمت راست و سه فرد ایستاده در مقابل او. ویژگی های کفش، شلوار و تزیینات فرد نشسته، که با نشانه های پادشاهی ساسانی مطابقت دارد، او را از دیگران متمایز می کند.

وی افزود: بر اساس شواهد باستان شناسی (کشف قطعاتی از گچبری تاج پادشاه ساسانی، ناتمام ماندن گچبری، پنهان شدن پانل در پشت دیوار خشتی) و منابع تاریخی (گزارش فتوح البلدان از آخرین روزهای یزدگرد سوم در خراسان)، این پژوهش احتمال می دهد که شخصیت نشسته بر تخت، یزدگرد سوم، واپسین شاهنشاه ساسانی باشد که به این آتشکده (که احتمالاً همان آذر برزین مهر است) پناه آورده و روزهای پایانی عمر را در آن گذرانده است.

گفتنی است آتشکده بازه هور، در 70 کیلومتری جنوب مشهد و در مسیر یکی از مهمترین راه های باستانی ایران قرار دارد که خراسان را به سیستان و کرمان و بخش های مرکزی فلات ایران مرتبط می ساخته است. کاوش های باستان شناسی دانشگاه تهران که از سال 1392 به مدت 8 فصل و به سرپرستی دکتر میثم لباف خانیکی در این محوطه باستانی دنبال شد، منجر به کشف آتشکده بزرگی از دوره ساسانی گردید که سراسر فضای داخلی آن مزین به گچ بری های نفیس و نقاشی های دیواری بوده است.

نتایج مطالعات باستان شناسی در آتشکده بازه هور نشان داد: این مجموعه معماری در اواخر دوره اشکانی تأسیس شده و تا قرون ابتدایی دوران اسلامی به حیات خود ادامه داده است. مضمون تعداد قابل توجهی از دیوارنوشته های فارسی میانه، که از فضاهای داخلی این بنا یافت شده است، ناظر بر اهمیت تاریخی این آتشکده و مراجعه افراد متعددی به این مجموعه معماری می باشد. به نظر می رسد وقوع زلزله ای سهمگین در اواخر قرن سوم - اوایل قرن چهارم هجری منجر به ویرانی و ترک این آتشکده مهم شده است.

نتایج این کاوش با عنوان "The last image of the last king: A Sasanian scene from the Bāzeh Hūr Fire Temple" در شصت و پنجمین شماره نشریه "East and West" منتشر شده است.

نشریه“East and West” مجله ای معتبر در حوزه مطالعات شرق و باستان شناسی آسیاست که در سال 1950 توسط جوزپه توچی بنیانگذاری شد. این نشریه پس از احیا در سال 2020 با ساختاری علمی و داوری همتا، به ویژه در مستندسازی کاوش های مهم ایران، افغانستان و آسیای مرکزی نقش کلیدی دارد و یکی از معتبرترین مجلات برای چاپ مقاله در این حوزه محسوب می شود.