حسین صومعه، دانشجوی عمران دانشگاه تهران، در یادداشتی در روزنامه اعتماد نوشت: امروز بیش از هر زمان دیگری، سخن از پوست اندازی به میان می آید. نه پوست اندازی از روی مد یا تقلید، بلکه از سر ناچاری تاریخی. نسلی که با شعارهایی از قبیل آزادی نفس گرفت، حالا به مرحله ای رسیده که می داند حتی خودِ آن شعارها هم نیاز به بازتعریف دارند.

نسل زد ایران، نسلی است که میانِ فروپاشی تدریجی نهادهای سنتی و زایشِ ناگهانی اشکال گوناگون، حرف های تازه ای دارد، بلد شده است روی موج های بلند اقیانوسِ بحران، چشم به عمق بدوزد، نه به افقِ سراب آلود. ما به خوبی فهمیده ایم که چگونه در دل سیاه شب در اقیانوس بی سروصدا نقشه خوانی کنیم تا راه را بیابیم. با این مقدمه می خواهم بیشتر برایتان از این اقیانوس تعریف کنم که ما در آن شناور هستیم . اگر ایران امروز را اقیانوسی بی کرانه در نظر بگیریم که نه کرانه ای در پیش چشم ماست و نه فریادرسی در این اقیانوس وجود دارد، فقط و فقط آب وجود دارد. حالا باید دید نحوه مواجهه ما با این اقیانوس چگونه است. شاید بتوان نسل جوان ما را به چهار دسته ذیل تقسیم کرد:

دسته اول؛ مردان و زنانی محتاط و بی خطر که تمام استعدادشان را صرف روی آب ماندن کرده اند. آنها حتی زجرِ نجات یافتن را هم به فردا و به نیروهای نجات دهنده بیرونی واگذار کرده اند. غافل از اینکه آن ناجیان، اگر هم باشند، اصلا حواسشان به این اقیانوس نیست و آنهارا نمی بینند.

دسته دوم؛ خودمحورانی زرنگ، اما عجول هستند که تصور می کنند ماهیچه و اراده برای رسیدن به خشکی کافی است. آنها بی آنکه توفان شناسی بدانند، بی آنکه عمق آب را سنجیده باشند، بی آنکه از خطرات راه و مسیر دریا چیزی بدانند فقط شنا می کنند تا فرسوده شوند و بمیرند. این گروه، امروز در میان برخی چهره های شبه روشنفکر و کنشگرانی که سریعا و شتاب زده شروع به بازنشر بعضی اتفاقات می کنند بسیار دیده می شود. دسته سوم و چهارم؛ جایی که داستان اصلی اینجاست. دو دوست، دو همراه که اغلب هم رای اند در بحرانی ترین لحظه تصمیم می گیرند برخلاف جریان سطحی، به عمق بروند. به درون کشتی در حال غرق. همان ساختارها، همان نهادهای فرسوده، همان شهری که در حال فروپاشی است، جایی که باید خلاف جریان حرکت کرد، اما همیشه این کار راحتی نیست.

دسته سوم می گوید: احتمال زنده ماندن ما از آن دو دسته کمتر است. ما ریسک کرده ایم مبادا بی حاصل باشد، نکند راهمان اصلا اشتباه بوده است. اما دسته چهارم حرف دیگری دارد، نیاز دارم برای توضیح گروه چهارم مثالی برایتان بیاورم.

دسته چهارم در جواب گروه و دوست مرددش می گوید: باید از مسیر لذت ببریم غیر این است؟ وگرنه به ناچار محکوم به مرگ می شویم. گروه چهارم می داند بدون گروه سوم نمی تواند به موفقیت برسد و اینجاست که باید بتواند شنونده خوبی برای حرف های گروه سوم باشد و امکان همدلی را برای او فراهم کند و برای این کار باید دنبال چیزی ملموس بگردد چیزی که فراموش شده است... حالا در این فضایی که یکسری واژگان برای ما ایجاد چنین محیطی که بشود این تعامل را فراهم کنند دنبالشان بیشتر می گردیم، این کلمات یکسری ویژگی خاص دارند.

اولا، کمترین وابستگی ای به سیاست دارند، ثانیا، باید در متن زندگی مردم حس بشود و مردم بفهمند داریم از چه چیزی صحبت می کنیم و ثالثا، جمعی بودن را بدون خشونتِ جمعی امکان پذیر کند. محبت قطعا یکی از آن واژگان بی نظری است که هر سه ویژگی را دارد و به همین دلیل، گروه چهارم، بیش از هر سیاستمدار و نظریه پردازی، واقعیتِ هستی شناختی امکان مکالمه با گروه سوم را فهمیده است. حال پرسشی برای گروه سوم ایجاد می شود، پرسشی همیشگی مطرح می شود: آیا محبت، نانِ گرسنگان می شود؟ آیا ما را از این اقیانوس سیاه و ترسناک آزاد می کند؟ آیا دارو و درمان افراد مصدوم می شود؟ و در نهایت باعث تغییری در شرایط فعلی ما می شود؟ پاسخ گروه چهارم شاید این باشد که: نه، هیچ کدام از این کارها را نمی کند. اما یک کارِ دیگر می کند: از فروپاشی نهایی امکانِ همدلی جلوگیری می کند و اگر همدلی نباشد، همه چیز غیرممکن است.

ما اگر دست هم را نگیریم و با هم تعامل نکنیم و نتوانیم با هم حرف بزنیم، نتوانیم حرف همدیگر را بشنویم و نتوانیم بدون قضاوت همدیگر با هم تعامل کنیم و با طعنه و مقصر جلوه دادن همدیگر با هم بحث کنیم هیچ وقت از اینجا رهایی نمی یابیم و احتمالا هم نمی توانیم راهی برای گریز از اقیانوس پیدا کنیم و ناگزیر و از روی اجبار به گروه اول و دوم بپیوندیم. باید بپذیریم آخرین سنگر ما برای رهایی از مشکلات وجود امکان همدلی افراد جامعه است. این را محکم می گوییم، چون راهی جز این نداریم. این همان لذتی است که نیچه از آن حرف می زد: کسی که چرایی زیستن را دارد، تقریبا با هر چگونگی ای کنار می آید.

گروه چهارم، چرایی اش را پیدا کرده: حتی اگر خودش غرق شود، شاید همان یک کلمه محبت روی دیوار بماند و به دیگری بگوید: تو تنها نیستی. این داستان و این ارزش ها را باید بیشتر در محیط هایمان و شهرمان ببینیم تا بشود همان چیزی که می خواهیم، یعنی مردمانی که با هم تعامل دارند و خود هر یک جریان سازند نه جریان پذیر. ارزش هایی که من برایش حاضرم بمیرم یادت بیاور شهر را و آن حال و هوا را مثالی را از شهر می گویم: روزهایی که روی دیوارهای ساختمان های مجاور اتوبان صدر تهران تا کوچه پس کوچه هایی حوالی میدان شهرداری رشت که طرحی می بینم با یک کلمه ثابت: محبت. طراح این نقش های گرافیکی ساکن همه جای ایران است و کم شدن محبت را از خیابان، از مغازه دار، از راننده، از همکلاسی، بهتر از هر کسی حس می کند. رسانه او دیوار ساختمان هاست همان چیزی که تنها در دستش دارد.

حالا ما بالغ شده ایم، خسته، اما وفق پذیر با شرایط های گوناگون، عصبانی اما خلاق، متاثر و ترسان از آینده و شجاع در قدم هایی که برمی داریم. ما باید از این داستان اقیانوسی چیزی ساده به انگار ولی فراموش شده را یاد بگیریم. ما در حال ساختن جریانی هستیم که نامش را نمی توان در هیچ یک از تقسیم بندی های سیاسی پیشین یافت. ما نه در انتظارِ غریق نجاتانی هستیم که ما را نجات بدهند و نه طعمه کوسه های اقیانوس می شویم.

ما به عمق می رویم، خلاف جریان حرکت می کنیم یا بهتر بگویم جریان خودمان را می سازیم. ما از نسلی که در آن اولین تمدن بشری شکل گرفت تا اولین مدرسه و اولین رصدخانه و چه چیزهای دیگر ثابت می کند ما این توانایی را داریم، خودمان برای خودمان تصمیم ساز و جریان ساز شویم و از هر وسیله ای که داریم، استفاده خواهیم کرد تا این امر محقق شود. هر قدر هم که ما را محدود کنند و هر قدر که به روی ما راه ببندند و سعی کنند تفرقه بین ما ایجاد کنند، ما از دلِ کشتی در حال غرق، ابزارِ نوینِ همبستگی را بیرون می آوریم و روی دیوار آن کشتی می نویسیم: محبت. شاید از همین یک کلمه، یک اقیانوس آرام تر شود.

پانویس: این یادداشت، به قلم کسی نوشته شده که خودش هنوز نمی داند جزو کدام دسته است. شاید دسته سوم، شاید چهارم، شاید هیچ کدام. اما یک چیز را خوب می داند، می خواهد خلاف جریان حرکت کند.